abandon
okuleka, okusuula; a. a plan, okuyiwa amagezi.
abase
okutoowaaza, okujeeza, okukopiwaza.
abash
okukwasa ensonyi, okuswaza.
abate
okuggwerera, okukkakkana, okufeeba, okwaluka, okussuuka, okuwoleera, okusendekera.
abbreviate
okusalako, okukutulako.
abdicate
okuleka obwami, okuva mubwami.
abdomen
olubuto; lower a., endira.
abduct
okunyaga, okutwala olw’empaka.
abet
okbbeora, okuyamba.
abhor
okukyayira ddala, okutamwa ennyo.
abide
okubeera, okulindirira, okutwala, okusigala.
ability
amagezi; have a. for, okuyinza.
abject
be, okwebwalabwala.
abjure
okwevuma, okuziiza.
able
be, okuyinza, okusobola.
ablution
okunaaba, okulongoosa.
abnormal
a kitalo, kikulekule.
aboard
go, okusaabala.
abode
n., ennyumba, enju.
abolish
okuggyawo, okudibya, okumenya, okutta, okujjulula,
abominable
eky’omuzizo, ekigwagwa.
abominate
okukyawa ennyo, okutamwa ennyo.
abomination
eky’omuzizo, ekivve.
aborigin
omuzaaliranwo, enzaalwa nnakabala.
abort
okusowola, okutaasa, okutolooga, okwekaaka; vide okweggya mu olubuto.
abound
okwala, okusukkirira; a. with, okujjula, okufuggala, okufumbika, okufuŋŋama.
about
prep, and adv., ku, nga.
above
prep., wa gguluwa, kunguluku.
above
adv., engulu.
abreast
be, okwenkanankana.
abridge
okusalako, okukutulako, okuyimpawaza.
abscess
ekizimba, ekiwo, entunuka, amakajja.
abscond
okudduka.
absent
he is absent, taliiwo.
absentminded
be, okulaajjala, okutakana.
absolutely
geregere, gerengerere, kabiini.
absolution
okusonyiyibwa, okuggibwa ko ebibi.
absolve
okusonyiwa.
absorb
okunywa.
absorbent
use rel. form of for eg.
abstain
okuleka, okwebalama, okw ewala, okwerekereza; (from food) okusiiba enjala.
abstract
v., okubba, okuggyamu.
abstruse
-zibu, -kakanyavu.
absurd
sirusiru.
absurdity
obusirusiru, akayisanyo, okafeetote, akafukunya, ejjingirizi.
abundance
obwaliri, obwaguuga, obtititimbe, omweror enfakaali, obungi.
abundant
-ngi, a lufulube; be a., okujeba.
abundantly
mu bungi.
abuse
v., okuvuma, okugira ekyejo, okukola obubi, okwakira, okubambira, okuboggoleera.
abuse
n., ekivume.
abusive
-vumi, a kuvumi; be a., okufuggalala.
abyss
olukonko.
acacia
omuseese, omweramannyo, omwoloola.
accede
okukkiriza, okuganya; (to throne) okulya obwakabaka.
accelerate
okwanguya, okwanguyiriza, okukubiriza, okwongera embiro.
accent
enjogera.
accept
okukkiriza, okutoola.
acceptable
-lungi, a kusanyusa.
access
okusembera.
accidental
obutanwa; vide okusolottoka, okutanwa, okuwuba.
accommodate
okusuza (help), okuyamba.
accommodating
a kisa, -lungi.
accompany
okuwerfekefa, okusendekereza.
accomplish
okutuukiriza, okukome kkereza, okumaliriza, okumalira ddala.
accomplished
adj., a magezi.
accord
of one’s own accord, vide spontaneously,
according
awo; vide tyo.
accountant
omubazi.
accumulate
okukuŋŋaanya, okutuuma, okutereka.
accusation
omusango.
accuse
okuwaabira, okuloopa, okulanga, okumemeka, okuwemuukiriza, (falsely) okuwaayiriza, okulyolyoma, okuseekeeta, okuliikiriza, (face to face) okukobojjana.
accuser
omuwaabi, omuloopi, omuwaayirizi, omulyolyomi.
accustomed
be, okunana, okutera.
acerbity
ebboggo, obukaali, ekkayu.
ache
okuluma, okumeketa, okubwatuka.
ache
n., obulumi, nnakanyama.
achieve
okutuukiriza, okukome kkereza.
acid
adj., use rel. form of kaawa, kambagga.
acknowledge
okwatula, okukkiriza, (a gift) okwebaza.
acne
embalabe.
acquaint
okubuulira, okutegeeza, okunnyo nnyola.
acquaintance
omukwano, omumanyi.
acquiesce
okukkiriza, okuganya.
acquire
okufuna (chieftainship), okulya bbwami.
acquit
okuggyako omusango, okusonyiwa; be acquitted, okusinga omusango, okwejjeerera.
acrid
use rel. form of, kaawa. kambagga
across
vide okutinda.
across
go, okusomoka, okuwunguka.
act
v., okukola, okugira.
act
n., ekikolwa, ekigambo.
active
nyiikivu, a maanyi, a mirimu, angu.
activity
obunyiikivu, amaanyi.
acumen
amagezi, obukabakaba.
acute
amagezi; (of pain) balagavu.
adapt
okwenkanyankanya, okufuula.
add
okwongera, okuzzaako, okugatta; okuyimba, okubala.
adder
embalasaasa, essalambwa (puff adder).
addled
anziza.
address
v., okubuulira, okutegeeza, okwogera na.
adenitis
ommambavu.
adieu
weeraba; bid adieu to, okusiibula.
adjacent
a kumpi; use rel. of okuliraana.
adjacent
be, okuliraana, okwesigama.
adjoin
okuliraana.
adjudge
okusala omusango.
adjure
okulayiza.
adjust
okutawulula, okulongoosa.
administer
okugaba, oktuwa, okulabirira.
admiral
gabunga.
admiration
ettendo.
admire
okusiima, okutenda.
admit
okuyingiza, okusembeza; (confess) okwatula, okukkiriza.
admittance
be refused, okukiikira eggimbi.
admonish
okulabula, okubutilirira.
adolescent
suumufu.
adopt
okufula omwana; (a custom) okupakula empisa.
adoption
okufuuka omwana.
adoration
okusinza, okusuuta.
adore
okusinza, okusuuta.
adorn
okuyonja, okuwoomesa, okugulika, okulyoka.
adornment
obuyonjo, obuyonjo.
adrift
be, okubula.
adroit
-kabakaba, -jagujagu, -kugu.
adroitness
amagezi, obukabakaba.
adulation
obupansi.
adult
n., omuntu omukulu.
adulterer
omwenzi.
adulterous
a bwenzi.
adultery
obwenzi.
adultery
commit, okwenda.
advance
v.i., okukulembera, okugenda mu maaso.
advance
v.tr., okuseesa, okuserula; (money) okuwola.
advantage
enkizo.
advent
okujja.
adversary
omulabo, omuwakanyi, omulwanyi.
adverse
be, okugaana, okuwakana.
adversity
ennaku, obunaku, obuyinike.
advice
okuteesa, amagezi.
advise
okuwa amagezi, okuteeseza, okusalira amagezi.
advocate
omuwolereza.
adze
v., okubajja.
adze
n., embazzi, eggya.
afar
wala.
affability
ekisa, obulungi.
affable
a kisa, -lungi.
affair
ekigambo, ensonga.
affect
okwefuusa. a. riches, okwejolabya. a. friendship, okwesanyiriza, be affected, okwerogoya. speak affectedly, okudaadiira, okuteregga.
affection
okwagala, okwagalana, obuganzi.
affectionate
a kwagala, -ganzi.
affirm
okukakasa, okwogera, okukaliriza, okulayira.
affix
okuyungako, okuteekako, okusibako.
afflict
okubonyaabonya, okuyigganya, okucoccacocca.
affliction
ekibonoobono, obunaku, obuyinike.
affluence
obugagga, nnasisi.
affluent
-gagga.
affright
okutiisa, okukanga.
affront
n., ekyego.
affront
v., okuvuma, okugirira ekyejo.
afoot
kubigere
afraid
be, okutya.
afresh
nate, omulundi ogw’okubiri ( ... omulala).
after
prep., ennyuma wa, oluvannyuma lwa.
after
adv., ennyuma, oluvannyuma; also vide mala,
afterbirth
ekisungwa, ekitanyi.
aftermath
ebiddirira akabenje.
afternoon
eggulo; in the a., olw’eggulo.
afterwards
luvannyuma.
again
ate, nate; do a., okweyongera (with infin.), say again, ddamu.
against
ku; also use okuwakana na.
age
obukulu; (period) emirembe: (generation) omugigi.
aged
kadde, a nvi.
agent
omusigire, omuwanika.
aggravate
okusunguwaza, okunyiiza, okusaakaanya.
agile
angu, a mbiro.
agility
obwangu, embiro.
agitate
okweraliikiriza, okufuukuula, okutawula, okuvujjula.
agitated
be, okweraliikirira, okutyemuka, okufuukuuka, okwediima, okuvuyana.
aglow
be, okwaka.
ago
long, edda, si lwa jjo; it is three days ago, wakayita ennaku ssatu.
agony
ekibonyoobonyo, obulimi obunene, obubalagaze; be in last agonies, okutabunkana.
agree
okukkiriza, okutabagana, okuganya, okukkaanya, okukwana, okulagaana, okwetaba.
agreeable
a kisa, -lungi.
agreement
endagaano, okutabagana, okulagaana; make an agreement, okukola endagaano.
agriculture
obulimi.
ague
omusujja.
ahead
mumaaso.
aid
v., okubeera, okuyamba.
ail
okulwalalwala.
ailment
endwadde, obulwadde.
aim
v., okuteeba, okutoma.
aimless
sit, okulondobala.
air
n., empewo, omukka; in the air, mu bbanga.
air
v., okwanika; (display) okwolesa.
airs
put on, okwekambazza, okw ejalabya, okwemanta, okukaga, okusongoka.
ajar
vide mwogo.
alarm
n., enduulu; sound the a., okukuba enduulu, okutakira.
alarm
v., okutiisa, okukanga; be alarmed, okutya, okwesansabaga.
albino
nnamagoye.
ale
omwenge.
alert
angu.
alien
omunnaggwanga.
alienate
okwawukanya.
alight
be, okwaka, okukoleera.
alight
to, okukka wansi.
alike
be, okufaanana.
alive
-lamu.
all
-onna;
allay
okukkakkanya.
allegation
omusango, ensonga.
allegiance
okugonda.
allegory
olugero.
alleviate
okukkakkanya.
allotment
ekibanja.
allow
okukkiriza, okuganya, okuleka.
allure
okukwenyakwenya, okusendasenda.
ally
omukwano, omubeezi, omuyambi.
Almighty
Ayinza byonna.
almost
he almost died, yali kumpi n’okufa, yabulako katono okufa, katono afe.
alms
ebiweebwayo, ebirabo.
aloe
ekigagi.
aloft
waggulu.
alone
adj., kka, kw, omu,
alone
adv., bulangasa, kikukku; go a., okugenda omu, okwesowola, okwebwala, okwetongola, okwewunika; be left alone, okwekongola.
aloud
speak a., okwogerera waggulu.
alphabet
walifu.
already
he has already gone, amaze okugenda.
also
era, ate, nate.
altar
ekyoto, ekyoterezo.
alter
okukyusa, okujjulula.
altercation
oluyombo, okukaayana.
although
nnewaakubadde ... nga.
altitude
ebugulumivu, obuwanvu.
altogether
awamuddala.
always
bulijjo, edda n’edda lyonna, ennakuzonna, buli kaseera.
amalgamate
okutabula, okugatta awamu.
amanuensis
omuwandiisi.
amass
okukuŋŋaanya, okukuma.
amaze
okuwuniikirira, okusamaalirira, okwewuunyisa; be amazed, okuwuniikirira, okusamaalirira, okwewuunya, okukungiriza.
amazement
okwewuunya, okuwuniikirira.
ambassador
omubaka, omutume.
ambatch
eddindi.
ambidextrous
wa nkonokono.
ambuscade
omutego, okutega, enkebe.
ambush
okwekwekerera.
amend
okulongoosa; a. one’s ways, okwesanyiriza.
amend
v.i., okussuuka (in illness).
amends
make, okuliwa, okutanga.
amiable
lungi, a kisa, teefu.
amid
wakati mu...
among
wakati mu.. ku...
amount
n., omuwendo.
ample
-nene, -ngi.
amputate
okutemako, okusalako.
amulet
ensiriba, ejjembe, akawambo, olusinga.
amuse
okusesa, okusanyusa, okuzannya.
amusement
omuzannyo, okuzannya.
anaemia
omusana, nnakasiki (infantile), obusonko.
anathema
ekikolimo.
anathematize
okukolimira.
ancestor
jjajja.
anchor
ensika, essika.
anchor
v., okusuula ensika, essika.
anchorage
omwalo.
ancient
-kadde, -kulu nnyo, -a dda.
and
na, era;
anecdote
olugero.
anew
nate, omulundi ogw’okubiri.
angel
malayika.
anger
obusungu, ekiruyi; vide e bbogo.
angle
n. ensonda; v.i., okuloba.
angler
omulobi.
angrily
speak, okuboggola, okukabuka.
angry
be, okusunguwala, okukwati bwa obusungu, okwekolobola, okwejuumuula, okutabanguka, okutuggubala; make angry, okusanguwaza, okukabiriza.
angry
wa busungu.
anguish
ennaku, obunaku, obuyinike, obulumi, okubonaabona; be in a., okunyolwa.
animal
ensolo, ekisolo.
animosity
obulabe.
ankle
akakongovvule.
anklet
eggemo, omusagga, ekikomo, empogo.
ankylostomiasis
omusana.
annex
okutwala, okukwata, okunyaga, okulya.
annihilate
okuzikiriza.
annihilation
okuzikirizibwa.
announce
okulanga, okutegeeza, okubuulira; (visitor) okwanjula; a. death, okubika.
annoy
okuteganya, okunyiiza.
annoyance
okunyiiga.
annoyed
be, okunyiiga.
annual
buli mwaka.
annul
okudibya, okuggyawo, okujjulula, okuteekulula.
anoint
okufukako amafuta, okusiiga amafuta, okusaaba amafuta; a. face of the dead, okuziraga.
another
-lala, a kubiri, a beene.
answer
okuddamu, okwanukula; (when called) okuyitaba.
answer
n., okuddamu, okuwoza.
ant
ensanafu, enkolooto, nnabe, wakka, ensolosozi, entalumbwa, akasagisagi, empawu, ekimomo, ekinyomo, ekirembwe, olukennembi, omunyama, munyeera; white ant, vide termite,
antagonism
obulabe, obulwanyi.
antagonist
omulabe, omuwakanyi.
antbear
nnamulimi.
anteater
scaly, olugave.
antelope
ensolo; also vide ensunu, entalaganya, enjobi, etc.
anthem
oluyimba, antifoona.
anthill
enkulukuku, ekiswa; some names of the ants may be put into the ki-class to denote the hill built by that ant.
antics
vide okwemonkoola.
antidote
vide okuvumula.
antiquity
ebiro eby’edda.
antler
ejjembe.
anus
ekitiiri, ekiniyo.
anvil
oluyija.
anxiety
okweraliikirira.
anxious
be, okweraliikirira, okukulungutana; vide okutyemuka.
any
onna, yenna.
anyhow
kalonda, majenjeeke; as conj., kale.
anywhere
buli gye wonna.
apace
embiro.
apart
-okka yekka; come apart, okusolokkana, okuwenjuka.
apartment
ekisenge, enju.
apathetic
be, okugayira.
apathy
obuteefiirayo.
ape
n., enkobe.
ape
v., okugeegeenya; vide okuwakula.
aperient
eddagala ery’okuwalusa.
aperture
ekituli, eddirisa.
apex
ekitikkiro, entikko.
aphis
obwavu.
apocalypse
okubikulirwa.
apocrypha
apookolofa.
apologise
okwetonda, okusaba okusonyiyibwa.
apostle
omutume.
apostolic
a batume.
appal
okutiisa.
apparel
ebyambalo.
apparition
ekifaananyi, omuzimu.
appeal
okujulira, okwegayirira (entreat).
appear
ekulabika, okweyerula, okumwenyuka; (moon) okuboneka.
appearance
ekifaananyi, enfaanana, embala;
appease
okuwooyawooya, okukka kkanya, okusiisiitira, okuwombeeka, okunyiiguula, okunyiigulula.
appellation
erinnya.
appetite
have, okulumwa enjala.
applaud
okutenda, okusiima, okukulisa, okwebaza.
applause
ettendo.
applicant
omusabi.
apply
okubambika, okuteekako; a. for, okusaba.
appoint
okulagira, okussaawo, okuteekawo, okusiiga, okusigira.
appointment
make an, okulaalika, okulagaana.
apportion
okugabira; (spoil) okugereka; (tax) okulobola.
appreciate
okusiima, okusanyiikira.
appreciation
okusanyiika, okusiima.
approach
okusembera.
approbation
ettendo.
appropriate
okutwala, okutoola, okuwamba, okunayira.
approve
okusiima, okusanyukira, okwagala, okutenda.
April
Apuli.
apt
tegeevu, a magezi, angu.
Arab
Omuwalabu.
Arabia
Buwalabu.
Arabic
Luwalabu.
arbitrate
okulamula.
arbitrator
omulamuzi.
arch
akabendebendo, ekiyitirirwa.
arch
v. (its back), okukulumbala.
archangel
malayika omukulu, ssaabamalayika.
archbishop
Ssaabalabirizi.
archdeacon
Ssaabadiikoni.
archer
omulasi.
architecture
enzimba.
arduous
-zibu, kakanyavu, kalubo.
areola
ezigo.
argue
okuwakana, okuyiraayirana.
argument
empaka, ensonga, ekisoko.
argumentative
a mpaka.
arid
-kalu nnyo.
arise
okugolokoka, okuzuukuka, okuyimuka.
arithmetic
okubala.
arm
omukono; vide lukono; a. of the sea, ekikono.
arm
v., okwambala eby’okulwanyisa.
armour
engabo (for fighting eby’okulwanyisa).
armpit
enkwawa.
army
eggye.
aroma
akaloosa, e vvumbe, akawoowo, okuwunya.
around
go, okwetooloola.
arouse
okugolokosa, okuzuukusa.
arrange
okulongoosa, okuteekateeka, okutandika, okubembeka.
array
v.tr., okwambaza.
arrears
amabanja.
arrest
okukwata, okusiba, okuvumba; (hinder) okuziyiza.
arrive
okutuuka; (boat) okugoba.
arrogance
amalala, okw’ekulumbaza. arrogant, a malala; be a., okudibuka.
arrow
akasaale.
artery
omusuuwa.
artful
kabakaba, a magezi.
artfulness
obukabakaba, amagezi.
article
ekintu; (of creed) ennyingo; (of religion) okigambo ky’eddiini.
artifice
olukwe.
artificial
ekikalizo.
artillery
omizinga.
artisan
omukozi, ffundi. as, conj., nga, nga ... bwe.
ascend
okulinnya, okwambuka.
ascertain
okumanya, okutegeera, okwetbgereza.
ashamed
be, okukwatibwa ensonyi, okuwemuka, okuswala, okukongoba, okwebombabomba.
ashamed
make, okukwasa ensonyi, okuswaza, okuwemuukiriza.
ashes
evvu, omuyonga.
aside
kyama, ku bbali.
ask
okubuuza, okubuulira, okukemereza; a. for, okusaba; a. in marriage, okwogereza; a. to do, okugamba, okwegayirira.
askance
look, okutunulira kiyunja.
askew
lubege.
aslant
be, okwewunzika.
asleep
fall, okwebaka, okwebaka otulo.
asp
embalasaasa.
asperity
obusungu, obukali.
asphyxia
ekituyu.
ass
endogoyi.
assail
okulumba, okulwana na.
assailant
omulumbi, omulwanyi.
assassin
omutemu, omussi.
assassinate
okutemula.
assault
okulumba, okulwanyisa.
assay
okukema, okugezaako.
assemble
v.i., okukunnaana, okwekukumba; v.tr., okukuŋŋaanya, okukuluumulula.
assembly
ekibiina, olukuŋŋaana, olukiiko.
assent
okukkiriza, okusiima.
assess
okubalirira, okusala.
assessment
endobolo; (royal, on cattle) ekikungo, empooza.
assist
okubeera, oku:yamba, okuyuna, okuddukirira, okulwanirira.
associate
v., okusseekimu, okubeera awamu.
assort
okwawula.
assuage
okukkakkanya, okugonza, okuteeka, okuweebuka.
assured
be, okutegeereza ddala.
astern
nnyuma.
asthma
olufuba.
astonish
okwewuunyisa, okwewuniikiriza, okusamaliriza.
astonished
be, okwewuunya, okuwuniikirira, okusamalirira, okunyamaalirira.
astonishment
ekyewuunyo.
astound
vide astonish,
astray
go, okubula, okukyama, okuwaba; lead a., okukyamya, okubuza, okutana, okutiriboosa.
astride
stand, okweyanjala.
astute
tegeevu, a magezi, kabakaba.
at
ku, e; at the house of, ewa.
atmosphere
ebbanga.
atonement
okutangirira.
atrophied
become, okukonvuba, okukonziba.
attach
okusibako, okuteekako, okugattako.
attack
okulumba, okulwanyisa, okunaawa.
attain
okutuuka, okutuukirira.
attempt
okugezaako, okwewanga.
attend
okutega amatu, okuwulira a. on, okuweereza; a. school or church, okusoma.
attendant
omuweereza.
attentive
be, okuwuliriza.
attentiveness
embukutiro.
attest
okukakasa.
attire
v., okwambaza.
attire
n., ebyambalo, engoye.
attract
okusembeza.
attracted
be, okulula.
audacious
vide bold,
audacity
obuzira.
audible
be, okuwulikika.
audience
ekibiina.
augment
okwongera.
August
Agusito.
aunt
ssenga, nge, wo, we, etc.
austere
kakanyavu, gumu.
authentic
a mazima.
author
(originator) omusoosi; (of book) omuwandiisi w’ekitabo.
authority
obuyinza, obukulu, amaanyi.
autumn
akasambula.
avail
okugasa.
avarice
obukodo, omululu.
avaricious
wa mululu.
avenge
okuwalana (eggwanga), okuwoolera eggwanga.
avenger
omuwalanyi.
aversion
effutwa.
avert
okuziiza, okugema.
avidity
omululu.
avocation
omulimu.
avoid
okwewala, okwesamba, okwesuba, okwekooloobya, okwesulubabba.
await
okulindirira.
awake
v.tr., okusisimuka, okuzuukuka; be a., okulaba, okutunula.
awaken
okugolokosa, okuzuukusa.
away
run a., okudduka; take a., okuggyawo, okuggyamu; throw a., okusuula; go a., okuvaawo; empty, okuyiwa.
awe
v., okutiisa.
awe
n., entiisa.
awful
a ntiisa.
awkward
vide clumsy, kkono; turn a., okukaŋŋanta.
awl
olukato.
awning
ettandaluwa.
awry
be, okwewunzika.
awry
adv., lubege.
axe
embazzi.
babble
okubujjabujjana, okujabiriza.
baboon
ekigaya, ezzike.
baby
omuwere, akaana.
bachelor
omuwuulu, embula.
back
n., omugongo, amabega; (of head) enkoona; (of hill) enzivuunuko.
back
v., okuzibira, okubeera, okuyamba. b. out (agreement), okweyunjula.
back
adv., nnyuma. at b. of house, emmanju. go b., okuddayo. come b., okukomawo. take or send b., okuzzaayo. bring b., okukomyawo.
backbite
okugeya, okulyolyoma, okuseekeeta, okuseeseema.
backbone
ekigongo, olugongo.
backward
eky’ennyumannyuma.
bacon
ennyama y’embizzi.
bad
bi, vundu; go b., okwonooneka, okuvunda, okutota; go to the b., okuseeguuka, okugwenyuka, okiibiggya. badge, akabonero, olusamba.
badger
v., okuteganya, okweralii kiriza.
badly
bubi.
badness
obubi, obuvundu.
badtempered
lalu, yombi.
baffle
okuziyiza, okulema, okusobera, okuteeba.
bag
ensawo, endyanga; (matting) eki kapu; ( = spoil) omuyiggo.
baggage
omugugu, ebintu.
bait
ekissi.
bake
okwokya, okufumba.
balance
n. (scales), minzaani.
balance
v., okutengerera; b. self, okwetengeka.
balcony
ebbalaza.
bald
a kiwalaata.
baldness
ekiwalaata, ekiwalakate, essega.
bale
n., omutumba.
ball
omupiira, (dance) ddansi.
ballad
oluyimba.
bamboo
ebbanda.
banana
ettooke, eryenvu, embidde, enkago, kabula, endizabawuulu, endyabalangira. immature b., akanyaala. wild b., ekitembe. twin b., nnabansasaana. b. plantation, olusuku. b. tree, ekitooke. b. leaf, olulagala.
band
olwebagyo, ekisiba; vide
bandage
n., ekiwero, ekisabiko, omulindi, omugaaga.
bandage
v., okusabika.
bandolier
amanzaamu.
bandylegged
a bitege, a butagali.
bang
v.i., okuvuga, okukomola.
bangle
eggemo.
banish
okugoba.
banner
ebendera.
banquet
embaga.
banter
okukiina, okusaaga, okuyee yereza, okuduuluka.
baptise
okubatiza.
baptism
okubatizibwa, (R.C.) batiisi mu,
bar
n., ekisiba; b. of kraal, omuyingo.
bar
v., okuziyiza.
barbarian
mu nnaggwanga.
barbarity
obukambwe, obukaali.
barbarous
kambwe.
barbel
ekisinja.
barber
omumwi,
barbet
enkonkonamuti.
bare
adj., erefere, eru, sa.
bargain
v., okulamula, okugulaana, okwasana.
barge
eryato.
bark
n., ekikuta, olukusakusa; b. of plantain, olugogo, ekigogo, ekyayi.
bark
v., okubo ggola, okusama.
barkcloth
olubugo; also vide empampagalu, ekitentegere, omusala, omutetere, nnakasatwe, endeebeeso, endogo, ennenge, ssango. b.c. tree, omutuba. b.c. mallet, ensaamu, ensaasi, empuuzo, enzituzo, ensera. b.c. log, omukomago. b.c. maker, omukomazi. b.c., to make, okukomaga, okutenga,okuttula.
barley
ssayiri.
barm
ekizimbulukusa.
barn
eggwanika.
barrel
eppipa; b. of gun, omudumu.
barricade
ekigo, ebbooma.
barrier
olukomera, ekisaakaate.
barter
okusuubula, okugulaana.
base
n., omusingi, entobo; also vide okusinziira.
base
adj., bi, kopi.
baseless
a nsumattu.
bashful
a nsonyi.
basin
ebbakuli, ebbenseni.
bask
okwota omusana.
basket
ekisero, ekibbo, endiiro, endabi, enkanga, enzibo; fish b., omuya; b. for edible gnats (ssami), olutente.
bat
ekinyira, akawundo.
bath
ebaafu; (of leaf) oluleeba;
bathroom
ekinaabiro.
bathe
okunaaba, okuwuga.
battle
n., olutalo.
baulk
v., okuziyiza.
bawl
okuyoogaana, okukaaba, okuleekaana, okujogoolikana.
bay
n., ekyondo.
be
okuba, okubeera.
beach
ettale, omutala, olubalama.
beacon
omunaala.
bead
enkwanzi, akatiiti, olusinda, embira; (R.C.) ssappuli; (Moh.) masubbaawa.
beak
ennyindo, omumwa.
beam
enjaliiro, olukoma, omukiikiro.
bean
ekijanjalo, akayindiyindi, mpokya, ekiyirigi, ekinyololo, akajereje, empindi, matamabbuuku, nnamunyi.
bear
n., eddubuor eddubu.
bear
v., (carry) okwetikka; (children) okuzaala; (puppies) okubwagula; (fruit) okubala; (endure) okugumii kiriza; b. down (in labour), okw ekema, okuweerera ebisa.
beard
ekirevu.
beast
ensolo; int. of abuse, kafulu, kookolirooko.
beat
okukuba, okubaalinga, okuluuta, okusakata, okuwuttula. b. barkcloth, okukomaga, okusaaka; okutenga, okuttula. b. in hunting, okwandaaza. = to surpass, okusinga, okukira. = be too much for, okulema.
beat
v.i., okubobba, okutujja, okulasira.
beautiful
lungi, balagavu, sirii kirivu.
beautify
okuyonja, okulongoosa.
beauty
obulungi, obusaamu.
because
kubanga, kuba, kubeera.
beckon
okuwenya, okuwebya.
become
okufuuka; cause to b., okufuusa, okufuula.
bed
ekitanda, ekiriri, obuliri.
bee
enjuki, kadoma, akazingirizi, essukkamugga.
beef
ennyama y’ente.
beer
omwenge, amalwa; vide enkenku, ekibombo, omuyiiro, enkaatu, entwere, essuumwa.
beetle
ekiwuka, empanga, essikissiki, evvuuvuumira.
befall
okubaako, okubeerako, okutuukako.
befriend
okukwana na, okubeera, okuyamba.
beg
okusaba, okwegayirira; okusabiriza.
beget
okuzaala.
beggar
omusabi, omusabirizi, omupeekerezi, kacoolo.
beggarly
a bukodo.
begin
okusooka, okutanula, okutandika, okuyinama, okubanga, okubulula, okukkirira.
beginning
oluberyeberye, okusooka, entandikwa.
beguile
okusendasenda, okusemya, okulimba.
behave
okukola, okuyisa.
behaviour
empisa.
behind
ennyuma, emabega; as prep., ennyuma wa.
behold
okulaba, okutunuulira.
behove
okugwanira, okusaanira.
being
n., obuntu.
belabour
okukuba ennyo; vide thrash.
belated
be, vide okuzibirira.
belch
okubejjagala, okukuba empiiyi.
beleaguer
okulumba, okuzingiza, okutaayiza.
Belgian
Omubirigi.
belief
okukkiriza.
believe
okukkiriza.
bell
ekide.
belligerent
omulwanyi.
bellow
v., okuŋooŋa.
bellows
omuvubo.
belly
olubuto.
below
wansi, emmanga; as prep., wansi wa.
belt
olukoba, amanzambu, omukandala, siripi omusipi.
bemoan
okukaabirira.
bend
n., akabina.
bend
v.i., okugota, okuwetuka; (under weight) okuguggubira; b. down, okuvuunama, okuleeba.
bend
v.tr., okuweta, okumenya; (bow) okujuta.
beneath
wansi; as prep., wansi wa.
benediction
okusabira omukisa.
benefaction
ekirabo, ekitone.
benefactor
omugabi.
beneficence
obugabi.
benefit
v., okuyamba, okubeera, okugasa.
benign
a kisa.
bent
adj., koŋŋontevu; get b., okugooma.
benumbed
get, okusannyalala.
bequeath
okulaama, okuwakyo.
bereave
okufiisa, okuggyako; be bereaved, okufiirwa, okuseega.
bereavement
okufiirwa.
berry
ensigo; (castor oil) ensogasoga; (coffee) emmwanyi.
beseech
okwegayirira.
beside
prep., kumabbaliga.
besiege
okuzingiza, okutaayiza, okusegera.
bespeak
okulagiriza.
best
adj., vide singa.
bestial
gwagwa.
bestow
okugaba, okuwa.
betray
okulyamu olukwe.
betroth
okwogereza.
betrothal
okwogerezebwa.
better
adj., vide singa.
better
adv., use waakiri with subj. or infin.;
better
get, okussuuka, okuwona, okulamuka, okukambakamba, okubampembawemba.
between
prep., wakati wa.
beverage
eky’okunywa.
bewail
okukaabira, okukuba ebiwoobe.
beware
dkwekuuma, okwekengera.
bewilder
okuwubyawubya.
bewitch
okuloga, okukotoggera, okuloma; (with fumes) okufuuyira.
beyond
mumaaso ga; take beyond, okuyisa; go b., okuyitirira, okusukka, okutwaliriza olugendo.
bhang
enjaaye.
Bible
Bbayibuli.
biceps
nnawolovu, entungulu.
bicker
okuyombagana.
bicycle
eggaali, akagaali; motor b., ppikipiki.
bid
okulagira. b. farewell, okusiibula. made a b., okulamula. b. high, okukansa.
bier
olunnyo.
big
nene, kulu; vide bbabbattu; grow big, okugejja.
bilge
ekiyiwo.
biliousness
enkaka; be bilious, okulwala enkaka.
billow
ejjengo, essingiisira.
biltong
omukalo.
bind
okusiba, okunyweza.
bird
ennyonyi.
birdlime
obulimbo.
birth
okuzaalibwa.
birthday
amazaalibwa.
birthplace
vide okutema.
birthright
obusika.
biscuit
bisikuuti.
bisect
okusala wakati, okuyita wakati, okwasaamu.
bishop
omulabirizi; (R.C.) omwebisi koopi.
bit
akatundu; bit by bit, vide okusonsoma.
bitch
embwa enkazi, embwa mpala.
bite
okuluma; (of snakes) okubojja.
bitter
be, okukaawa, okukambagga.
bitterly
ccocce.
bitterness
obukaayi, obukaawu.
blab
okusamwassanvwa, okulaasa; okuseetula.
black
ddugavu. very b., ddugavuzigizigi. be b., okuddugala. go b. (fruit), okuswankula.
blacken
okuddugaza, okubabira, okuziga.
blacksmith
omuweesi.
bladder
oluwago.
blame
okunenya, okuloopa, okuvunaana; throw b. on another, okuwanjaga, okwekobereza.
blameless
ataliiko kabi.
blank
draw, okukuba embuyaga.
blanket
bulangiti.
blaspheme
okuvvoola, okuteefula ebigambo.
blasphemer
omuvvoozi.
blasphemy
okuvvoola.
blaze
okwaka, okubuubuuka.
bleach
okutukuza.
bleak
ereere, eru.
bleat
okulira, oktikaaba, okubejja gala.
bleed
tr., okulumika; v.i., (at nose) okwerumika, okukanuka.
blemish
n., akamogo, obulema, akabi, ekko.
blend
okutabula, okukologa, okuvuluga.
bless
okuwa omukisa, okusabira omukisa.
blessing
omukisa.
blind
adj., zibe wa maaso; b. in one eye, a ttulu; b. man’s buff, kantuntunu.
blind
v. (destroy sight), okuzibya amaaso; (deceive), okulimba, okuseemya.
blindfold
okusiba kantuntunu.
blindness
obuzibe bw’amaaso.
blindworm
mugoya.
blink
okutemya, okutemereza.
bliss
essanyu eringi.
blister
n., ebbavu, ebbambavu, aka tuulituuli.
blister
v.tr., okubambula; be blistered, okubambuka.
blithe
sanyufu, a ssanyu.
bloated
vide okuzimba.
block
v.tr., okuzibikira, okuziyiza. be blocked, okuziyira, okuziba.
block
n. (for drum), omuwulugwa; (for cap) effolooma; (pulley) essirlngi.
blockhead
omusiru.
blood
omusaayi. blood brotherhood, omukago. blood brother, omunywanyi. blood pudding, kafecce.
bloody
a musaayi; -kambwe.
bloom
v.i., okwanya.
bloom
n., empumbu.
blossom
v.i., okwanya, okumulisa, okubala; (bananas) okwasa.
blottingpaper
ekinywa bwino.
blow
v., okufuuwa; (of wind) okukunta; (gale) okufuuwuuka; (bellows) okufukuta; (out) okuzikiza; (nose) okunyiza; (fire up) okukuma omuliro; (on) okufuuyirira.
blubber
v., okukaaba.
bludgeon
embukuuli.
blue
bbululu.
bluestone
omuluutuluutu.
bluff
v., okuseeneeka.
blunder
v., okusobya, okwonoona, okulasana.
blunt
adj., koŋŋontevu.
blunted
be, okukoŋŋontera; (point) okufuubetera;
blunt
make, okukoŋŋonteza, okubangulula.
blurred
be, okuseeterera.
blush
okumyuka, okukwatibwa ensonyi
bluster
okwogera n’ebboggo, okwekambuza.
boar
embizzi ennume; (wild boar) embizzi ey’omunsiko.
board
olubaawo; go on b., okusaabala.
boast
okwenyumiriza, okwekuza, okwegulumiza, okwekalakaasa.
boaster
omwekuzi.
boastful
a kwenyumiriza, a kwekuza.
boasting
olunkulu.
boat
eryaato, emmanvu.
body
omubiri; (dead) omulambo; (person) omuntu; (headless) ekiwuduwudu; (company) ekibiina.
bog
ekiteebe.
boil
n., ejjute.
boil
v.tr., okufumba.
boil
v.i., okwesera, okutokota, okujagajjira; metaph., okwetabula.
boisterously
play, okubinuka.
bold
-zira, -gumu, kakanyavu, -vumu, a mmizi; omusongole.
boldness
obuzira, obuvumu.
bolster
n., ekigugu.
bolt
n., ekisiba.
bolt
v. (food), okumira bugobo.
bond
n., ekisiba, olujegere.
bondage
obuddu, obusibe.
bondman
omuddu;
bondwoman
omuzaana.
bone
eggumba; b. of contention, akabattanya.
boneless
ere; vide omuwula.
bonesetter
omukyondwa, omuyunzi.
bonfire
ekikoomi, ebirungu.
bonnet
enkoofiira or enkuufiira.
bonny
lungi, balagavu,
bony
a magumba, kovvu.
booby
omusiru, kinnamugwenyu.
book
ekitabo.
boor
omukatagga.
boot
engatto.
booth
ensiisira.
bootlace
olulere, olukoba, ewuzi y’engatto.
booty
omunyago.
booze
vide tipple.
border
ensalo, embibi, enkingi, omuzibo; (of mat) olusandaggo; (of cloth) olukugiro.
bore
n. (of gun barrel), omulenge.
bore
v., okuwummula; ( = bother) okukooya, okweraliikiriza; be bored with, okuweerera, okutamwa.
born
be, okuzaalibwa.
borrow
okwewola, okweyazika.
borrowed
adj., ewole, eyazike.
bosom
ekifuba.
both
ombi.
bother
v., okuteganya, okweraliikiriza, okubigita; be bothered, okutegana, okutagala.
bottle
eccupa.
bottom
entobo; (of trousers) amagemu or amagemo.
bough
ettabi.
boulder
ejjinja eddene, olwazi.
bounce
v.i., okubuuka; v.tr., okuwalaza.
bound
v., okubuka, okucoppacoppa; (end) okukomekkereza.
bound
be, okusibibwa.
boundary
ensalo, embibi, enkingi, empero.
bounds
vide foreg.; go beyond b., okusukkuluma.
bounty
ekisa, obugabi.
bow
v., okuvuunama, okukutama, okuyinama.
bow
n., omutego; tie a bow, okusiba empuluttulizo.
bowels
ebyenda.
bowl
n., ebbakuli, ekibya, olutiba.
bowlegged
a bitege; vide okutegula.
box
n., essanduuku, ebbweta.
box
v., okufuntula, okuggunda; b. the ears, okukuba oluyi.
boy
omulenzi.
brace
n. (tool), omusukaano.
bracelet
ekikomo, eggemu, eggombya, empogo, akanyere, omussagga, engaga.
braces
olukoba.
brag
okwenyumiriza, okwekuza, okweriisa enkuuli.
braggart
omwenyumiriza.
braid
n., omuyondo.
brain
n., obwongo.
bramble
akasaana.
branch
ettabi, omusanvu.
brand
n. (sort), engeri.
brand
v., okwokya, okussaako akabonero.
brandish
okuwera, okugalula, okuwera enkolokooto.
brass
ekikomo.
brave
(omu)zira; gumu.
bravery
obuzira.
brawl
okuyoogaana, okuleekaana.
brawl
n., oluyoogaano, akacwano.
brawny
a maanyi, nene.
bray
okwamuza, okwana.
brazen
a kikomo.
breach
ekituli, eddibu; (quarrel) oluyombo; make a b., okumenya.
bread
omugaati.
breadth
obugazi.
break
v.i., vide be broken. b. free, okwesumattula, okubanduka, okutenduka. b. out (rash), okufuutuuka.
break
v.tr., okumenya, okwasa, okucencena, okuvunja, okucwacwana; (egg) okukoona; (in two) okumenyamu. b. off, okuwogola, okunuula, okumegula, okusonjola. b. through, okuwagula. b. into, okusima. b. law, okusobya, okuwubwako, okumenya etteeka.
breakfast
eky’enkya.
breast
ekifuba; (woman’s) ebbeere, q.v.; vide also nnansale, nnambalaala, empottowotto, lukambulizo, ekiwaama; inflamed breast, ebbanyi.
breath
omukka; be out of b., okufuuwuka, okuwejjawejja.
breathe
okussa omukka; b. hard, okuweevuuma, okuwejjawejja, okuteetera; b. irregularly, okuwookeera.
breeches
sseruwale, empale,
breechloader
emmundu emmenye, empenjule.
breeze
empewo.
brethren
ab’oluganda.
brew
okusogola omwenge.
brewer
omusogozi.
brewery
essogolero.
briar
katazzamiti,
bribe
n., enguzi.
bribe
v., okuliisa enguzi, okuweerera, okudyekadyeka; take a b., okulya enguzi.
brick
ettofaali.
brick
adj., amatofaali.
bridal
adj., a bugole.
bride
omugole; father of b., ssewamuko, ssezaala; mother of b., nnyazaala.
bridegroom
omugole omusajja.
bridge
olutindo; (of nose) olukulukumbi lw’ennyindo.
bridge
v., okutinda.
bridle
olukoba.
bright
-nyirivu, -tukuvu; (intelligence) a magezi; (joyful) sanyufu.
bright
be, okumasamasa, okunyirira.
brighten
okutukuza, okunyiriza, okuzigula.
brim
omugo; (full) to the b., butengerera.
brimstone
ekibiriiti.
bring
okuleeta, okusomba. b. in, okuyingiza.
brink
enjegoyego, olubalama, ama bbali.
briny
a munnyo.
brisk
-angu.
bristle
v. (tail), okwekuluumulula.
bristle
n., ekyoya, essisi.
British
a Kingereza.
brittle
be, menyekeka.
broad
-gazi, a kigaaga.
broaden
okugaziya.
brogue
enjogera.
broil
v., okwokya, okukalirira, okusilka.
broken
adj., -menyefu, -kutufu, -atifu.
broken
be, okumenyeka, okukutuka, okwatika, okutondoka, okubwaguka, okusonjoka.
bronchitis
olufuba, oluyimbiro,
bronze
ekikomo.
brook
akagga.
broom
olweyo; (the plant) oluvunvu.
broth
ssupu, omucuuzi gw’ennyama.
brother
muganda, ow’oluganda; (of a sister) mwannyina; (younger b.) omwana wattu; b.inlaw, omuko, mukoddomi, mulamu, musangi.
brotherhood
oluganda.
brow
ekyenyi; (of hill) entikko.
browbeat
okujooga, okuyigganya, okucoccacocca.
brown
a kawemba.
bruise
n., ekinuubule,
bruise
v., okunuubula, okulunyula;
brush
n., olweyo, bbulaasi.
brush
v., okwera; (hair) okusunsula; (teeth) okusenya; b. off, okuweeweeta.
brushwood
akabira, ekisaka.
brutal
kambwe.
brutality
obukambwe.
bubble
v., okwesera, okutokota, okujugumba; b. with gas (wound), okufuukuula, okuvulula.
bubo
ekizimba, lwekiika.
bucket
endobo.
buckle
ekizimi, akakondo.
buckler
engabo.
bud
n., omutunsi.
bud
v., okwanya, okumulisa, okutojjera.
budge
refuse to, okwesimbiggiriza.
buffalo
embogo.
buffet
okukuba oluyi.
bug
ekibo, ekiku.
bugbear
engolo.
bugle
bbuluugi.
build
okuzimba; (boat) okusiba.
builder
omuzimbi.
building
ennyumba, enju, enzimba.
bulbul
ssossolye.
bulk
obunene, obuzito.
bulky
-nene, -zito.
bull
ente ennume, sseddume.
bullet
essasi.
bullock
ente endaawo.
bully
v., okujooga, okucoccacocca, okuyigganya, okutyanka, okukunnumba, okukongola.
bully
omujoozi, empalamalanga.
bulrush
olulago.
bulwark
olukomera, bbugwe; (of boat) amabuto.
bump
ekizimba.
bundle
omugugu, ekisaaganda, eki tuutuuli; (shells) omutwalo; (fish) olutala; (firewood), ekinywa, omuganda, olusekese; (salt) olubaya; (cloth) omutumba.
bung
v., okusaanikira.
bung
n., ekisaanikizo.
bungle
v., okusobya, okutabulata bula, okudibaga.
bungler
omutabuzitabuzi,
burden
n., omugugu.
burdened
be, okuzitoowererwa;
burglar
omubbi.
burglary
obubbi.
burialplace
amalaalo, amasiro.
burly
nene, a maanyi.
burn
v., okwaka, okwokya, okuteta; (be scorched) okusirilra; (anger) okubuubuuka; (mouth) okubaalaala; (nose) okusonsomola.
burnish
okunyiriza, okuzigula, okutukuza.
burnt
smell, okuwunya ebbabe or olubabebabe. ,
burr
ekikwasi, ssere.
burrow
v., okuziikula, okufukula.
burst
v.i., okuyulika, okubanduka, okutulika, okwabika; b. out, okufubutuka, okutuumuuka.
bury
okuziika.
bush
ekisaka; beat about the b., okusala amakeete.
bushbuck
engabi.
bushy
be, okusaakaatira; (hair) okutuukuuma.
business
omulimu, emitawaana.
bustard
oluyonkante.
bustle
v., okutayira, okutawaana.
busy
adj., amitawaana, nyiikivu; be b., okutawaana, okusejjera, okutawuka, okwetawula mumirimu, okukabassana.
but
naye; (except) wabula, wazira.
butcher
omubaazi.
butt
v., okutomera.
butterfly
ekiwojjolo.
buttermilk
amata amasunde.
buttock
ettako, amakudde, obutuuliro.
button
eppeese.
buy
okugula; b. back, okununula.
buyer
omuguzi.
buzz
okuwuuma, okuvuumira, okuvuuvuuma.
by
prep, of agent not expressed.
byway
olwenda.
byword
olugero.
cabin
ekisenge, akasiisira.
cackle
okukekema, okwasiikana, okutoolokoka.
cactus
ekigagi.
caecum
nnamuguma.
cage
ekiyonjo, ekiguli, eggiririzo.
cajole
okusendasenda, okutiitiibya, okusemyasemya, okupanka, okuyiikiriza, okweyibaayiba.
cake
keeki, omugaati gwa keeki.
calabash
ekita, endeku, empaawo, eŋŋunda, ensaabo; vide gourd
calamity
obunaku, kalasano, obubi.
calculate
okubala, okuteebereza.
caldron
sseffuliya, entamu.
calf
ennyana; (of leg) entumbwe.
calico
malekaani, amerikaani.
call
okuyita, okukoowoola; (name) okutuuma; (names = abuse) okuvuma;
calling
okuyitibwa; (trade) omulimu.
callosity
ekikuyiro.
callous
become, okukakanyala.
calm
-esiifu, -teefu.
calm
v.tr., okukkakkanya, okutereeza; become c., okukkakkana, okuteeka, okutereera, okulaala, okuwoleera,
calm
n., obuteefu, emirembe.
calumniate
okuwaayiriza, okulyolyoma, okuseketta, okukonjera.
calumny
obuwaayize, obuwaayirizi, obulumirizi.
camel
eŋŋamiye.
camp
n., ekisulo, olusiisira, omugiini.
camp
v., okusule, okusiisira.
campaign
v., okutabaala.
campaign
n., olutabaalo.
can
n., akalebe.
can
v., okuyinza, okusobola.
canal
omukuto.
cancel
okudibya, okujjulula, okuggyawo; be cancelled, okudika, okujjulukuka, okuggibwawo.
cancer
kookolo; contract c., okukookola.
candle
omusomaawa.
candlestick
ekikondo.
cane
oluga, eggulugungu; sugarcane, ekikajjo.
canister
akalebe.
cannon
omuzinga.
canoe
eryato, emmanvu, akaduli; for parts of canoe, vide eggwamba, ebbasi, akasenso, ekigambira, ekirima, oluwamba, oluwero, empumi, omugonjo, endagire, endijjo, endigo, ensanda, ensinga, entabiro.
canticle
kantikaali.
canvas
egguniya, ekkutiya.
cap
enkoofiira, enkuufiira; (of gun) effataaki.
capability
amagezi.
capable
a magezi, -kalangafu; be c., okukalanguka.
capacity
amagezi; the capacity of this bucket is two gallons, endobo eno ejjula ggalani bbiri,
cape
omusoma; (at the junction of two rivers) ekisoko; (garment) ekizi baawo.
caper
v., okuzannya, okuzina
capitulate
okujeemulukuka.
capsize
v.tr., okuyiwa, okuvuunika.
captain
omugabe, omukulu, omutongole, kapitaani.
captious
yombi.
captive
n., omusibe, omunyage.
captivity
obusibe.
capture
okukwata, okunyaga, okuwemba, okuzinda.
caravan
ssaffaali.
carcase
omulambo, omubiri.
cards
playing, kalata.
care
n., okweraliikirira.
care
I don’t, si musango, si kigambo, sifaayo.
career
n., ebikolwa, obulamu.
careful
be, okwegendereza, okwekuuma, okwerembereza.
careless
be, okugalamba, okugalabanja, okwekubira gudiikudde.
carelessly
bulekwe; vide okwebutika.
caress
okuwambaatira, okwagayaga, okusiimuulirira, okutiba, okuweeweeta.
cargo
ebintu, emigugu; ship c., okusiika ebintu; unship c., okusiikula ebintu, okuteekulula ebintu.
carpenter
omubazzi.
carpentry
do, okubajja.
carpet
ekiwempe; (royal) ekiwu,
carriage
eggaali.
carrier
omwetissi, omupakasi.
carrion
omulambo, omutulumbi.
cart
eggaali.
cartilage
akabebenu; sternal c., emmeeme.
cartridge
ekyasi.
carving
okwola, oluyola.
case
ensonga, omusango; vide olufuubanja, oluyeeke, nnamunkukuulu; (box) essanduuku, ebbweta.
casement
eddirisa, ekituli.
cash
effeeza, enkalu, ensimbi, kaasi.
cask
eppipa,
casket
akabweta.
cassava
omuwogo.
castigate
okukuba, okubattula.
castiron
ebbumba.
castle
ekigo; build castles in the air, okweyibaayiba.
castrate
okulaawa.
castrated
-laawe, -laawo.
casual
be, okulambya.
casually
bulekwe, kasiiro.
cat
kkapa; (wild cat) omuyaayu; (civet) effumbe; (genet) akasimba; (serval) emmondo.
cataract
ekiyira, ekiyiriro.
catarrh
ssennyiga.
catch
okukwata; (disease) okusiigibwa, okulwala, okuwakula obulwadde; (fish) okuvuba, okuloba; (ball) okubaka; (water) okulembeka. c. fire, okuggya omuliro. c. up, okukwata, okutuukako. try to catch up, okutuukirira.
catch
n. (game), akawuna.
catechise
okubuuza.
catechism
katekiisimu.
catechist
omuyigiriza, omusomasa.
catechumen
asoma okubatizibwa, omulonde.
category
engeri, olubu, ettuluba.
caterpillar
akawuka, ekisiisa, nnabeefunye, ekisaanyi, ekkomante, ekyonga.
catheter
oluseke.
Catholic
Katuliki.
Catholicism
eddiini y’ekieziya enkatuliki, Obukatuliki.
cattle
ente; c. plague, nsotoka.
cattlefold
ekiraalo, ekisibo.
caul
olububi.
caulk
v., okukonja, okukuutiza.
caulking
eggalwa ly’ebitooke.
cause
ensonga; (at law) omusango.
causelessly
bwemage.
causeway
olutindo.
caution
okwegendereza, okwerinda.
caution
v., okulabula, okubuulirira.
cautious
be, okwerinda, okulembereza, okulembya, okusotyasotya, okuteezateeza.
cave
n., empuku, omuwulukwa.
cavil
okutoma, okuleekema.
cavity
empampagama, empokowooko.
cease
okukoma, okulekeraawo; (come to an end) okumala, okuggwa; (rain), okukya; c. bearing, okusajjawala, okusaatawala.
ceaselessly
olutata, olugenderezo, olunye, kasukunsalo.
cedar
entolookyo.
cede
okuwaayo.
ceiling
obuzizi.
celebrate
okutenda, okusuuta, okubbiramu.
celebrated
atiikirivu, a kitiibwa; be c., okwatiikirira.
celibacy
obuwuulu.
celibate
omuwuulu.
cell
ekisenge, ekisassalala.
cement
n., ddongobulaaya, ekimmanje, ssementi.
cement
v., okuvumbeza, okunyweza
cemetery
amalaalo, ebiggya; (royal) amasiro.
censure
okunenya, okubuulirira.
centipede
ssigga, kasikisa.
centre
mu makkati, obwengula.
century
ekikumi.
certain
make, okwetegeereza, okwekkaanya.
certainly
mazima, ddala, geregere; as int., kale!
certificate
ebbaluwa.
certify
okwetegeeza, okunnyonnyola.
chafe
okusabusa; (annoy) okuteganya, okweraliikiriza; be chafed, okusabuka, okukuubuuka, okuyaayuuka.
chaff
ebisusunku, ebirerya.
chagrin
obusungu, olunyiigo, okwemulugunya.
chain
olujegere, essamba, omukuufu.
chair
entebe.
chairman
omukubirizi; be c., okukubiriza.
chalk
ennoni.
challenge
okulumba; accept c., okukuba enkanda.
chamber
ekisenge, enju.
chameleon
nnawolovu.
champion
omuzira.
change
v.i., okufuuka, okwefuula.
change
v.tr., okukyusa, okufuusa, okufuula; (money) okuwaanyisa, okuvunja; keep changing subject, okulondobereza.
changeable
be, okufuukafuuka, okukyukakyuka.
channel
olusalosalo, omwala, omwogo.
chant
n., oluyimba.
chant
v., okuyimba.
chanticleer
empanga.
chap
old, int., baaba, wattu; poor c., ssempala.
chapter
essuula.
character
empisa.
charcoal
amanda, eryanda.
charge
okukuutira, okulagira, okukubiriza; (accuse) okuwawaabira, okuwaabira, okulanga; (as bull) okutomera, okukaga; (one another) okutomeragana.
charitable
a kisa, omugabi (n.).
charity
bbugabi, okusaasira.
charm
n., ensiriba, ejjembe, eddogo, okuzinga, entabwa; (beauty) obulungi; (grace) ekisa.
charm
v., okuloga; (snake) okuvumula; (please) okusanyusa.
charmer
omulogo.
charred
be, okusiriira.
chase
v., okuyigga, okugoberera; c. away, okugoba.
chasm
olukonko, empago.
chaste
-longoofu.
chasten
okukangavvula.
chastise
okukuba.
chastity
obulongoofu.
chat
okunyumya, okulojja.
chatter
n., amalubya.
chatter
v., okujabiriza, okugegejja, okukobaakoba, okwogera olulago.
chatterbox
ow’amalubya, ow’amatama, oluvenge.
cheap
a mwero.
cheapen
okuddiriza ku muwendo.
cheat
okuseera, okulyazaamaanya, okulyakula, okucumpanyacumpanya, okujeejeeka, okulimba, okukuusakuusa; c. at mweso, okubbira empiki.
cheat
n., omulimba, omukuusa, omulyazaamaanyi.
check
v., okuziyiza, okukomako.
cheek
n., ettama; vide obusukuttu, ensolobotto; (impudence) ekyejo, ekitigi, ettitimbuli; c. bone, akane nero, akabakko; suck the c., okwerya entama.
cheer
v., okugumya, okusanyusa.
cheerful
sanyufu, ku ssanyu.
cheerfully
n’essanyu.
cherish
okwagala, okukuuma, okulabirira.
cherry
wild, ensaali; c. tree, musaali.
cherub
malayika.
chest
ekifuba, emmanda; (box) essanduuko.
chew
okugaaya, okukambula, okumugunya; c. the cud, okuzza obwenkulumo, okwekuluma.
chicken
nkaana k’enkoko, omuseera.
chickenpox
nnamusuna.
chide
okunenya, okubuulirira, okusinya.
chief
omwami, omukungu, omukulu; c.’s residence, embuga.
chief
adj., kulu, a kitiibwa, lutikko, lukulwe.
chiefly
okusinga.
chieftainship
obwami.
child
omwana; (in arms) omwana omuwere; boy (c.) omwana w’obulenzi; girl (c.) omwana w’obuwala, bandoberedde.
childhood
obuto.
childishly
luto.
childless
gumba.
chill
n., empewo, obutiti; have the chill off, okubuguumirira.
chilli
kaamulali.
chilly
a mpewo, a butiti.
chimney
ekituli ky’omukka.
chimpanzee
ezzike.
chin
akalevu.
china
ebbumba.
chine
omugina.
chip
n., ekibajjo.
chip
v., okukoona, okubajja; (of teeth) okubongola; be chipped, okulibuka.
chirp
okukaaba ng’ennyonyi.
chisel
ensinjo, ekimbeewo.
choice
n., okulonda.
choice
adj., eroboze, londe.
choke
okutuga; v.i., okulakira, okuyiriitira; c. with rage, okuwuukira.
choler
obusungu, ekiruyi.
choleric
a busungu, a kiruyi.
choose
okulonda, okusiima; (pick out) okulondamu, okweroboza, okwebonanya; c. from, okwawulula; c. one’s words, okuwoomesa emboozi.
chop
okutemaatema, okwasa, okusala, okusalaasala, okutyemula; c. small, okutuma; c. into shape, okubajja.
chord
omwanjo.
Christ
Kristo, Kristu.
christen
okubatiza.
Christian
Omukristaayo, Omukristu.
Christianity
Obukristaayo, Obukristu, eddiini ya Kristo, eddiini ya Kristu. Christmas, Sikukkulu, Okuzaalibwa kwa Yesu Kristo, Okuzaalibwa kwa Yezu Kristu, Nnowele.
chubby
be, okuwoomera abalezi.
chuckle
okuseka empola.
church
ekkanisa; (R.C.) ekkereziya.
churchwarden
omukebezi w’ekkanisa.
churn
n., ekisaabo.
churn
v., okusunda.
cicatrice
enkovu.
cinder
ekisirinza; pile of c., ekittavvu.
circle
n, ennamuziga, enkata.
circle
v., okwetooloola.
circuit
ekkerejje.
circular
ekulungirivu, etooloovu.
circular
be, okwekulungirira.
circulate
v.tr., okubunya.
circumcise
okukomola, okulaawa, okutayirira.
circumstance
ekigambo.
circumvent
okukeba.
cite
okuyita, okujulira.
city
ekibuga.
civet
effumbe.
claim
v. (debt), okubanja; lay c. to, okukaayanira.
clamber
okulinnya.
clamour
oluyoogaano, akacwano, okukaayana, omulanga.
clamour
v., okuyoogaana, okukaayana, okutokota, okuwoowoola.
clan
ekika, ennono.
clandestine
a kyama.
clanship
omukago.
clap
n. (thunder), ekibwatuko, okubwatuka.
clap
v. (hands), okukuba mungalo, okuwaatula engalo.
clasp
v., okukwata, okuwambaatira, okukwatirira.
clatter
akacwano.
claw
v., okutaagula.
clay
ebbumba, olukuusi.
clean
-longoofu, -longoose, -tukuvu, -lungi.
clean
v., okunaaza, okulongoosa, okutukuza. c. teeth, okusenya. c. nails, okwesokoola enjala. become clean, okutukula, okulongooka, okwamuka.
clear
adj., eru, ere. become clear, okweruka. v. (of rain), okukya. make c., okwerula; (explain) okutegeeza, okunnyonnyola, okusobolola.
clear
v.tr. (jungle), okusaawa; (one self) okwegaana. c. throat, okukolondola, okugogola. c. the table, okutanduukulula emmeeza. keep oneself c., okwetegula.
clearing
ekisaawe, ekisabangirizi.
clearness
ebweru.
cleave
okwasa, okutemamu, okusalamu.
clemency
ekisa, okusaasira.
clement
a kisa, a kusaasira.
clergyman
omukadde w’ekkanisa, ddiikoni.
clerk
kkalaani, omuwandiisi.
clever
gezi, a magezi, tegeevu, jagujagu; vide kagezi munnyo, nnakinku.
cleverness
amagezi, obugezi, obuka bakaba, obukalabakalaba.
click
v. (with tongue), okukontola.
climate
obudde, empewo (in pl.).
climb
okulinnya, okuwalampa, okutemba.
clip
v., okukomola, okusala.
clitoris
omusino.
cloak
n., ekizibaawo.
cloak
v., okukweka, okukisa.
clock
essaawa.
clod
effunfugu.
clog
n., omutalabanda, omukalabanda.
clog
v., okuziyiza.
close
adv., kumpi
close
n., bring to a c., okufundikira.
close
v. (stopup), okuziba; (door) okuggalawo; (book) okubikka; (eyes) okuzibirira, okutunga enko we; (mouth) okubunira, okumira omukka.
close
v.i. (of flowers), okwewumba; (of evening) okuwungeera, okweyera, okugolooba, okuziba.
closed
adj. (door), konkonere; a door closed and barred, oluggi konkonere.
closet
eggwanika; (w.c.) akayu, ekiyigo, mugwanya.
clot
n., ebbuba, ekibembe.
cloth
olugoye; see also amerikaani, bafuta, ejjowo, kitaani, kkaniki, enguuwo, ekiremba, essuuka, ekikwembe, leesu, empemba, ssemaaniini.
clothe
okwambaza.
clothes
engoye, ebyambalo; put on clothes, okwambala; take off clothes, okwambula.
cloud
ebire ; vide mume.
cloudless
-yeru.
cloudy
a kikome; become c., okwebinduula.
clown
omusiru; play the c., okweginga, okwekonga.
club
embuukuuli, endoddo, omuggo gw’akaloddo ; (meeting place) kiraabu; (drinking resort) ekirabo.
cluck
okukukkuliza, okutolokoka.
clumsy
a ntono; c. person, omugomba; become c., okugalanga tana.
cluster
n., ekirimba, ekivumbo, eki wagu.
clutch
v., okukwata, okunyweza.
coach
n., eggaali.
coadjutor
omubeezi.
coagulate
okukwata; (of blood) okukwatakigi.
coal
amanda.
coalesce
okutuukana.
coarse
-kapa, -siiwuufu.
coast
olubalama lw’ennyanja; empwanyi.
coat
ekizibaawo, ekkoti.
coax
okusendasenda, okuwemba, okukumbiriza, okutiitiibya; vide okutwaliriza.
cobbler
omukozi w’engatto.
cobweb
akagoye ka nnabbubi.
cock
empanga, sseggwanga, enkoko endaada;
cockerel
enjuujulu.
cockroach
ennyenje.
coerce
okuwaliriza, okukaka, okukakaabiriza.
coercion
okuwalirizibwa, okukakibwa
coffer
essanduuko, ebbweta.
cogitate
okufumiitiriza.
cohere
okukwata.
coil
n., ekkata.
coin
effeeza, ensimbi.
coin
v., okuweesa effeeza; (invent) okuyiiya.
coincide
okutabagana, okwenkana nkana.
cold
n., empewo, obutiti, omutinti, obunnyogovu, ekinnyogoga (rel.); c. in the head, ssennyiga.
cold
adj. (food), wolu; (water) nyogovu; (weather) a mpewo.
cold
be, okunnyogoga, okunnyonyoga ; grow c., okuwola, okutitiwala.
colic
kakenge, enjoka enkalu, enjoka ensaanuusi.
collapse
okugwa, okwegulukuka, okuyegaayega; (faint) okuzirika.
collar
n., omugogo, ebbona, ekisaggo, kkala.
collarbone
essaabiro.
colleague
omubeezi ; my c., omukozi munnange.
collect
n., essaala.
collect
v., okukuŋŋaanya, okukukumba, okukunga; (tribute) okusolooza; (market dues) okuwooza; (all sorts) okuyombolereza; (poles) okusonda; (earth, etc.) okuyoola.
collector
omuwooza, omusolooza.
colossal
nene nnyo; vide ggolomoka, obwaguuga, omuwaladdume; be c., okuwagamuka.
colour
n., erangi; lose c., okufuma.
column
empagi; (row) olunyiriri.
coma
kibongoya.
comb
v., okusunsula, okusanirira, okulambulula.
combat
n., olutalo, obulwa, okulwana.
combat
v., okulwanyisa, okuziyiza.
combatant
omulwanyi, omutabaazi.
combine
okutabagana, okussa ekimu, okweryana.
combine
v.tr., okuyimbakanya.
come
okujja; (come here) jangu! (come in) yingira! c. back, okukomawo. c. near, okusembera. c. out, okufuluma. c. out into, okufuumuuka, okuggukiramu. c. off, okubebbuka, okuwaguka. c. out (of handle), okukuukamu, okusowokamu. c. to an end, okukoma, okuggwa. c. upon, okusanga, okusisinkaniriza. c. on suddenly, okuzinduukiriza. c. up, okwambuka. c. down, okukka, okuwanuka. c. to one’s senses, okweddamu. c. and go, okwesussa, vide okuwalattana, okuyengeetana.
comeliness
obulungi, obubalagavu.
comely
-lungi, -balagavu.
comet
kyesimba.
comfort
v., okusanyusa, okukuba giza.
comfort
n., essanyu.
comfortable
be, okweyagala, okubooba.
comforter
omubeezi, omusanyusa.
command
v., okulagira, okukuutira.
command
n., ekiragiro.
commandeer
okwanuka, okukatula, okuwamba.
commander
omugabe, omujaasi, omwami.
commandment
etteeka, ekiragiro.
commemorate
okujjukiza.
commence
okusooka, okutanula, okutandika.
commencement
entandikwa, entono.
commend
okutenda, okutendereza, okusuuta, okusiima; c. to., okusigira, okukwasa.
commendation
ettendo.
commentary
ebitegeeza.
commerce
obuguzi, obusuubuzi.
commiserate
okusaasira, okutatira, okukubagiza.
commission
ekiragiro.
committee
olukiiko.
common
adj., kopi; vide omuwuula; get c., okukyakaala; make c. cause, okulya ekinywi.
commotion
oluyoogaano, akacwano.
communicant
asembera kummeezi, assa ekimu.
communion
okussa ekimu; (H.C.) okussa ekimu Okutukuvu; (R.C.) Komunyo.
commute
okuwaanyisa.
compact
endagaano; make a c., okulagaana.
companion
omukwano; vide also munnange, munno, munne
company
ekibiina, ekitongole, omulundi, kampuni.
compare
okugeraageranya.
comparison
olugero, enjawulo.
compartment
ekisenge, essa.
compass
n., eddira.
compassion
ekisa.
compassionate
adj., -saasizi, a kisa, a kusaasira.
compassionate
v., okusaasira.
compel
okuwaliriza, okukaka, okukakaabiriza, okukakajja, okuwambiriza, okukuluubiriza; c. one self, okwewaza.
compensate
okugatta, okuliwa, okugerula, okusowerera.
compensation
okugatta.
compete
okuwakana, okuvuganya.
competent
-gezi, -kalangufu, -tegeevu, -ffundi.
competitor
omuwakanyi.
compile
okukuŋŋaanya.
complacence
obuteefu.
complacent
teefu.
complain
okwemulugunya, okw ekaanya, okuyomba, okwolooma, okutootatoota, okutoma.
complainant
omuwaabi.
complaint
n., okwemulugunya, ensonga, ekigambo; (illness) endwadde.
complaisant
be, okusuulayo ogwa nnagamba.
complete
adj., -tuufu, =lamba, -lambirira; be c., okutuukirira, okumaliriza, okumala, okukome kkereza.
completely
ddala.
completeness
obutuufu.
compliment
v., okutenda, okwebaza, okuyozaayoza; to send compliments, vide okulaba.
compound
v., okutabula, okuvuluga.
comprehend
okutegeera, okumanya.
comprehensible
be, okutegeerekeka.
compress
v., okunyiga, okunyigiriza, okuwowojja, okukkata.
compromise
self, okwetema.
compulsion
obuwaze.
compulsory
a tteeka.
compute
okubala.
comrade
omukwano; vide nna.
conceal
okukweka, okukisa.
concede
okuwa, okulekera.
conceit
n., amalala, amamiima, kmampaati, empyangira.
conceited
be, okwewulira.
conceive
okubeera olubuto; (mental) okugunja, okuyiiya.
concern
n.t ekigambo, omusango, ensonga; vide ttembere.
concerned
be, okweraliikirira, okunakuwala; be c. with, okufaayo.
concerning
prep., ku, a.
conciliate
okutiitiibya, okuwemba, okubendegera, okukwanya.
conclude
v.i., okumala, okukoma, okulekeraawo.
conclude
v.tr., okukome kkereza, okufundikira.
conclusion
ekifundikiro, amava nnyuma.
concoct
okugunja, okuyiiya, okutabula.
concord
emirembe, omwoyo ogumu.
concourse
ekibiina, olufulube.
concubine
omuzaana.
concupiscence
okwegomba, okuyaayaana, obubi.
concur
okukkiriza, okuganya, okutabagana.
condemn
okusala omusango, okusinga;
conspiracy
okwekoba, obwekobi.
conspire
okwekoba, obwekobaana.
constant
esigwa, nywevu.
constantly
bulijjo, ennakuzonna, emirundi mingi, lutata.
consternation
entiisa, obuti, ekikuuno.
constipated
be, okuzibikira, okuziyira.
constipation
ekiziyiro, obuteeyabya.
constrain
okuwaliriza.
construct
okukola, okuzimba, okutinda; (boat) okusiba.
construction
okukola; (meaning) amakulu.
construe
okukyusa, okuduuma, okutegeeza.
consult
okuteesa.
consultation
okuteesa.
consume
okulya; (fire) okwokya, okuseebenga.
contact
be in, okukwatana.
contain
okugyamu, okubaamu.
contaminate
okwonoona, okusiiga.
contemn
okunyooma, okugaya, okufufula.
contemplate
okutunulira.
contempt
okunyooma, okugaya.
contemptuous
be, okujolonga, okugayirira, okunuga, vide omuzizizizi.
contend
okulwana, okuwakana, okukalambira.
content
be, okwesiima, okusanyuka, okukkuta.
contention
empaka, oluyombo.
contentious
a mpaka.
contentment
essanyu.
contents
ebintuebirimu.
contest
v., okulwana, okuwakana, okuwannaanya.
contiguous
be, okuliraana, okukwatana.
continent
n., kontinenti.
continual
a bulijjo, a nnakuzonna.
continually
bulijjo, ennakuzonna, lutata.
continuously
vide okuleebuuka.
contour
ekifaananyi.
contract
n., endagaano.
contract
v., okulagaana; (debt) okulya ebbanja.
contract
v.i., okukendeera, okuyimpawala.
contradict
okugaana, okuwakana; c. report of death, okubikulula.
contradiction
okugaana, empaka.
contradictory
a mpaka, ekitatabagana.
contrast
v.tr., okugeraageranya, okugeza.
contribute
okuwa.
contribution
ekirabo, ekiweebwayo.
contrition
okubonerera, okwejjusa, okwenenya.
contrive
okusala amagezi.
control
okufuga okuziyiza.
controversial
ampaka.
controversy
empaka.
controvert
okugaana, okuwakana.
contumacious
amputtu.
contumacy
obutawulira, emputtu.
contumely
ekyejo, ekitigi.
contuse
okukosa, okunuubula.
contusion
ekinuubule.
convalesce
okukakamuka, okukalakala, okukuba amatu.
convene
okukuŋŋaanya, okuyita.
conversation
emboozi, okunyumya.
conversational
amboozi.
converse
v., okwogera, okunyumya, okulojja, okubeesabeesa, okulomba.
convert
v., okukyusa, okufuula; be converted, okukyuka.
convey
okutwala, okwetikka; (news) okubuulira, okutegeeza.
convict
n., omusibe.
convict
v., okusalira omusango, okulumiriza.
convince
okukkirizisa.
convolvulus
ekibowabowa.
convulsion
ekikankano; have convulsions, okusansagala.
cook
n., omufumbiro, omufumbi.
cook
v., okufumba. c. partly, okubiza, okubandagaza. c. under ashes, okuvumbika. c. and put aside, okuboobera.
cooked
adj., fumbe. well c., a lulata (of plantains). be c., okuggya, okugulumba. be overcooked, okufumbulukuka, okuyungulukuka, okuserebera.
cookingstone
essiga;
cookingpot
entamu.
cool
adj., -weweevu; be c., okunnyogoga.
coolness
empewo.
coop
ekiguli, ekiyonjo.
cooperate
okussa ekimu, okubeeragana.
copious
-ingi, -ngi.
copper
ekikomo ekya lwera.
copse
ekisaka.
copy
n., eky’okulabirako.
copy
v., okufaananya;
cord
omuguwa, ewuzi; umbilical c., akalira.
cordial
adj., asanyu, akisa.
core
omulamwa; ekinyisi, omutunsi, enti.
cork
n., ekisaanikizo, ekizibikiro.
cork
v., okusaanikira, okuzibikira.
cormorant
ekiyoyo, engadala, ennoo gwe.
corn
eŋŋaano, kasooli; grain of corn, empeke; c. on toe, akasumba.
cornea
opacity of, ensenke.
corner
ensonda, akagoda, akalikonda; (cloth) ekirenge.
coronation
okutikkirwa engule; c. chair, nnamulondo.
corpse
omulambo, omutulumbi; (headless) ekiwuduwudu.
corpulence
obugevvu, obunene, amafondogolo.
corpulent
-gevvu, -nene; vide kibyoto, omuwaladdume, ssebinaagina, ssekimpanika; become c., okugejja, okusembeesa ebbuto, okusunguka olubuto.
correct
adj., -golokofu, -tuufu; be come c., okutuuka, okulongoosa.
correct
v.tr., okulongoosa, okutuusa; (punish) okukangavvula.
corrode
okutalagga.
corrosion
obutala gge, oluwugge.
corrosive
ekitalazza.
corrugation
akasunduba.
corrupt
adj., -vundu, -ononyi; be come c., okutama, okuvunda.
corrupt
v.tr., okwonoona, okuvunza; (judgment) okusaliriza.
corruption
obuvundu; (bribery) enguzi.
corvee
akasanvu; vide okusagga.
cost
n., omuwendo;
cost
v.i., okutwala, okugula.
costive
be, okuziyira.
costly
adj., a muwendo.
costume
ekyambalo, engoye.
cot
akatanda.
cottage
akayumba.
cotton
pamba; (thread) ewuzl; silk c., obufumbo.
couch
n., ekitanda, ekiriri.
couch
v., okukwama.
cough
n., ekifuba, akakololo, akafuba, kya kyeggula.
cough
v., okukolola.
council
olukiiko, konsirio.
counsel
v., okuwa amagezi, okusalira amagezi.
count
v., okubala, okumenya c. on doing, okuteeba.
countenance
n., amaaso.
countenance
v., okukkiriza, okusiima.
crave
okwetaaga, okuyoya, okuyabyaana.
craving
amaddu, omulaka.
crawl
okwavula, okukuba enda, okwewalula, okwekulula, okugaganyuka. c. along, okukenemuka; c. through hole, okukwebera.
crazy
-lalu; become c. for, okwesoma.
creak
okukaaba, okukekera.
cream
olububi.
crease
n., olufunyiro, eggoda, olukoda.
crease
v., okufunyaafunya.
create
okutonda.
creator
omutonzi.
creature
ekitonde.
credit
take, okwetenda.
creed
enzikiriza.
creek
ekikono.
creep
okusooba, okutambula empola, okwewalula, okwekulula, okufeffetta, okumuluka; c. into, okusensera; c. up to, okwekoolya, okwesoonookereza.
creeper
kiranda.
crevasse
olwatika olunene.
crevice
olwatika olutono.
cricket
akanyeenyenkule, ejjanzi, ejjenje, ennyaanyaagize.
crimson
twakaavu; become c., okutwakaala.
cringe
okwebwalabwala; vide okwekoolya.
cripple
n., omulema, kadduwannema.
crippled
be, okulemala, okukatawala.
crisis
entuuko, akabenje, akeediimo.
critic
omukebezi.
criticise
okukebera, okwekkaanya.
croak
okukaaba ng’ekikere.
crockery
bya obumba.
crocodile
goonya.
crooked
be, okukyama, okuwunjawunja, okweweta, okugooma, okugongobala, okukangabala.
crookedness
obukyamu, amakete.
crop
n. (harvest), ekyengera; (of bird) ekisakiro.
crop
v., okujabula.
cross
n., omusaalaba.
cross
adj., a busungu; become c., okunyiiga.
cross
v. (river), okusomoka, okuwunguka; (road) okusala; (legs) okugombera; (hands on shoulders) okwewumba.
crossexamine
okubuuliriza, okukemereza, okusokaasoka.
crossroads
amasaŋŋanzira, ensisinkano.
crosswise
kigaziigazi, kikijjama; tie c., okugomba; wear c., okutayira.
crouch
okubwama, okubunda, okubundaala, okwetugga.
crow
nnamuŋŋoona.
crow
v., okukookolima.
crowbar
omutayimbwa.
crowd
n., ekibiina; in crowds, kumukumu.
crowd
v., okunyigiriza, okufuutiika.
crowd
v.i., okuyigaana, okukumuka, okusombooka; be crowded, okufembekera, okugoggottera.
crowdedness
ekifuko.
crown
n., engule; (of oracle) omukaaka; (of head) obwetikkiro.
crown
v., okutikkira engule.
crucify
okukomerera kumusaalaba.
cruel
kambwe.
cruelty
obukambwe.
crumb
akakunkumuka, akakomwakomwa, akasennyente.
crumble
v.tr., okumulungula, okubumbulula.
crumble
v.i., okusebbuuka.
crumple
v.tr., okufunyaafunya; be crumpled up, okwevuunya, okufungalala.
crunch
okumemettula, okumeketa, okubebena, okumegenya.
crush
v., okusekula, okubetenta, okusotta, okugotta, okugoya, okubwagula, okufumula, okutentena.
crush
n., ekifuko.
crutch
omuggo.
cry
n., ekiwoobe, omulanga, enkooka.
cry
v., okukaaba, okulira, okuŋaŋala; vide okunyiiba, okuwanjaga. c. aloud, okwamira, okukooka. c. for help, okukuba enduulu. lament, okukuba ekiwoobe, okuwobba.
cub
omwana gwa ...
cuckoo
sekkokko, kirimiriulu.
cud
chew the, okuzza obwenkulumu, okwekuluma.
cudgel
omuggo, embuukuuli.
cuff
v., okukuba oluyi.
cultivate
okulima.
cultivation
obulimi; vide empangi, ennimiro.
cumbrous
-zito, -nene.
cunning
adj., -kabakaba, a magezi.
cunning
n., amagezi, obukabakaba.
cup
n., ekikompe, ekikopo
cup
v., okulumika.
cupboard
etterekero, eggwanika.
cupidity
okwegomba.
curable
a kuwono, a kuwonyezebwa.
curb
v., okuziyiza.
curdle
okukwata.
cure
v., okuwona, okuloga, okugema, okuvumula.
curly
a masadde.
current
engezi.
curse
n., ekikolimo.
curse
v., okukolima, okuvumirira, okuvuma amagufa.
curtail
okukomola; be curtailed, okukunguyira.
curtain
eggigi, ekitimba, ongoye z’omumadirisa.
curve
akabina.
curve
v., okubina.
curved
vide ngote; be c., okubenduka.
cushion
ekigugu, omutto.
custodian
omukuumi.
custody
obusibe.
custom
empisa, omuze.
customary
be, okuyita.
customs
empooza ; c. house, eggwoolezo; c. officer, ssentala.
cut
okusala, obutema; (nails) obutondola; also vide okutyemula, obubanga, okubagulula, obusongola, okuginga, okusennya. to c. off, okukomola. to c. open, okutundula. to c. down, okusanjaga, okusonjola.
cute
omuberege (n.), enkerettanyi.
cutting
a (of plant), ekibibi, olukko,
cycle
eggaali.
cyclone
kibuyaga.
cymbal
ekitaasa.
cyst
ekibuba.
dabble
okudabankana.
daftness
obugolokofu.
dagger
empima.
daily
bulijjo, ennakuzonna, buli lunaku.
dally
vide linger,
dam
n., olubibiro.
dam
v., okubibira.
damage
v., okwonoona, okuttattana; be damaged, okwonooneka.
damp
get, okutoba; okukukula.
dance
okuzina, okujaagaanya, okucekeca, okwekinya, okwekiga.
dandle
okubuusabuusa.
dandy
omuyonjo, byomere, byoto, ennyaanyaali; be a d., okukenena.
danger
akabi. rush into d., okwetunda, okwegabula.
dangerous
-bi, (eki) -limu akabi.
dangle
v.i., okulengejja.
dare
okwaŋŋanga, okuguma, okwewanga; d. to attack, okutantala.
daredevil
enjasabiggu.
daring
adj., -gumu, -zira.
darken
okuziga.
darkness
ekizikiza, enzikiza; vide akazimeera, ekibululu.
darling
omwagalwa, omuganzi, omusuutwa.
darn
okutunga.
dart
n., akasaale.
dart
v., okufubutuka, okugenda embiro.
dash
v.i., okuwamatuka, okuwulukuka.
dash
v.tr., okutangira, okubemula, okuggunda.
date
empirivuma, olunaku lw'omwezi; d. palm, olukindu.
daughter
omwana omuwala; d.in law, mukaamwana.
daunt
okutiisa.
dauntless
-zira, -gumu.
dawdle
okugayaalagayaala, okulattalatta, obulangajja, obunyookaana, obuziziŋŋana, okuzizittana.
dawn
n., emmambya, matulutulu, olubungubungu; every d., buli lukya.
dawn
v., okukya;
day
olunaku;
daybreak
vide dawn,
daylight
omusana, emisana.
dazzling
be, okumasamasa, okwakayakana.
deacon
ddiikoni.
dead
-fu.
deaf
zibe wa matu, ggavuwa matu, kiggala; become d., okuzindaala, okuziba amatu, okwevumba.
deafen
okuzibya amatu.
dear
adj. (of price), -kanufu; vide okuseera; beloved, -agalwa.
dearth
empambiiro.
death
okufa, olumbe, malugumbya, nnawalyanga, Walumbe.
debase
okutoowaza, okukwasa enso nyi, okukopiwaza, okujeeza.
debate
n., empaka, akanyonyoogano.
debate
v., okuwakana.
debauchery
obutamiivu, obugwagwa.
debility
obunafu.
debris
ebisasiro, akalondwalondwa, ekikunkumuse.
debt
ebbanja.
debtor
alina ebbanja.
decalogue
amateeka ekkumi aga Mmusa.
decamp
okudduka, okusonguka.
decant
okuttulula, okufukulula.
decapitate
okutemako omutwe.
decay
v., okuvunda, okubolerera, okugaga, okukaddiwa.
deceased
n., nguli, omugenzi.
deceit
obulimba, obukuusa.
deceitful
a bulimba, a nkwe.
deceive
okulimba, obukuusakuusa; oneself, okwewaana, okwerimba.
deceiver
omulimba.
December
Ddesemba.
decent
-lungi, a mpisa nnungi.
deception
obulimba, omuyinooyino.
deceptive
be, obuwungutuka.
decide
okusala; (resolve) obuteesa, okukakasa, obumalirira.
declare
okubuulira, obutegeeza.
decline
okugaana; (of day) okuwungeera.
decompose
okuvunda, okwonooneka, okugaga.
decomposition
obuvundu.
decorate
okuyonja, okugulika, obwetojja.
decoration
obuyonjo, majjolobera.
decorticate
okugogola.
decoy
n., omutego.
decoy
v., obutega, okusendasenda.
decrease
v.i., okukendera, okuggwerera.
decree
n., etteeka.
decree
v., okuteeka etteeka.
decrepit
kadde nnyo.
decry
okufumya, okugadya; d. oneself, okwegeya.
dedicate
okuwaayo, okuwonga; d. oneself, okwewaayo, okwewonga; a church, okuyingira ekkanisa.
deduct
okutoolako, okutwalako, okusalako.
deem
okulowooza.
deep
anvu; use a d. voice, okudoodooma.
deep
n., okuziba, eddubi; vide entumbiizi.
deepen
okwongera okusima, okuwanvuya.
deeply
ddala, nnyo nnyini.
deer
only antelope are found in Africa.
deface
okwonoona.
defeat
okuwangula, okugoba, okusinga.
defecate
okweyabya, okucucuka.
defect
ebbala, obulema, akabi, akamogo, enkenyera.
defective
be, okusoba.
defend
obukuuma, obuzibira, okutakabana; (in court) okuwolereza.
defendant
omuwawaabirwa.
defer
okulindiriza, okulagaanyalagaanya.
deference
ekitiibwa,
defiance
olujoogo,
defile
okwonoona.
define
okutegeeza amakulu.
definition
amakulu.
deflated
be, okufootoka.
deflect
okukyamya, okuwunjula.
deformed
-lema; be d., obugongobala.
deformity
obulema; okugongobala.
defraud
okuseera, okulyazaamaanya, okulyakula, obukumpanyakumpa, obujeejeeka, okweriikanya, okulyamukawubyo; be defrauded, okugwaamanu.
defray
okusasula.
defunct
-nguli, -genzi.
defy
okusoomooza, obutyobola.
degradation
ensonyi.
degrade
okukwasa ensonyi, okukopiwaza.
deify
okusinza nga katonda.
deign
okukkiriza.
deity
katonda, lubaale.
dejected
naku; vide kuna,
dejection
obunaku.
delay
v.i., okulwa, okwerabiriza; be delayed, okulabirirwa.
delay
v.tr., okulwisa, obulindiriza, obulabiriza, obwezimbiriza.
delectable
-lungi, -womeravu.
delegate
n., omubaka, omulonde.
delegate
v., okusigira, obulonda.
deliberate
v., okuteesa, okufumiitiriza, okusala amagezi.
delicious
-lungi nnyo, -woomerevu nnyo.
delight
n., essanyu.
delight
v., okusanyusa; be delighted, okwesiima ennyo, okwejaga.
deliquesce
okugererera, okunnyuukirira.
delirious
be, okulogojjana, obubugaabuga, okwekubiira, okuboyaana.
delirium
akalogojjo, akazoolezoole.
deliverance
obulokozi, obulokovu.
delude
okulimba, okukuusakuusa, okugobyagobya.
deluge
n., amataba.
demand
v., okulagira.
demeanour
empisa.
demented
-lalu.
demolish
okumenya, okwabya.
demon
ddaimoni.
demonstrate
okutegeeza, okunnyonnyola.
demur
okugaana.
demure
-teefu, -gonvu.
den
empuku.
denial
okugaana.
denied
be (a request), okwekongola.
denomination
erinnya; (sect) ekitundu.
denounce
okulanga, okuwawaabira, okuseekeeta, okumemeka.
dense
-ziivu; vide enzigotta; d. person, empunyiwunyi; be d. (as darkness), okukwata; (as forest), okuziyira, okuggumira, okukakala.
deny
okugaana; d. oneself, okwezira, okwegaanyisa, okwesiriba; d. guilt, okwegaana, okwekanga biriza.
depart
okugenda, okwegendera, okuvaayo.
depatriate
okuwakankula.
dependant
omuwereza.
dependent
be, okwerimba.
depict
okukuba ekifaananyi kya. . . .
deplore
okunakuwala.
depopulate
okuyiwa (ekyalo).
depose
okugoba.
deposit
n., omusingo; (sediment) obukyu.
deposit
v., okuteekawo, okusingawo.
deprave
okuyinula.
depraved
adj., -gwagwa, -onoonyi ; become d., okugwagwawala, okuseeguka, okwonooneka.
depravity
obugwagwa, obubi.
depressed
be, okunakuwala, okukekejuka.
depression
ennaku, obunaku.
deprivation
okufiirwa.
deprived
be, okufiirwa.
depth
obuwanvu; (of sea) obuziba; out of one’s d., vide okuzibirira; the depths, magombe, kawolongojjo.
deputation
omubaka.
depute
okusigira.
deputy
omusigire, omumyuka.
derangement
eddalu, akabango.
deride
okusekerera, okukiina, okuduula.
derision
obusekerezi, obuduuzi.
derive
okuggyamu.
descend
okukka, okuserengeta, okwesulika, okuva muggulu; d. to, okukkirira.
descendant
omuzzukulu;
descendants
ezzadde.
describe
okubuulira, okutegeeza, okunnyonnyola.
desecrate
okwonoona, okujajamya.
desert
n:, olukoola, eddungu.
desert
v., okudduka, okusonguka, okwewangula; okufuluka, okubenguka, okuwagula olusiisira; (of wife), okunoba.
desert
v.tr., okuleka, okwabulira.
deserter
omusengusi, omukunguzi.
deserve
okusaana, okusaanira.
design
n., ekifaananyi; amagezi.
design
v. (plan), okusala amagezi.
desire
n., okwagala, okwegomba.
desire
v., okwagala, okwetaaga, okwegomba, okuyoya, okubuga.
desist
okuleka, okudembuka, okwemenya.
desolate
be, okwesansabaga; (persons) okwesunsulika.
despair
be in, okwesalabya.
despatch
n., ebbaluwa.
despatch
v., okuweereza, okutuma.
despicable
be, okugayika.
despise
okunyooma, okugaya, okuŋoola, okunanula.
destination
ekigobero.
destitute
naku, avu; be d., okujeera, okwangaala, okudaaga; become d., okujeeruka.
destitution
obwavu.
destroy
okuzikiriza, okuwemmenta, okutta, okwonoona; be destroyed, okufa, okuzikirira.
destruction
okuzikirizibwa.
detached
be, okutunguka, okuwaguka, okuyunguka.
detail
v., okumenya, okusoggola, okutontogola.
detain
okulwisa, okulabiriza, okulindiriza.
detect
okulaba, okuketta.
detective
omukessi, mbega.
deter
okuziyiza.
determination
amaanyi, obugumu.
determined
a maanyi, -gumu, -ka -kafu; be d., okumalirira, okukakata.
detest
okukyawa ennyo, okutamwa ennyo, okukijja.
detestable
-bi nnyo, -gwagwa.
detonate
okukoomoola, okuvuga.
detour
make a, okwekooloobya, okwezingulula, okubalama.
devastate
okuzikiriza, okutta ensi.
develop
v.i., okukula.
deviate
okukyama, okuwunjuka, okuwaya,
deviation
obukyamu.
device
amagezi, olukwe.
devil
Ssitaani.
devise
okusala amagezi, okuteesa, okuwatanya, okujuba.
devote
okuwaayo.
devotion
obwesigwa.
devour
okusikaasikanya, okukavvula, okugajambula, okubwebwena, okukaanyuula, okukenyula, okumunkula, okumunkunya, okusontera.
devout
be, okwegendereza, okwerembereza.
dew
omusulo, ssuulwe.
dewlap
nnagante.
dexterous
-a ntomo, -gezi.
dhow
ekyombo.
diabolic
a ssitaani.
diagram
ekifaananyi.
dialect
olulimi, enjogera.
diamond
alimansi.
diaphragm
ekisembe.
diarrhoea
okuwaluka, ekiddukano, ekidumusi, oluserenguzi; have d., okuddukana, okudumuka, okuwaluka.
die
okufa, okutondoka, okukutuka; d. away, okuzaama; vide okubumbula, ekikutuko.
diet
emmere; (council) olukiiko.
differ
okwawukana.
difference
enjawulo.
different
-lala.
differentiate
okwawula.
difficult
-zibu, -zito, kakanyavu, kalubo ; d. to get, a mpambiiro.
difficulty
obuzibu, kalumanywera; vide okukaluubirira.
dig
okulima; (a hole) okusima; (d. up) okusimula, okubigula; (exhume) okuziikula; (potatoes, etc.) okusoggola, okusola; (d. out) okuwuukuula, okuwookoola.
digit
engalo.
dignified
a kitiibwa.
dignify
okusaamu ekitiibwa.
dignitary
omukulu, ow’ekitiibwa.
dignity
ekitiibwa, obukulu, essiimbo.
digress
okusobya, okukyama.
dike
olusalosalo.
dilapidated
-kadde, -botofu.
dilated
be, okuleruka.
dilatory
-gayaavu, a lulembe; vide lukobo.
dilemma
ekibamba.
diligence
obunyiikivu.
diligent
-nyiikivu, a maanyi; be d., okunyiikira, okufuba.
dilute
adj., a lubosi.
dilute
v., okufukamuamazzi, okujeebuula, okusaabulula.
dim
be, okwaka empola; (of eyes) okuyimbaala.
dimension
obunene.
diminish
okukendeeza, okwawulako, okutoolako; be diminished, okuweebuuka, okukendeera, okuveera, okufeeba, okuggwerera, okuseebenga, okutoniwa, okusereba.
diminutive
-tono nnyo.
din
oluyoogaano, akacwano, olukaayano, oluyoogo; make a din, okukaayana, okuyoogaana, okuleekaana.
dine
okulya.
diningroom
eddiiro.
dinner
ekyeekiro.
Diocesan
n., Omulabirizi.
dip
okunnyika, okusomyamu, okukoza.
diploma
ebbaluwa.
direct
v., okulaga, okuluŋŋamya; (order) okulagira.
direction
obukiika, oludda; vide okulaga; (order) ekiragiro; changed., okuweta olugendo.
dirk
empiima.
dirt
ettaka, ekko, empitambi, obukokoliko, ettosi, ebikookobereze; sit in the d., okwetubika.
dirty
ggulu; become d., okwonooneka, okukongeera, okubembeera, okukuusiira, okukusiwala, okusootoola.
disabled
be, okumenyeka, okulemala.
disagree
okuyombagana, okubulaŋŋana.
disappear
okubula, okuzaawa; in distance, okuzimirira.
disappoint
okusaaliza; be disappointed, okufufuggala, okusalirwa.
disarranged
be, okutaamuuka.
discard
okufufula, okugadya.
discern
okulaba, okwekkaanya.
discerning
-tegeevu.
discharge
okugoba; (gun) okukuba.
disciple
omuyiglrizwa.
discipline
enfuga.
disclaim
okugaana.
disclose
okubikkula, okulabisa.
disconcert
vide embarrass,
discontented
-nyiikaavu.
discord
oluyombo, empaka.
discordant
be, okulanguka.
discourage
okukeŋŋentera.
discourse
n., emboozi, okubuulira.
discourse
v., okwogera, okunyumya, okulojja.
discover
okuvumbula;(something lost) okuzaawula; be discovered, okwatuka.
discredit
okufumya, okugadya.
discreet
be, vide cautious,
discretion
amagezi.
discriminate
okwawula.
discuss
okuteesa, okuteekanya.
discussion
empaka, akanyonyoogano, olumokko.
disdain
v., okugaya, okunyooma, okuŋoola, okutunula kiisooso.
disdainful
-nyoomi.
disease
endwadde, olumbe.
diseased
become (foliage), okugengewala.
disembark
okuva mulyato.
disentangle
okuzingulula, okutuggulula, okulambulula, okugombolola.
disfigure
okwonoona.
disgrace
n., ensonyi, obuwemu; fall into d., okuswala, okuseeseetuka, okusaabulukuka.
disgrace
v., okukwasa ensonyi, okuswaza, okuwemuukiriza.
disgraceful
a nsonyi.
disgust
vi., ekyenyinyalo.
disgust
v., okutama, okusina; be disgusted with, okutamwa, okukabirirwa.
dish
essowaani, olutiba.
dishonest
-bbi, -mulyazaamaanyi.
dishonesty
obubbi.
dishonour
v., okuswaza, okukwasa ensonyi, okuweebuula.
disinter
okuziikula, okusimula.
dislike
n., effutwa.
dislike
v., okukyawa.
dislocated
be, okunuubuka, okuwogoka.
dislodge
okugobamu, okusegenya.
disloyal
jeemu.
dismantle
abya.
dismay
n., obuti, entiisa.
dismay
v., okutiisa.
dismiss
okusiibula, okugoba, okwabya, okuta.
disobedience
emputtu, obutawulira.
disobedient
-amputtu, -tengu; be d., okwewanika.
disobey
use neg. form of okuwulira.
disown
okuboola, okuboolereza, okuzaalukuka,
disparage
okufumya; d. oneself, okwegeya.
dispensary
ennyumba y’eddagala.
dispense
okugaba eddagala.
disperse
v.i., okusaasaana, okwabulukuka, okwabuka, okwediima, okugumbulukuka.
displace
okunyegeekereza, okusegeenya.
display
n., ekivvulu.
display
okwolesa, okulabisa; d. oneself, okwetengeka.
displease
okunyiiza, okunyiikaaza; be displeased, okunyiiga, okunyiikaala.
disputant
omuwakanyi.
disputatious
a mpaka.
dispute
empaka, emirerembe.
dispute
v., okuwakana, okutootatoota, okukaakyana, okuguguutana, okuluubiragana, okuwanaanya.
disrobe
okwambula; (another person) okwambuza.
dissatisfaction
akamyozo; vide okutoma.
dissemble
okukuusakuusa, okulimba.
dissembler
omunnanfuusi, omukuusa.
disseminate
okubunya.
dissension
okwesalamu, ennyombo.
dissever
okusalamu, okutemamu.
dissipated
be, okutamiira, okwegayagula, okweseeguka.
dissipation
obutamiivu.
dissolute
tamiivu; be d., okwegayagula, okweseeguka.
dissolve
v.i., okusaanuuka, okuyenga, okwabya.
distance
ebbanga; also expressed by wala.
distance
see in the, okulengera.
distasteful
be, okusina.
distend
okuzimbisa, okuwaga; be distended, okutuutiira, okubimbikana, okubimbiira, okuwaga, okuwulubala.
distinguish
okwawula, okwawukanya, okusosola.
distinguished
atiikirivu; be d., okwatiikirira.
distort
okukyamya, okuweesa.
distract
okubuguutanya, okuteganya.
distress
n., ennaku, obunaku; vide ttayo.
distress
v., okunakuwaza; be distressed, okunakuwala.
distribute
okugaba, okugabira; d. among selves, okugabana; d. spoil of war, okugereka.
distribution
okugaba.
distributor
omugabuzi.
district
ekitundu, essaza, ettwale.
disturb
okweraliikiriza, okulajja.
disturbance
akacwano.
ditch
olusalosalo.
dive
okubbira.
diver
omukaya.
diverge
okwawukana.
divide
okwawula, okugaba, okugabana; (food) okubega, okubegulula.
divination
obulaguzi.
divine
adj., a katonda.
divine
v., okulagula, okulenga.
diviner
omufumu, kizuuzi.
divinity
obwakatonda.
division
okwawukana, okwawula; (in arithmetic) okutikkula, okugaba; (partition) ekisenge; (part) ekitundu, ekitongole.
divorce
okugattululwa mu bufumbo.
divulge
okusamwassamwa, okulaalaasa, okumyamyansa; be divulged, okuggya. v
dizziness
ka mmunguluze, kantoolooze.
do
okukola, okugira; (finish) okumala; (cheat) okuseera; (do again) okuddiramu.
docile
teefu, gonvu, wombeefu; be d., okufugika, okugonda.
docility
obuteefu, obugonvu.
doctor
omusawo, ddekitaali, ddokita.
doctrine
okuyigiriza.
document
olupapula, ebbaluwa.
dodge
n., olukwe.
dodge
v., okwewoma, okwebengula, okutebukanya, bkwebalankanya.
dog
embwa.
dogged
a mputtu, -nywevu.
doings
ebikolwa.
dole
ekirabo.
doleful
-naku.
dolt
omusiru; vide simpleton,
domain
amatwale.
domestic
n., omuweereza, omuddu, omuzaana.
domicile
ennyumba, enju.
dominate
okufuga.
domination
obufuge, obukulu.
domineer
okujooga, okufuga n’a maanyi.
dominion
ettwale.
don
okwambala, okwesiba.
donation
ekirabo, ekiweebwayo.
donkey
endogoyi.
donor
omugabi.
doom
n., omusango.
doom
v., okusalira omusango.
door
oluggi.
doorframe
omuzigo.
doorway
omulyango.
doorpost
omufuubeeto, omukombero. lintel, akabuno.
doorkeeper
omuggazi,
doorscraper
ensimu.
dormitory
ekisulo.
dot
n., akatonnyeze.
dot
v., okutonnyeza.
dotage
obukadde; vide okuwutta.
dottel
olukoole.
double
adj., biri wamu. d.barrelled, a midumu ebiri. d.minded, a myoyo ebiri. d.tongued, kalimingobya.
doubt
v., okubuusabuusa, okuteerera, okutankana, okutta aga n’aga.
dove
ejjiba.
down
adv., wansi.
down
n., olusisi, omuttunta.
downcast
be, okunakuwala, okujoonajoona.
downfall
okugwa.
doze
okubongoota.
draft
v., okubaga ebbaluwa.
drag
okuwalula, okukulula, okukwekwesa. d. self along, okunyaama, okusonnyontoka. d. the feet, okukweya. d. into (fight, etc.), okuwakula.
dragnet
ekiragala.
dragonfly
nnamunkanga.
drain
v., okukulukusa; (one’s glass) okwekamirira, okukatankira, okukutamira.
drake
embaata ensajja.
drape
okutimba, okugulika.
draught
empewo; take deep d., okukatankira; at a d., kobonko, mbulaga.
drawers
empale, kabbiiri.
drawing
n., ekifaananyi.
drawl
okulembeggerera, okulanza lanza, okugolooma, okunaaninga.
dread
v., okutya.
dread
n., okutya, ensisi.
dreadful
a nsisi, a ntiisa.
dream
n., ekirooto, endooto.
dream
v., okuloota.
dreamer
ssekalootera.
dredge
okugogola.
dregs
obukyu, ebbonda, ekikudumu, ebikanja.
drench
okutobya, okutotola, okujeebuula; be drenched, okutoba, okujeba.
dress
ekyambalo, olugoye, ekitee teeyi.
dress
v. (self), okwambala; (another) okwambaza; (d. up) okwerokobya; (finely) okuyonja; (wounds) okunyiga, okuvumba.
dribble
okugeregeza.
drift
n. (meaning) amakulu.
drift
v., okuseyaaseya, okuyenja.
drill
n. (tool), ekiwummula, ekekeyu.
drill
v., okukuba dwiro; (bore hole) okuwummula.
drink
n., eky’okunywa; strong d., ekitamiiza, omwenge.
drink
v., okunywa; d. with sucking sound, okuwuuta, okusolobeza; vide, drain; give drink to, okunywesa.
drinker
omunywi; (drunkard) omutamiivu.
drip
v., okutonnya, okukamuka, okukenenuka.
drive
v., okugoba, okubinga, okusagala; (out) okugobamu; (into) okugobera mu. (motorcar) okuvuga mmotoka.
drivel
v., okugeregeza; (talk foolishly) okubuyabuya.
drizzle
n., obukubakuba.
drizzle
v., okuwandaggirira, okutonnyerera, okunyenyeggera.
dromedary
eŋŋamira.
drone
n., enjuki ensajja; (termites) enswa; (lazy person) omugayaavu. droop, v.i. (of plants), okuyongetuka.
drop
n., ettondo, akatiriginya.
drop
v.i., okugwa, okusumattuka, okusolokka, okunogoka (fruit).
drop
v.tr., okusumattula, okuta, okuwaatula.
droppings
obulingo.
dropsy
entumbi.
drought
ekyeya, ekyanda.
drove
eggana, ekisibo.
drown
v.i., okusaanawo, okufa amazzi.
drown
v.tr., okusaanya.
drowsiness
otulo.
drowsy
be, okubongoota, okukambagga.
drum
n.,eŋŋoma, sserumbeete, engalabi, engaabe, embuutu, endooda, enduubirizi, enkalaabirizi, entamiivu, entenga, ennyeenya.
drum
v., okukuba eŋŋoma, okutuzza.
drumbeat
omubala, ekikasa, omujaguzo.
drumstick
omunyolo.
drummer
omugoma, Kawuula.
drunk
get, okutamiira.
drunkard
omutamiivu.
drunkenness
obutamiivu.
dry
adj., kalu.
dry
v.i., okukala, okukalirira; (go d. of cow) okukamiza; be imperfectly dried, okugaya, e.g. enswa.
dry
v.tr., okukaza, okukalirira, okusiimuula, okutalika; (clothes) okwanika; “dry bread” = (with no relish), amaluma, makaya; vide okunyaata,
duck
embaata.
duck
v.i., okubbinkira.
dudgeon
obusungu, ekinyiigo.
dues
empooza, ekituuza.
duiker
entalaganya, ensuku.
dulcimer
amadinda, entaala.
dull
adj. (of wits) siru; (blunt) koŋŋontevu; (weather) obudde obw’ekikome; be dull, okulungubala.
dumbfounded
be, okutunula mpwangali.
dummy
kirangajja.
dump
v., okubeteka.
dun
v., okubanja.
dunce
omusiru.
dung
obusa, kalimbwe, eddimbwe, emizi, enkiringi, entalondwa.
dungeon
ekkomera.
dunghill
olubungo.
dupe
v., okulimba, okucumpanyacumpanya, okukumpanyakumpanya.
durable
gumu, a lubeerera; vide kalibobbo.
duration
ekiseera.
during
mu.
dust
n., enfuufu, effufugge, ebikwakwaya, empumbu.
dustbath
ekiwugiro.
duster
ekiwero, ekitambaala, ekifuvu.
dutiful
-teefu, -gonvu, awulira.
duty
omulimo; (toll) empooza.
dwarf
nnakkwale, butyampa, omumbuti, nnakayirigi, nnakalanga.
dwarfed
be, okukonoona, okwekulira.
dwell
okusula, okubeera.
dwelling
ennyumba, enju.
dwindle
okuggwerera; vide diminish,
dye
n., erangi; vide kasalabakesi, muzuukizi, akasaana, ekiwere.
dye
v., okunnyika muddagala.
dysentery
ekiddukano ky’omusaayi, okuwaluka omusaayi; have d., okuddukana omusaayi, okuwaluka omusaayi.
dysmenorrhoea
vide enjoka.
dyspepsia
ebigalanga, akakiki, ekyoka; vide enjoka.
each
buli, kiisi.
eager
nyiikivu; be eager, okwewunta, okukalambira.
eagerness
katinko.
eagle
empungu, akadoma, nnakwanzi.
ear
okutu; (of corn) ekirimba;
early
mumakya, mumatulutulu, munkeera; vide nsonoosi; be e., okukeera, okuzinduuka.
earn
okufuna, okukolera empeera; e. own living, okweyamba.
earnest
n., omusingo.
earnest
adj., nyiikivu.
earth
(soil), ettaka; (land) ensi; go to earth, okusowottoka.
earthen
a ttaka.
earthenware
adj., a bbumba,
earthquake
musisi, ekikankano.
ease
take one’s, okwekuukuubya, okukalira.
ease
v.tr., okuwummuza, okukka kkanya.
easier
grow, okwewojjeeka.
easily
mangu.
east
ebuvanjuba; e. wind, empewo ky’ebuvanjuba.
Easter
Paasika, Amazuukira, Olunaku Olw’okuzuukira.
easy
angu.
eat
okulya.
eatable
be, okuliika.
eatables
ebiriibwa, emmere.
eaves
akabendobendo.
eavesdrop
okulumika.
echo
n., eky’eyitabya.
echo
v., okweyitabya.
eclipse
v., okusinga, okubikka.
economical
be, okuganiriza, okukekkereza, okuterekkereza.
ecstasy
ekinyegenyege; be in, okusugumbya.
ecthyma
omubazi.
eczema
ekiyobyo.
edge
omugo, amabbaii, olubuubuuto, enjegoyego, omuleboolebo; (of cloth) olukugiro ; (sharpness) obwogi, olukulukumbi; be set on e., okunyenyeera.
edged
two, a nnajjolo.
edgewise
put, okutekka obukiika, okusimba.
edible
liibwa, liika.
edict
etteeka.
edifice
ennyumba, enzimba.
edify
okuzimba.
editor
omukuŋŋaanya.
educate
okuyigiriza, okutendeka, okubangula, okugunjula; be educated, okugunjuka.
educator
omuyigiriza.
efface
okusangula, okusiimula.
effect
okukola, okutuukiriza.
effeminate
become, okukaziwala.
effervesce
okwesera, okutokota, oku bimba, okusuukira, okutyanka.
efficiency
amaanyi, amagezi.
efficient
a maanyi, a magezi.
effigy
ekifaananyi.
effort
make an, okufuba, okunyii kira, okukambiriza, okuwaza, okuwanira; lift with an effort, okubagajja.
effort
last, ekiwalazima.
effrontery
ekyejo, ekitigi.
effulgence
okumasamasa.
egg
eggi ; (of locust) obusowe. e.shell, ekisosonkole. e.yolk, enjuba y’eggi. boiled eggs, amagi ag’empogola.
Egypt
Misiri.
eight
munaana.
eighteen
kkumi na munaana.
eighth
a munaana.
eighty
kinaana.
either
oba.
ejaculate
okukungiriza.
eject
okugoba, okusindika; (vomit) okusesema.
elapse
okuyita.
elastic
be, okunaanuuka.
elated
be, okusanyusa, okujaguza.
elation
essanyu.
elbow
olukokola.
elder
n., omukadde.
elderly
kaddekadde.
elect
okulonda.
elegance
obuyonjo.
elegant
yonjo, a buyonjo.
elephant
enjovu, enguuli; e. hunter, omutujju.
elephantgrass
ekisagazi.
elephantiasis
endwadde eyenjovu, enjovu.
elevate
okuwanga, okuyimusa; (honour) okugulumiza.
elevated
a waggulu, -gulumivu, a kitiibwa.
elevation
obugulumivu.
eleven
kkumi na mu,
Elgon
Mt., Masaaba.
elongate
okuwanvuya.
elope
okudduka, okuwambuka.
eloquence
amaanyi mu bigambo.
eloquent
-ogezi, a maanyi mu bigambo; vide omunuza.
elsewhere
kwalala.
elucidate
okutegeeza, okunnyonnyola.
emaciated
become, okukogga, okugogomba, okunyaaluka.
emaciation
obukovvu.
emancipate
okufuula ow’eddembe, okufuula owa bowo.
embank
okubibira.
embankment
olubibiro.
embark
okusaabala.
embarrass
okuteganya, okweralii kiriza, okussa amabbabbanyi, okusoona.
embarrassment
ensonyi.
embassy
obubaka.
embellish
okuyonja, okugulika.
ember
olunyata, ekisiriiza.
embezzle
okulyazaamaanya, okubba.
embezzlement
obubbi.
emblem
akabonero.
embolden
okugumya omwoyo.
embrace
okugwa mukifuba, okuwambaatira.
embrasure
ekituli.
embroider
okutunga amajoba, okwetojja, okudaliza.
embroidery
ejjoba, amajoba, e ddalizi, amasiira, omuleera.
embryo
vide foetus; be in e., okutonda.
emerge
okulabika, okunnyulukuka, okunaawuuka, okupapankuka.
emetic
eddagala erisesemya.
emigrate
okuwaŋŋanguka.
eminence
obukulu, ekitiibwa; (of hill) obugulumivu.
eminent
a kitiibwa.
eminently
ddala, nnyo ddala.
emissary
omubaka, omutume.
emotion
ekisaasaazi.
empale
okufumita obukwata.
emperor
kabaka.
empire
obwakabaka.
employ
okusenza, okugulirira, okupakasa.
employment
omulimu.
empower
okuwa amaanyi, okuwa okuyinza.
emptiness
-ereere, -sa; vide ekisassalala.
empty
v., okuyuwa, okuyiwa, okuggyamubyonna, okufufunkula; adj., e.handed, bekkotoggo, bwaggu, manolo, katwe kasa, kkope.
emulate
okwefaanaanyiriza,
enable
okuyinzisa.
enact
okuteeka etteeka.
enactment
etteeka.
encamp
okusiisira, okusula.
encampment
ekisulo, olusiisira, omugiini.
enchant
okuloga; (delight) okusa nyusa nnyo.
enchanter
omulogo.
enchantment
obulogo.
encircle
okwetoolooza, okuzingiza, okwebulungulula.
enclose
okukombra.
enclosed
be, okwetooloozebwa, okuzingizibwa.
enclosure
ekisaakaate, ekigo, embuga, ekikubira.
encompass
okwetooloola.
encounter
olutalo.
encounter
v., okusanga, okusisinkana; okulwana na ...
encourage
okugumya omwoyo, okukubiriza.
end
enkomerero; (of stick) akasassa.
end
v.i., okuggwowo, okukoma.
end
v.tr., okumala, okukomya, okutuukiriza, okukomekkereza, okufundikira.
endeavour
okugezaako, okunyiikira.
endlessly
kajegejege, katakku.
endorse
okuwandiika erinnya; okukakasa.
endurance
ekikami, okugumiikiriza.
endure
okuguma, okugumiikiriza; vide okuwata.
endwise
put, okusimba okuwanvu.
enemy
omulabe.
energetic
nyiikivu, a maanyi ; be e., okunyiikira, okufubirira, okuluubirira.
energy
obunyiikivu, amaanyi, empapiro, endasi, entege.
enervate
okunafuwaza.
enfeebled
be, okugaganuka.
enfold
okuwambaatira.
enforce
okuwaliriza, okukaka, okukakaabiriza.
England
Bungereza.
English
ngereza, a Bungereza; E. language, Lungereza.
engrave
okwola.
engraving
oluyola; (picture) ekifaananyi.
engulfed
be, okutokomoka.
enjoin
okulagira, okukuutira.
enjoy
okusanyukira, okwagala.
enjoyment
essanyu.
enlarge
okugaziya, okuwaayira, okukookera, okuneneya.
enlighten
okumulisa; okuyigiriza.
enlightened
a magezi, -tegeevu.
enlist
v.i. (in new service), okusenga.
enliven
okusanyusa.
enmity
obulabe, ettemu.
ennui
vide okuwuubaala.
enormous
nene nnyo; vide colossal,
enough
be, okumala, okutuuka; have e., okukkuta.
enquire
okubuuza, okukemereza, okubuuliriza, obwekkaanya.
enrage
okusunguwaza, okukabiriza.
enrapture
okusanyusa nnyo.
enrich
okugaggawaza.
enroll
okuwandiika.
ensign
ebbendera.
enslave
okufuula omuddu.
ensnare
okutega, okuliita.
entangle
okuzingazinga.
enter
okuyingira.
entertain
okusembeza, okukyaza, okusuza, okwaliirira.
enthral
vide enslave.
enthusiasm
essanyulingi.
entice
okusendasenda, okukwenya kwenya, okukema, okuseemya, okuseemeza.
enticement
ekikemo, akawambo
entire
-lamba, -lambirira, -tuufu.
entirely
ddala.
entomb
okuziika, okuteeka muntaana.
entrails
ekyenda.
entrance
omulyango, wankaaki, wansanso.
entrap
okutega, okuliita, okukeba.
entreat
okwegayirira, okusaba.
entreaty
okwegayirira.
entrust
okusigira, okuteresa; vide okuwereka, okukwasa.
entwine
okuzingazinga.
enumerate
okubala, okumenya, okutontogola.
envelop
okusiikiriza, okubikka.
envelope
n., ebbaasa.
envious
a buggya, a mpiiga.
environ
v., okwetooloola.
envoy
omubako, omutume.
envy
n., obuggya, empiiga, ensaalwa
envy
v., okukwatibwa okuggya.
enwrap
okusabika.
epiglottis
enkolo.
epilepsy
ensimbu.
Epiphany
okwolesebwa kwa Yesu Kristo; Epifaniya.
episcopacy
okulabirizi.
epistaxis
ekiraso.
epistle
ebbaluwa.
equal
be, okwenkanankana; vide okulabwa; make equal, okwenkanyankanya, okuttaanya.
equally
butentwe.
equivocation
obulimbalimba.
eradicate
okusangula, okuggirawo ddala.
erase
okusangula.
erect
adj., golokofu.
erect
v., okuzimba, okusimba, okuwanga.
err
okukyama, okuwunjawunja.
errand
obubaka.
error
ekyonoono, obukyamu, ensobi.
erudite
muyigirize nnyo.
escarpment
ekikko.
eschew
okwewala, okwerekera ddala, okwezira.
escort
okuwerekera.
especially
okusinga.
espionage
obukessi.
espousal
obufumbo.
espouse
okuwasa, okufumbirwa.
establish
okunyweza, okukakasa.
estate
ekyalo, obutaka, mmayiro, e-.
esteem
okussaamuekitiibwa.
estimate
v., okubalirira, okuteebereza.
estrange
okwawukanya.
estuary
ekikono.
eternal
a lubeerera, a mirembe n’emirembe.
eternity
emirembe, egitaggwaawo.
eucharist
emmere ya Mukama waffe, okussa ekimu,
eulogise
okutenda, okusuuta,
eunuch
omulaawe.
euphorbia
enkoni, enkuukuulu.
Europe
Bulaaya, e-.
European
n., Omuzungu.
European
adj., a kizungu.
evacuate
okusenguka mu.
evade
okusuba, okwewoma, okubengula, okukuba ekimmuuni.
evangelist
omubuulizi ow’enjiri.
evaporate
v.i., okufuumuuka.
eve
n., akawungeezi.
even
adj., tereevu; be e., okutereera, okwenkanankana; make e., okutereeza, okwenkanyankanya; (soil) okusaanya.
evening
akawungeezi, kawansazi, ka wozamasiga.
evenness
obutereevu.
event
ekigambo.
ever
ennakuzonna.
every
buli, kiisi; e. day, bulijjo, buli lunaku; e. moment, buli kaseera.
everywhere
buli wantu, buli gye ... wonna.
evict
okugoba, okulya nsowole; vide okuganduula.
evidence
obujulizi.
evil
obubi.
evil
bi ; do e., okwonoona, okusobya, okuzzi omusango; speak e. of, okulonkoma, okuvuma.
ewe
endiga enkazi.
exact
adj., -tuukirivu.
exact
v., okuliika, okubowa.
exacting
adj., a luwazo; vide okutunika.
exactly
ddala, geregere.
exaggerate
okuyunga ebigambo, okutiiwuuka, okukanika, okusaggula, okuyingiriza, okudongwa.
exalt
okutenda, okusuuta, okugulumiza, okutendereza; e. oneself, okwegulumiza, okwekuza.
examine
okukebera, okwekkaanya, okwekenneenya; (pupils) okubuuza, okukemereza; (of a doctor) okwagayaga.
example
eky’okulabirako.
exasperate
okusunguwaza.
exasperation
obusungu.
excavate
okusima muttaka, okuligguula, okuwookoola.
excavation
ekisimule.
exceed
okusinga, okukira, okusukkirira, okuyitirira, okuyinga.
exceedingly
ddala ddala, nnyo nnyini; vide very,
excel
okusinga, okukira.
excellence
obulungi.
excellent
-lungi nnyo.
except
wabula, wazira.
except
v., okufissa.
excess
ejjingirizi.
excessively
kabugira; vide kukamala, kungwa.
exchange
v., okuwaanyisa, okugulaana, okuwaŋŋana.
excite
okusaanuula; (dogs) okwasira; be excited, okujagalala, okukankanuka.
exclaim
okukungiriza.
exclude
okuziyiza, okugaana.
excommunicate
okugoba mukka nisa, okuvumirira.
excrement
emizi, empitambi.
excrescence
ensunduba.
exculpate
okusonyiwa.
excusable
a kusonyiwa.
excuse
n., ensonga; make idle excuses, okulonzalonza.
excuse
v., okusonyiwa; e. self falsely, okwekekkeza, okwewampanya.
execrate
okuvuma, okuvumirira, okukolimira.
execration
ekivume.
execution
place of, ettambiro.
executioner
omumbowa, omutambizi.
exemplar
eky’okulabirako.
exempt
okusonyiwa.
exercise
n., omulimu, omuzannyo.
exhaustion
obukoowu.
exhibit
okwolesa, okulabisa.
exhort
okubuulirira, okukuutira, okukubiriza.
exhume
okuziikula, okusima.
exile
v., okugoba, okuzaaya; be exiled, okugobebwa.
exist
okubeerawo.
exonerate
okusonyiwa, okuwonya omusango.
exophthalmia
have, okukanuka.
exorbitant
be, okwekanika, okuliika, okutunika; vide okuwaniriza; grow e., okukangawala.
exorcise
okukokola, okutambulula, okuzimulula.
expand
v.i., okugaziwa, okunaanuuka; (leaf) okwanjulula.
expand
v.tr., okugaziya.
expect
okusuubira, okulindirira.
expectorate
okuwanda amalusu.
expedient
be, okugwana.
expedite
okwanguyiriza.
expeditious
angu, a mbiro.
expel
okugoba, okufulumya.
expend
okuwaayo.
expense
omuwendo.
expensive
a muwendo, -kanufu.
experience
v. (joy, etc.), okulaba.
expert
n., ffundi.
expert
adj., kugu; become e., okukenkula.
expiate
okutangirira.
expiation
okutangirira.
expire
okufa, okuta omwoyo, okutondoka, okukutuka; (come to an end), okuggwawo.
explain
okutegeeza, okunnyonnyoIa, okuttottola, okuvvuunula; (a dream) okulootolola.
explanation
amakulu.
explode
okutulika, okutuumuuka,
exploit
ekikolwa eky’obuzira.
exploration
olugendo, ssaffaali.
explore
okuziga.
expose
okwolesa, okutengeka, okubikkula, okwanika; e. oneself, okwetatankiriza; e. oneself indecently, okwetiiluula, okweyagaagula, okukunama.
exposed
-ereere, -eru, -eru.
expostulate
okunenya.
expound
okutegeeza, okunnyonnyola.
express
okwogera, okwatula, okutegeeza.
expunge
okusangula, okuggyamu.
extemporise
okuyiiya.
extend
v.i., okwebamba; e. to, okutuuka, okukoma.
extend
v.tr., okugaziya, okuyongera.
extensile
be, okunaanuuka.
extensive
vide omuteeteema, nnakitokolo, nnamulanda.
extent
obunene, obuwanvu.
exterminate
okuzikiriza; (plants) okuttaziizi, okukandula.
external
a kungulu.
extinguish
okuzikiza.
extol
okutenda, okutendereza, okusuuta, okukunga.
extort
okunyaga, okulyazaamaanya.
extortion
obulybke; vide okutunika.
extra
give, okwongeza.
extract
v., okuggyamu, okuviisamu; (jigger) okutundula.
extraordinarily
bulala, kayingo; vide okuzimula.
extraordinary
a kitalo, a kikuuno.
extravagance
kaloboli.
extravagant
be, okujoogoola; vide enkira.
extremely
ddala ddala, nnyo nnyini, kayingo.
extremity
enkomerero, ekidondi, aka sanso; (dilemma) ekibamba.
exuberantly
grow, okubimbijjukana.
exude
okukamuka.
exult
okusanyuka, okujaguza, okukuba ejjebe, okwebuga.
exultation
ekijaguzo,
eye
n., eriiso, eddozo; (pupil of e.) emmunye; (of needle) empami,
ennyindo
eŋŋango; (watery e.) ejjanga; show whites of e., okuzoola amaaso ; have staring e., okuzongola amaaso.
eye
v.tr., okutunuulira, okwekkaanya.
eyebrow
ekisige.
eyelash
akakowekowe; falling out of e., obulangula.
eyelid
ekikowe; disease of e., wamala.
fable
olugero.
fabricate
okuyiiya.
fabulous
a kitalo,a lugero.
face
n., amaaso; make faces at, okukongoola.
face
v., okukobojjana.
fact
ekigambo, ensonga.
factious
a nnyombo, -yombi.
fade
kukaddiwa, kuwotoka; (colour) okufuma, okupeeruuka, okusanguka.
faggot
ekinywa, olusekese, omuganda, omuwakata.
fail
I have failed, kinnemye; (in exam.) okugwa. f. of one’s word, okujwaŋŋanya. f. to score, okukubo busu. f. to obtain, okusubwa.
faint
okuzirika.
fair
adj., -lungi.
fairly
mu nnono.
fairway
omwala.
faith
okukkiriza; (in religion) eddiini.
faithful
esigwa.
faithfulness
obwesigwa.
fall
v., okugwa, okwetujja ekigwo; (err) okukyama; (rain) okutonnya. f. from hand, okusumattuka. f. backwards, okugalanjula, okugwa bugazi. f. off stalk, okudyebuka. f. in, okwegulukuka. f. into debt, okugwa mubbanja. f. one on another, okwetlnda. f. to pieces, okumogoka. f. apart, okubumbulukuka. f. off head (of load), okutikkuka. f. open, okuwenjuka.
fall
n., ekigwo; (roof) okwesulika.
false
a bulimba, -limba.
falsehood
obulimba.
falsetto
talk, okukekkera.
fame
n., olulanga, ekitiibwa, okwatiikirira.
familiarity
ekiyiboyibo, olummanyi mmanyi, olusuusuuto.
family
ekika, oluse, eŋŋanda, olula, olulyo; large f., oluseregende.
famine
enjala.
famished
be, okulumwa enjala ennyingi.
famous
-atiikirivu; be f., okwatiikirira.
fan
n., ekiwujjo.
fan
v., okuwujja, okuwewa; f. one self, okwesaggira.
fancy
v., okulowooza; okwagala.
fang
erinnyo.
far
adv., wala; vide okukunukkira, okutwaliriza.
farfetched
vide okuvoogoola.
farewell
weeraba; bid f., okusiibula.
fascinate
okuloga.
fascination
omulaka.
fashion
v., okukola, okubumba, okutonda; be in f., okuyiita.
fast
n., ekisiibo.
fast
adj., -angu, -ambiro.
fast
adv., mangu, mbiro.
fast
v., okusiiba enjala, okulaagira.
fast
make, okusiba, okunyweza, okunyuunyuula, okumyumyula.
fasten
okusiba, okulijja, okunyweza.
fastening
ekisiba.
fastidious
be, okwenaanya, okwenankanya, okwekanala; a f. person, omwenanazzi.
fat
amasavu, omuzigo, amafuta; roll of f., ekitogi.
fat
adj., -gevvu; (animals) -sava, a ssava; vide omugo, -nyeefu, -agaagavu, bikokye, bigoto; be very f., okufeeta, okugonnomoka, okw agaagala; grow f., okugejja, okunyeeta, okutinduuka; (animals) okusaatawala, okusavuwala.
father
kitange, kitaawo, kitaawe, kitaffe, kitammwe, kitaabwe. f. of twins, ssaalongo. my father, int., Taata! my f. inlaw, mukoddomi, ssezaala, ssewamuko. grandfather, jjajja.
fatherless
mulekwa, omufuuzi.
fatigue
v., okukooyesa, okukooya; be fatigued, okukoowa, okufuuyirira.
fatten
okugezza; (animals) okusavuwaza.
fault
omusango, ensonga, ekyonoono; relapse by one’s own f., okwettula; find f., okuyomba, okujuuka, okujuukirira.
favour
ekisa, omukisa. be in f., okuganja. go out of f., okugooka. curry f., okweroloma, okweguya.
favour
v., okwagala; okuyamba, okubeera.
favourable
-lungi.
favourite
n., omuganzi, omubiito, omwettanirwa; (girl) nnakabiito; be a f., okuganja; make a f. of, okubiibiita.
favourite
adj., -ganzi.
favouritism
obuganzi.
fealty
obwesigwa.
fear
n., entiisa, obuti, ensisi.
fear
v., okutya, okutekemuka.
fearful
a ntiisa, a kutya.
fearless
-zira, a maanyi.
feasible
be, okukoleka.
feast
embaga; entujjo.
feast
v., okulya embaga.
feat
ekikolwa ky’obuzira.
feather
ekyoya, eky’ensuti.
feathery
a byoya.
features
amaaso.
February
Febwuali.
fee
n. (wages), empeera, omusaala; (f. before case) empaabi, enkanamu; (after hearing) ebitebe; pay fees for, okuweerera.
feeble
-nafu, -tene; vide okukenda; f. person, nkeremeke, bandoberedde.
feeble
become, okunafuwala, okugondoba.
feed
v.tr., okuliisa; (a fire) okukuma omuliro; f. in morsels, okugabirira.
feel
okuwulira; (touch) okukomako, okukwatako, okwagayaga;
feet
ebigere; sore f., akageregere, kyassanga.
feign
okwerowooza. f. sickness, okwerwaza. f. death, okwefiisa. f. ignorance, okwewubya, okwewugguusa, okwewussa. f. sleep, okwefuluusa. f. inability, okwekekkezza. f. exertion, okwepacca. f. madness, okweralusa. f. assent, okuttikkirira.
felicitate
okukulisa, okuyozaayoza.
felicity
essanyu.
fell
okutema.
fellow
omusajja, omuntu; (my companion) munnange; (f. countryman) bw’oluganda; vide nna.
fellowship
okussa ekimu.
female
omukazi.
female
adj., kazi, wala; (animals) lusi; f. infant, omwana wa buwala, bandoberedde.
fence
ekisaakaate, ekikaali, akasiira, akabanda, olukomera, olugo, ekigo, bbooma.
fence
v., okukomera, okusita olukomera.
ferment
n. (disorder), akacwano.
ferment
v., okuzimbulukuka.
fern
kayongo, kadaali.
ferocious
kambwe, vide lukumbi.
ferocity
obukambwe.
ferrule
omuwunda.
ferry
n., omwalo.
ferry
v.tr., okuwungula; be ferried over, okuwunguka.
fertile
gimu.
fertility
obugimu.
fervent
-nyiikivu, a maanyi.
fester
okutana.
festoon
olubaya, engudi.
fetch
okunona, okukima, okugoberera; (come to f.), okuddukira, vide okuwoona.
fetish
ejjembe, ensiriba, omwambo; f. hut, essabo.
fetter
olujegere, essamba, ekisiba.
feud
empaka.
fever
omusujja, oluwujja; nnabuguma; East Coast f., amakebe.
feverish
be, okubabirira; vide okususuukirira.
few
-tono in pl.; grow fewer, okutoniwa.
fez
entalabuusi, enkuufiira emyufu, enkuufiira y’omujunga.
fiat
etteeka.
fickle
be, okupalappalanya, okusagaasagana.
fiction
ekyobulombolombo.
fiddle
akadingidi.
fidelity
obwesigwa.
fidget
okusegukaseguka, okusuguunyasuguunya, okukunkuna.
field
ennimiro, omusiri; f. glass, galubindi.
fiend
ssitaani.
fiendish
a ssitaani.
fierce
-kambwe, -kakali, a nkanu. f. person, entakkutakku. turn f., okubama, okutaama. look f., okw’ekajanga, okutunula buswandi. fiercely, bukanga, bukanu.
fierceness
obukambwe, obulalu.
fife
endere.
fifth
a kutaano.
fiftieth
a makumi ataano; ataano.
fig
ettiini; (wild) entontogolo; f. tree, omutiini, omutuba.
fight
n., olutalo.
fight
v., okulwana, okukontana, okutabaala; vide nkwangu.
filch
okubba.
file
n., mwamba.
file
v., okuwagala.
fill
okujjuza; (with food) okukkusa. f. very full, okubenga, okubigika. f. mouth, okufundiikiriza.
fillip
okukuba entoli.
filter
v., okusengejja.
filter
n., essengejjero, omubinikiro.
filth
ettaka, empitambi, ekko, ekkokobereze, obukokkoliko; (moral) obugwagwa, ekiko.
filthy
-bi, -gwagwa, -seegu; be f., okujamawala.
fin
eggindu.
final
a nkomerero, a kamalirizo.
finale
enkomerero.
finally
kkomekkome.
finch
akagugumunsi, akasanke, akaseese, kunguvvu, nnakinsige, endegeya.
find
okulaba, okusanga, okusiŋŋaana, okuvumbula, okuzaawula, okuzuula;
fine
ii,, omutango.
fine
v., okutanza; pay a f., okutanga.
fine
adj., -lungi, -ka; f. day, ensakkya; of f. mesh, a kayeya.
finger
engalo. little f., nnasswi. first f., olunwe, nvamumba. second f., kkwemmembekedde. thumb, ekinkumu.
finger
v., okutogaatoga, okutoŋŋoonya.
finish
okumala, okusonjola, okumaliriza, okutuukiriza, okukuba ssaanya, okumalamu, okulamya, okukunja, okusulikira, okuwemm enta.
finish
n. (good surface), ensaana; (end) enkomerero.
finished
be, okuggwa; be well f., okunana.
fire
n., omuliro. grass f., oluyiira. bonfire, ekikoomi. make a f., okukuma omuliro; v. (set f. to), okwokya, okwokerera, okuteekera, okubabuukirira, okuyeekera. f. a gun, okukuba emmundu.
firebrand
ekitawuliro.
firefly
emmunyeenye.
fireplace
ekyoto.
firewood
enku; f. cut green, enkukku; go to fetch f., okusennya, okutyaba, okuziga.
firm
-gumu, -nywevu, a maanyi; be f., okunywera, okwesimbiggiriza, okuguma, okubebeetera.
firmament
ebbanga.
firmly
geregere, gulugulu.
firmness
obunywevu, obugumu.
first
oluberyeberye, okusobka. be f., okusobka. use for f. time, okwangula.
firstborn
omuggulanda.
firstfruits
ebibala eby’omwaka; vide okutembula.
firstly
okusooka, oluberyeberye.
fish
ekyennyanja. names of f., emmale, ejjamba, akalende, ekisinja, embegedde, embovu, omukene, omunyala, nnandere, endulumba, engagala, engege, enningu, enkakaalukanyi, enkejje, enkokoto, enkuyu, enkyulukyulu, ensoga, ensonzi, ensuma, ssemutundu. f. net, ekiragala. f. trap, ekigu, omugomo. f. hook, eddobo. f. line, omugonjo.
fish
v., okuvuba, okusumbya; (with hook), okuloba.
fissure
olwatika, omwagaanya, enkeka.
fist
ekikonde.
fit
n., ensimbu; be ill with fits, okugwa ensimbu.
fit
v., okutuuka, okugendegetana; f. into, okuluma.
fitting
be, okugwana.
five
taano.
fix
okunyweza, okusiba; f. in handle, okuwanga; f. eyes on, okwekaliriza amaaso.
fixed
adj., -nywevu, a lubeerera, a nkalakkalira.
fizz
v., okusaala.
flabby
-boofu; go f., okufootooka, okubootaboota, okuleenya, okunyootoka.
flag
ebbendera.
flagellate
okuswanyuula.
flagon
eccupa, omudumu.
flagstaff
emulongooti.
flail
empuuzo.
flame
n., olulimi lw’omuliro.
flame
v., okwaka.
flaming
use rel. form of for eg.
flank
ebbali.
flannel
jjowo.
flare
v., okubuubuuka, okwaka ennyo.
flash
in a, lukwayo.
flash
v., okumasamasa, okwakayakana, okunyereketa; (lightning) okumyansa.
flask
eccupa.
flat
-tereevu, -agaagavu, beebeetavu, a kibuutabuuta, a lutentezi; be f., okutereera, okwagaagala, okubandaala, okubebeetala; sound f., okugogooma.
flatly
refuse, okuguguba.
flatter
okupanka, okuwaana, okunyumiikiriza, okubinaabina, okujaaka, okwegonza, okuwenda, okwekugga; f. oneself, okwetenda;
flatterer
omupansi.
flattery
obupansi.
flatulence
akawuna.
flavour
n., omukka, ensa, eddekeereke.
flavour
v., okusomereza.
flaw
n., ebbala, obulema, akamogo.
flax
obugoogwa.
flay
okuibaaga.
flea
enkukunyi; fowl fleas, obuloolo.
flee
okudduka, okubomba.
fleece
n., ebyoya eby’endiga.
fleece
v., okutunda bukanu; be fleeced, okugwa amanu.
fleet
empingu.
fleet
adj., a mbiro.
fleshy
a kifuta.
flexible
gonvu; be f., okugonda.
flick
okulasa; (flies) okusagga.
flicker
v., okukankana, okupapala, okutemireza.
flight
okudduka; (bird) okubuuka.
flinch
okutya.
fling
okusuula, okukanyuga, okukasuka, okusimbaggula; f. down, okutandaggira; f. oneself about, okwaziirana.
flintiness
embaalebaale.
flip
okukuba entoli, okulasa.
flippancy
okuzannya.
flippant
be, okubadala.
flit
okusenguka.
float
v., okuseeyeeya, okuyenjeera, okubbulukuka, okutengejja.
flock
n., ekisibo, eggana, ekirindi.
flog
okubalula, okubandula, okuweweenyula.
flood
n., amataba, omujjuzi, ebitaba, omutunga, ettumbiizi, mukoka.
floor
on the, wansi.
flounder
okwetubinkiriza.
flour
obutta, mutere, ensaano.
flourish
v.i., okugimuka, okubimbijjukana.
flourish
v.tr., okugalula, okuwera.
flow
okukulukuta, okugenda, okugera; (of menses) okukuuluula; f. into (tributary), okufukako.
flower
n., ekimuli; (of maize) ejjange, akanuunu, akatundwe.
flower
v., okwanya, okumulisa,
fluctuate
okupala ppalanya, okukyukakyuka; (abscess) okubola.
fluent
a mboozi; vide okutontoma.
flush
v.i., okumyuka.
fluster
v.tr., okubigita.
flute
endere, omulere.
flutter
okupapala, okwewojjoola; be in a f., okupakala.
fly
n., enswera, embwa, ekivu, akabu, akaduli, akatugu, akawawa.
fly
v., okubuuka; (run away) okudduka.
foam
n., ejjovu, engagize.
foam
v., okubimba, okufuukuula, okusuukira, okujugumba.
fodder
essubi.
foe
omulabe.
foetus
akakonkomi, empummumpu.
fog
olufu.
foil
okuziyiza, okufubira, okuteba.
fold
n. (cloth), olufunyiro, eggoda, olukoda; (enclosure) ekisibo, ekiraalo, olugo.
fold
v., okuzinga, okufunya; (arms) okwewumba.
foliage
amalagala.
folk
abantu.
follow
okugoberera, okuyita na ... okuyiriikirira, okukunakkuna, okuwondera; f. a road, okulembekera.
folly
obusiru, ejjulume, katwewungu, embazuulu, ettembo.
fondle
okuzannyisa, okugayaga.
font
ebbatirizo.
fontanelle
akawompo.
food
emmere, eby’okulya; (for journey) entanda; f.money, pposo.
fool
n., omusiru, kabandu, omutette, ssekibette; as int., kidoma!
fool
v.tr., okuguumaaza.
fool
v.i., play the f., okweginga, okw erigomba; f. about, okwewodoola; be fooled, okuguumaala.
foolery
obusiru.
foolhardy
be, okwetunda, okw eyinula, okwewanga.
foolish
siru; become f., okusiruwala.
foot
ekigere; (measurement) ffuuti; (of bed) emirannamiro.
football
omupiira.
footmarks
ebigere.
footrule
effuuti.
footsteps
sound of, enswagiro.
fop
omuyonjo.
for
prep., kubwa, kulwa, olwa.
for
conj., kuba, kubanga.
forage
v., okusaka.
foray
n., ekizindo.
forbear
okugumiikiriza, okuzibiikiriza.
forbearance
okugumiikiriza.
forbearing
use rel. form of v. to forbear.
forbid
okugaana, okuwera; God forbid! kikafuuwe!
forbidden
a muzizo.
force
n., amaanyi, buwaze; by f., buwaka, butaagaane.
force
v., okuwaliriza, okukaka, okukabiriza, okukoza amaanyi. f. way in, okuyingirira. f. way through, okubabalama, okw ewagaanya, okuwagga, okuwaguza. f. hand of, okuvunvubika. f. oneself, okukambiriza. f. a laugh, okwesesa. f. in., okubambalika.
forcible
a maanyi.
ford
n., omwalo, omusomoko.
ford
v., okusomoka.
forearm
omukono.
forecast
v., okutegeeza mumaaso.
forefather
jjajja.
forefinger
olunwe.
forego
okuleka, okwegaanyisa, okwesiriba.
forehead
ekyenyi, ebbiga, obwanga, empumi.
foreign
-genyi, amawanga.
foreigner
omugenyi, omunnagwanga.
forerunner
omukulembezi omukulembeze.
foreskin
ekikuta.
forest
ekibira.
foretell
okutegeeza mumaaso.
forewarn
okulabula, okuwabula.
forfeit
v., okutanga.
forfeit
n., omutango,
forge
essasa.
forge
v.y okuweesa, okuvunja.
forgery
commit, okwewaayiriza.
forget
okwerabira.
forgetful
mwerabizierabize.
forgive
okusonyiwa,
forgiving
a kisa.
forgiveness
okusonyiibwa, ekisonyiwo.
fork
ewuuma; (of tree) ekkabi.
forlorn
-naku, -avu, -lekwa.
form
ekifaananyi; (bench) olubaawo; (class) ekibiina; for form’s sake, musondo.
form
v.y okubumba, okutonda.
formerly
edda, mu nnaku ezaayita.
formidable
-nene, -tiibwa, -kafu.
fornicate
okwenda, okulya embooge.
fornication
obwenzi.
fornicator
omwenzi.
forsake
okwabulira.
forsooth
mazima, anti,
forswear
okugaanira ddala; okulayira eby’obulimba.
fort
ekigo, ebbooma.
forthwith
amanguago.
fortieth
a makumi ana.
fortify
okuzimba ekigo.
fortitude
amaanyi, omwoyo omugumu.
fortnight
e ssabbiiti bbiri.
fortune
omukisa, obugagga.
forty
amakumi ana.
forward
adv., mumaaso; go f., okugenda mumaaso, okukulembera.
forwardness
ekyejo, okujeguka.
foster
okukuuma.
foul
adj., -gwagwa, -bi.
foul
v., okugwagwawaza, okwonoo na; f. oneself, okwesona.
found
be, okulabika, okuzaawuka.
found
v.tr., okubanga, okukuba.
foundation
omusingi.
fountain
ensulo, oluzzi.
four
nnya, na.
fours
on all, mate,
fourteen
kkumi nannya, kkumi na na.
fourth
okuna.
fowl
enkoko, olusaanyi; (any bird) ennyonyi,
fox
ekibe.
fracas
akacwano, oluyombo.
fractious
-yombi.
fracture
v., okumenyeka, okukutula.
fragile
a bwerende.
fragment
akatundu; pi. bucekuceku; (wood) akati; (food) a kakunkumuka. fragrance, akaloosa.
frame
v., okukola, okuzimba.
framework
ekitindiro, emikwero, omugala, lukangaga, olunnyo; (of house) omusekese; (of door) omuzigo.
francolin
enkwale.
frantic
be, okwaziirana.
fraternise
okukwana.
fraud
obulimba, akawubyo, okulyazaamaanya; commit f., okulyazaamaanya, okulimba, okulyamuakawubyo.
frayed
get, okusattuka.
freak
ekikulekule.
free
adj., eddembe, wa busa.
free
v., okusumulula, okuta, okufuula ow’e ddembe; f. oneself, okwesiimattula.
freedman
wa boowo, ow’eddembe, omute,
freedom
eddembe, essakki, essimba.
freehold
obutaka.
freeze
v.i., okukwata.
French
adj., a Kifalansa; F. man, Omufalansa.
frequently
emirundi mingi.
fresh
adj., -ggya; (milk) -su, -sununu; (meat, etc.) -bisi.
fret
okweraliikirira, okunakuwala, okutokooterera.
friable
betentefu.
Friday
Olw’okutaano, Fulaayide.
friend
mukwano, munywanyi.
friendless
-naku.
friendly
a kisa, -lungi.
friendship
omukwano; sham f., olukwano.
fright
entiisa, ensisi; a f., kasajjaffuba.
frighten
okutiisa; be frightened, okutya.
frightful
a ntiissa.
fringe
amatanvuuwa.
frizzle
v.i., okusaala; v.tr., okukalaŋŋanya.
fro
to and, eruuyi n’eruuyi; okuddiŋŋana.
frock
ekiteeteeyi.
frog
ekikere, akalenga, enkonga.
frolic
n., omuzannyo.
frolic
v., okuzannya, okuleriika, okusandaala.
frolicsome
a mizannyo.
from
ku, okuva, eri.
front
n., amaaso, obuleega, mberi; vide obulumba, ejjaaye. go in f., okukulembera, okugenda mu maaso. in f. of, mumaaso ga ... wa mberi. in f., ku manjo.
frost
omuzira.
frosty
a muzira.
froth
ejjovu.
froth
v., okubira ekyovu, okusuukiira.
frothy
a jjovu.
frown
v., okubiggya, okunyinyimbwa, okubina ensige, okukannanta, okwenyippanyippa, okwerumata.
fruit
«., ekibala; vide katunkuma.
fruit
v., okubala, okulembeera; (plantain) okussa.
fruitful
-gimu.
frustrate
okuziyiza, okufubira, okulya empinga.
fry
okusiika, okukalanga.
fryingpan
ekikalango, fulampeni.
fuel
enku, amanda.
fugitive
omudduse.
fulfil
okutuukiriza, okutuusa.
full
become, okujjula, okufembekera, okufeeta.
full
to the, kampwerenda.
fullgrown
-kulu; vide musera.
fullness
okujjula, omusera.
fumble
okuwammanta, okuyanza engalo.
function
omulimu.
funnel
ebbinikiro, omuzindaalo.
fur
ebyoya; (on tongue) omutetere, engeru.
furious
a busungu; be f., okuswakira, okwekalaga, okusunguwala ennyo.
furiously
ccocce.
furl
okufunyaafunya, okuzinga.
furlough
okuwummula.
furnace
ekyoto.
furniture
ebintueby’omunnyumba.
furrow
akasalosalo; (wrinkle) omutaafu, olulanga.
furthermore
era, ate.
furtively
kiserebetu.
fury
obusungu, obukaali.
fuse
v., okusaanuusa.
fuss
n., amalunya, emirerembe, endoolooto; make a f., okugaŋŋamuka, okukakyana, okutayira.
future
n., ennaku ezigenda okujja; in the f., edda.
gabble
okusabuliza, okuvulungutana.
gable
ekiwenda.
gadfly
ekivu, eddumambogo.
gag
okuziba omumwa.
gaiety
essanyu.
gaily
n’essanyu.
gain
n., amagoba, ensusso.
gain
v. (reach) okutuuka; (battle) okuwangula, okugoba; make g.,
gainsay
okuwakana, okugaana.
gait
entambula, entambulire.
gale
kibuyaga, omuyaga, kikuŋŋunta.
gall
akalulwe; g. bladder, endulwe, ensawo ya kalulwe.
gallant
-zira.
gallantry
obuzira.
gallop
okuguluka, okusojjolimba, okusukumbuka.
gamble
okukuba zzaala.
gambol
v., okuzannya.
game
n., omuzannyo; vide mweso, embirigo, enje, enziga; make g. of, okukiina, okuduula, okusekerera.
gander
embaata ensajja.
gang
ekibiina, olugologombo, omuluka.
ganglion
ekizimba.
gaol
ekkomera.
gaoler
omukuumi w’ekkomera.
gap
ekituli, eddibu, empungu, entalaga, omwagaanya.
garb
n., ebyambalo.
garbage
ebisasiro.
garden
ennimiro; (plantain) olusuku; (deserted) ekikande, ekifulukwa.
gardener
omulimi.
gargle
okunyumunguza, okufukuta.
garland
engule y’ekimuli.
garment
ekyambalo, olugoye.
garnish
okugulika, okulongoosa, okuganyula.
gas
omukka.
gash
n., ekiwundu.
gash
v., okutema, okubaagulula.
gasp
okuweevuuma, okuwejjawejja, okulookalooka, okulaakira.
gate
wankaaki, wansaso; vide ensigo.
gatekeeper
omuggazi; (of royal house) Mulamba.
gather
v.i., okukuŋŋaana, okugumba; (clouds) okubindabinda, okwekuluumulula.
gather
v.tr., okukuŋŋaanya; (plantains) okuyunja; (fruit, etc.) okunoga; g. up, okulonda, okuyoola, okusonda, okukukumba; g. up skirts, okukwata akalenge.
gauge
ekigero.
gaunt
-kovvu.
gay
adj., sanyufu, assanyu; be g., okusanyuka, okujanjaala.
gear
n. (harness), amatandiiko; (of car) eggiya.
gem
ejjinja ery’omuwendo.
genealogy
okuzaalibwa, bajjajja.
general
omugabe.
generate
okuzaala.
generation
omugigi.
generosity
obugabi, ekisa.
generously
give, okugabula.
genesis
okusooka.
genet
akasimba, embaki.
genial
a ssanyu, sanyufu.
genius
amagezi; a g., kagezimunnyo, nnakinku.
Gentile
Munnagwanga.
gentle
-teefu, -gonvu; be g., okukwata empola; become g., okukkakkana.
gentleness
obuteefu, obukkakkamu, e ggonjebwa.
gently
mpola, kasiiso, kimpowooze, nkuyo.
genus
engeri.
geography
joogolofiya.
German
n., Omudaaki, Omugiri maani.
German
adj., a Kidaaki.
Germany
Budaaki.
germinate
okumeruka.
gesticulate
okuwenya emikono.
get
okuweebwa, okufuna. g. up, okugolokoka, okuyimuka. g. better, okussuuka, okulamuka, okuwona. g. out of the way, okusegulira. g. ready, dkweteekateeka. g. away, okuvaawo. g. out, okuvaamu. g. off, okuvaako; (penalty), okuwona.
ghost
omuzimu; Holy Ghost, Omwo yo Omutukuvu, Mwoyo Mutuukirivu.
giant
erintu, omuntuomuwagguufu.
gibe
okusekerera, okukiina, okuduula.
giddiness
kantoolooze, kammunguluze, kaboyi.
gift
ekirabo, ekitone, ekiweebwayo; g. of food to king, olukungo.
gifted
a magezi
gigantic
nene nnyo, agguufu; vide colossal.
giggle
okusekaaseka, okufeenverera.
gills
endaka.
gimlet
kekeyu.
gin
n. (trap), omutego, akakunizo, omuliiti; (drink), walagi.
gin
v. (cotton), okusunsula.
giraffe
entugga.
girdle
olukoba, oluyina, omukandala, olwebagyo, biti.
girl
omuwala; vide dduuda; (servant) omuzaana.
gist
amakulu.
give
okuwa, okugaba, okutonera, okuweereza. g. birth to, okuzaala. g. place to, okusegulira. g. up, okuleka, okuta. g. oneself up, okwewaayo. g. ear to, okutega amatu, okuwulira. g. out, tr., okulanga, okubuulira. g. judgment, okusala omusango. be much given to, okuweebwajjaliri.
gizzard
ekisakiro, oluguve.
glad
sanyufu; be g., okusanyuka; make g., okusanyusa.
gladly
n’essanyu,
gladness
essanyu.
gleam
v., okumaskmasa, okwakaaya kana.
glean
okuyeera.
glee
essanyu.
glib
-ogezi.
glide
okuseeyeeya, okuyenjeera.
glitter
v., okumasamasa, okutanga lijja, okunyereketa, okuteŋŋeenya.
globe
ensi.
gloom
ekizikiza; (sorrow) obunaku.
gloomy
be, okulungubala.
glorify
okugulumiza, okusuuta, okutendereza.
glory
ekitiibwa.
glossy
be, okunekaaneka.
glow
v., okwaka, okusegenya.
glowworm
emmunyeenye.
gluteal
muscle, nayiga.
glutton
omuluvu, ssedduvu, dduma bikalu.
gluttonous
-luvu, a mululu.
gluttonously
gujuba, lumenku; eat g., okwevuubiika, okugujuba, okutuuba, okumenkula.
gnat
ensiri, obuzingiriri; (edible) essami.
gnaw
okumeketa, okukesula; (of pain) okujigija.
go
okugenda. g. back, okuddayo. g. down, okukka, okukkirira, okusere ngeta. g. in, okuyingira. g. into (space), okugyamu. g. round, okwetooloola. g. up, dkiilinnya, bkwambuka. g. with, okuyita na ..., okutaba gana. g. off (gun), okwekuba, okuvuga. g. down (inflammation), okukkakkana, okutoowolokoka. g. to and fro, okuddiŋŋana. g. on one leg, okusejjera, okukongojja. g. out, okufuluma (fire) okuzikira.
goad
omuwunda.
goat
embuzi; (wild) embulabuzi.
gobble
okumirungula, okufunkula.
goblet
ekikompe, endeku.
God
Katonda; heathen g,, lubaale.
Godhead
Obwakatonda.
godless
kaafiiri.
godlike
nga Katonda.
gold
zaabu, a zaabu.
goloshes
engatto ez’emipiira ez’enkuba.
gonorrhoea
enziku, enjoka ensajja, ekisununu, enjoka za kisombi, lukuumabintu, lukuumawaka.
good
n., obulungi; for g., kagenderere,
good
adj., lungi.
goodbye
weeraba; (jesting) weema nyiize; say g. to, okusiibula.
goodday
otyanno? osiibye otyanno?
goodness
obulungi.
goodnight
weeraba.
goods
ebintu.
goose
embaata, kabuzi.
gooseskin
olutiko.
gore
n., omusaayi.
gore
v., okutomera, okufumita.
gorgeous
a kitiibwa; rel. form of okunekaaneka.
gorilla
ezzike, engolo.
gormand
omoluvu.
gormandise
okukavvula, okwevuubiika, okufenkenya,
gory
a musaayi.
Gospel
Enjiri; (R.C.) Evvanjiiri.
gossip
n., olugambo, olubobzi, olulago.
gossip
v., okunyumya, okulojja, okulaalaasa, okutuula mumbobzi, okwogera kandolindoli, okulegejja, okujeejeema.
gourd
endeku; vide kakudi, ekireere, ekigangaali, empaawo, olutafuka, omukabu, eŋŋunda, ensekula; g. plant, ekiryo; akatanga, akatundwe. govern, okufuga, okutwala.
government
enfuga; the British G., Ggavumenti y’e Bungereza; the Protectorate G., Ggavumenti Enkuumi.
governor
omufuzi, Gavana.
gown
ekkanzu, ekiteeteeyi.
grab
okusikula, okusika,
grace
ekisa; (R.C.) enneema.
graceful
a kisa.
grain
eŋŋaano, omuwemba, obulo; a g., empeke.
granary
ekyagi, eggwanika ly’eŋŋaano.
grand
a kitiibwa; vide lwataata.
grandchild
omuzzukulu.
grandfather
jjajja.
grandmother
jjajja.
grant
n., ekirabo.
grant
v., okuwa.
grape
enzabbibu; g. vine, omuza bbibu.
grapple
okukwatako; g. one another, okukwatagana.
grasp
okukwata, okuvumbatira.
grasp
okukwata, okuvumbatira; (mentally) okwetegereza.
grasping
mukodo.
grass
essubi, omuddo, essenke, olumbugu, etteete, olukonzikonzi, embubbu, ebisagazi.
grasshopper
enseenene, ejjanzi, eŋŋenzigenzi, obwacaaka, nnabangogoma.
gratification
essanyu.
gratify
okusanyusa; be gratified, okukajjala.
gratis
okuwa.
grave
entaana, amalaalo; g.clothes, amabugo.
gravel
enkokoto.
gravy
amazzi g’ennyama, omucuuzi.
gray
ambubi; g. hair, envi; grow gray, okumera envi, okutuuluula, okutebekera.
graze
v.i., okulya; v.tr., okukolo bola, okunuubula.
grease
amafuta, omuzigo.
great
-nene, -kulu, a kitiibwa; (quantity) -ngi.
greatness
obukulu.
greedily
eat, okweriira.
greediness
omululu, omulugube.
greedy
-luvu, a mululu, a mulugube; be g., okululunkana, okununka.
green
n., erangi ya kiragala.
green
adj., a kiragala; (unripe) bisi;
greenfly
omuwempe.
greet
okulamusa, okubuuza.
grenadilla
akatunda.
grey
vide gray.
grief
ennaku, obunaku, obuyinike; come to g., okukuba amavumira,
grievance
ekinyiigo, ensonga.
grieve
v.i., okunakuwala, okwennyamira; v.tr., okunakuwaza.
grievous
zito, nene.
grim
a ntiisa.
grimace
make, okwekonga, okwemoola, okwenyaata.
grin
n., akamwenyumwenyu.
grin
v., okumwenyamwenya, okufeenyeera, okusendula amatama, okuwena.
grind
okusa; (teeth) okunena, okuluma ensubi; (tools) okuwagala.
grip
v., okukwata, okuvumbagira, okukwata mavumbavumba.
gristle
ekibebenu.
grit
n. (moral), obuzira, obugumu, emmizi.
gritty
be (food), okulumira.
groan
v., okusinda, okubolooga.
groin
embalakaso, amakendegere.
grope
okuwammanta, okumamagga, okuwumpuguma.
gross
adj., vide mafembe.
grotesque
be, okweswalinga.
ground
fettaka; on the g., wansi;
groundnuts
ebinywebwa, ebinyoobwa.
groundsheet
ettundubaali.
group
n., ekibiina.
group
v., okukuŋŋaanya.
grovel
okwekulukuunya.
grow
okukula, okusuumuka; (plants) okumera. g. fat, okugejja. g. lean, okukogga. g. old, okukaddiwa. g. luxuriantly, okugimuka, okubimbijjukana.
growl
okuwuluguma.
grudge
n., akamogo, endibu.
grudge
v., okumma.
grudgingly
lwa mpaka.
gruel
obusera.
grumble
okwemulugunya, okunyiiga, okwekaanya, okwebojja, okwekenya, okutolooma, okugangaza.
grunt
okuwuuna, okukema, okufuma; (animals) okufugula.
guano
kasiikolindo.
guarantee
n., omusingo, akakalu.
guarantor
omuyima.
guard
n., omukuumi.
guard
v., okukuuma; be on one’s g., okwekuuma, okwekeka, okwekengera.
guardianship
obukuumi, omulabirizi.
guava
eppeera; g. tree, omupeera.
guerdon
empeera.
guess
okuteebereza, okuteerera.
guest
omugenyi.
guide
n., omusaale, omukulembezi.
guide
v., okukulembera, okuluŋŋamya, okusaala.
guile
olukwe, obukuusa.
guilt
omusango, ekibi.
guilty
alina omusango, asingibbwa omusango; look g., okweryanya.
guineafowl
enkofu.
guise
ekifaananyi, omutindo.
guitar
ggita.
gulf
ekyondo.
gull
enkunga.
gull
v., vide deceive,
gullet
omumiro.
gulp
v., okumira (o)bugobo, okumira amangota.
gum
amasanda; blue g. (tree), kalitunsi; g. of mouth, akabuno;
gumboil
essamasami.
gun
emmundu, omuzinga; g. barrel, omudumu; g. cap, ffataaki.
gunpowder
obuganga.
gunsmith
omuweesi w’emmundu.
gunwale
oluwero.
gurgle
okuyira, okututubika.
gush
okusulula, okutiiriika.
guttapercha
omupiira.
gutter
omufulejje.
guzzle
okujenga.
gyrate
okwekulungula.
hartebeest
ennangaazi, ennyimeera.
habiliments
ebyambalo.
habit
empisa; give up a bad h., okwewangula.
habitable
a kusulamu, a kubeeramu; be h., okubeeka.
habitation
ennyumba, ekisulo.
hack
okutema, okukikiitana.
hackles
eggina.
Hades
Magombe, Ttanda.
haemorrhage
ekikulukuto.
haft
olunyago, omuguma, ekijugo.
hag
omukazi omukadde.
haggard
look, okuguŋŋumika.
haggle
okulamula, okugulaana.
hail
n., omuzira.
hail
v., okuyita, okukoowoola.
hair
oluviiri, enviiri; (of animal) ekyoya, ekikuzzi, essisi; (caterpillar) eggimbi; (pubes) ekiza; (eye brows) ekisige; (eyelashes) ekikowekowe. gray h., envi. long h., ekijwenge, ekikuzzi. curly h., enviiri z’amasadde, enviiri za kaweke. straight h., enviiri za zigeye, enviiri za munyerere.
half
n., ekitundu, ennusu. h. cooked, a makubuggu, a mbwebwe. h. full, ttengetenge. h. grown (jungle), ettoma. h. open (door), omuwogo. halloo, v., okukoowoola.
hallow
okutukuza.
halt
okuyimirira, okukoma; (limp) okuwenyera.
haltingplace
ekisulo, omugiini.
halve
okusala wakati, okutemamu, okwawiilamu.
hammer
ennyondo; (stone) omuyindo; (of gun) firipi.
hammer
v., okukuba n’ennyondo, okuweesa, okukomerera; vide pound.
hammock
akatimba, akadyeri.
hamper
n., ekisero.
hamper
v., okuziiyiza.
hamstring
okutema bluteega.
hand
omukono, ekibatu; h. over, go, okubaka; have hands full, okukwatagana, okugagalana.
hand
v., okuweereza, okukwasa.
handful
olubatu; two handfuls, ekiyi.
handicraft
omulimu gw’engalo.
handkerchief
ekitambaala ky’ennyindo.
handle
n. (hoe), omuyini; (knife) ekiti; (shield) omuwambiro, omukonda; (jaw) ekigingi; (pot) eŋŋngo. broken hoe h., ekiyinigi. fix in h., okuwanga. take out h., okuwangula.
handle
v., okutoŋŋoonya, okutogatoga, okutiga, okukwatako.
handmaid
omuzaana.
handsome
-balagavu, -lungi.
hang
v.i. (down), okuleebeeta, okulengejja, okubunduka, okulagaya;
hang
v.tr., okuwanika, okwanika; (strangle) okutuga. h. oneself, okwetuga. h. curtain, okutimba. h. head, okutunula kibundaaza, okukoteka.
hangings
n., ebitimba.
hangnail
akatakkuluze.
hank
akavumbo.
hanker
after, okuyaayaana, okwoya, okululunkana.
hapless
ennaku.
happen
okubaawo; h. to, okubaako.
happiness
essanyu.
happy
-sanyufu, a ssanyu; be h., okusanyuka, okwesiima; h.go-lucky, nnakigwanizi, sserulyamayenje.
harangue
v., okubuulira, okukuutira.
harass
okuteganya.
harbour
n., omwalo.
harbour
okukuuma, okukweka.
hard
-gumu, -kakanyavu, -kalubo, -kakafu, -kakummemme; vide kalibobbo. h. luck! int., manti! be h., okukakanyala, okukaluba. be h. for, okukaluubirira. harden, okukakanyaza, okugumya.
hardhearted
a mwoyo mukakanyavu.
hardihood
obugumu, obuvumu.
hardly
use wasigadde (or waasigala) katono.
hardness
obukakanyavu, obukalubo.
hardship
obubi, ennaku.
hardy
gumu, a maanyi.
hare
wakayima.
harelip
person with, nnakimu.
harm
n., akabi, obubi.
harm
v., okuluma, okwonoona, okukola obubi.
harmonium
ennanga.
harness
n., amatandiiko.
harness
v., okutandiika.
harp
ennanga, entongooli, endongo; play the h., okukuba ennanga.
harpoon
v.tr., okuswaga.
harsh
abboggo, kambwe.
harshness
ebboggo, obukambwe.
harvest
amakungula, akasambula.
haste
embiro, okwanguwa; make h., okwanguwa, okweyuna.
hasten
okwanguya, okwanguyiza, okusambya.
hastily
pakupaku.
hat
enkuufiira, enkuffiira, seppeewo.
hatch
v.i., okwaluka; v.tr., okumaamira, okwalula.
hatchet
embazzi.
hate
okukyawa, okukiiya, okukijja.
hateful
-bi nnyo.
hatred
obukyayi.
haughty
a malala, lalambavu; be h., okwenyumiriza, okwekuza, okunigga, okugaaga, okukuumiira.
haul
okuwalula.
haunt
n., ettabaaliro.
haunt
v., okululuma.
have
use verb to be with na . . .
haven
obuddukiro.
haversack
ensawo.
hawk
akakubampanga, wonzi.
hay
essubi ekkalu; make h. of, okubwagulira.
haze
olufu; (of eyes) ekirandalanda.
he
ye.
head
omutwe, kasoomi, enseenene; (of bed) emitwetwe; (of drum) obusu; (of corn) ekirimba; (chief) omwami, omukulu; h. cloth, ekiremba.
head
adj., kulu, a lutikko, a lukulwe.
headache
kawango; my head aches, omutwe gunnuma.
headband
omugaaga, omuge.
heading
omusoso.
headland
omusoma, ekisoko.
headlong
vide ekinvulu.
headman
omukoza, nnampala.
heal
okuwona, okukala; v.tr., okuwonya.
healthy
lamu; vide kitiginya.
heap
enkumu, omuteeko, ebbenga, emmiino, engululu. dung h., olubungo. h. of weeds, ekirungu. h. of dirt, entuumo.
hear
okuwulira.
hearer
omuwulizi.
heart
omutima, emmeeme; take h., okuguma omwoyo.
hearth
ekyoto.
heartily
nnyo, n’essanyu.
heat
n., ebbugumu, olubugumu, olubenge,nnabuguma; (anger) obusungu.
heat
v., okubugumya.
heathen
n., omukaafiiri, omukaafu.
heathen
adj., kafiiri.
heathenism
obukaafiiri.
heaven
eggulu.
heavily
walk h., okuggunda; dance h., okuguluba.
heaviness
obuzito; = grief, obuyinike.
heavy
-zito, a maanyi, kaloddo.
heavy
be, okuzitowa, okuzitoowerera; be h. with eating, okugalaata, okugayagana.
hedge
olukomera.
heed
take, okwekuuma, okwege ndereza.
heel
ekisinziiro; fall head over heels, okugalanjuka.
hefty
be, okunyuntuka, okugubira.
heifer
enduusi.
height
obuwanvu, obugulumivu.
heighten
okwongera obuwanvu, okuwanvuya.
heir
omusika.
hell
Ggeyeena, omuliro ogutazikira.
helm
enkasi egoba.
helmet
seppeewo.
helmsman
omugoba.
help
n., okubeerwa.
help
v., okuyamba, okubeera, okuyuna, okujuna, okuwaga, okwoloola; vide okusumbuusa; h. food, okubega; h. self, okwesanirira.
helper
omubeezi.
helpless
be, okutongojjera.
helpmate
omukozi munnange, munno, etc.
hem
olukugiro, akalenge; false h., ekibanduliro.
hem
v.t okukugira.
hemp
obugoogwa; (for smoking) enjaaye; h. seed, obuduli.
hen
enkoko.
henceforth
okuva kaakano, okusodka kkakano.
henpeck
okusojja kuluwonzi.
her
ye; (obj. prefix), mu.
herald
omubaka.
herb
omuddo, oluva.
herd
n., ekisibo, eggana.
herd
v., okulunda, okusumba.
herdsman
omusumba, omuwuula, omulunzi; royal h., Kawuka.
here
wano, awo, wo.
heresy
obukyamu.
heritage
obusika.
hermaphrodite
nnakinsungwa.
hermit
kyewaggula; turn h., okwevunjavunja.
hernia
omukundi.
hero
omuzira.
heroism
obuzira.
heron
ebbalwa, ssekanyolya, ekimbala.
herpes
ekisuyu.
hesitate
okubuusabuusa, okwefettafetta, okutta aga n’aga, okufufuggala, okugalangatana; (in speech) okunaanaagira, okutamattama.
hew
okutema.
hiccough
kasikonda.
hide
n., eddiba, ekyanjo.
hide
v.i., okwekweka, okukukuma; v.tr., okukweka, okukisa; come out of hiding, okwekwekula.
higgledypiggledy
ggogologgogolo, kintabuli, magalangaja.
high
adj., -wanvu, -gulumivu; (honourable) a kitiibwa; (price) kanufu; at a h. price, bukanga; on h., waggulu.
high
be, okugulumira; (of price) okukangaluka; vide okuseera.
highly
nnyo.
Highness
His, Ssaabasajja.
highroad
oluguudo.
highwayman
omutemu.
hilarity
enseko.
hill
olusozi; vide akatunnumba.
hillock
ekifunvu.
hilly
a nsozi.
hilt
ekiti.
him
ye; (obj. pref.) mu.
himself
ye nnyini.
hinder
okulobera, okuziyiza, okulabiriza.
hindrance
ekiziyizo.
hinge
empeta.
hip
bbunwe, embinabina.
hippopotamus
envubu.
hire
n., empeera, omusaala.
hire
v., okugulirira, okupakasa.
hireling
omupakasi, omuntu w’empeera.
hiss
okwesooza.
history
ebyafaayo.
hit
okukuba; h. when down, okutogoza.
hither
wano.
hitherto
okutuusa kaakano, kambwano.
hive
omuzinga.
hoard
okutereka.
hoarse
saakaavu; be h., okusankaala.
hoarseness
obusaakaavu, ekiyimbiro.
hoary
adj., a nvi, -kadde nnyo.
hoax
okusaaga, okulimba.
hobble
okugonoka, okupipira.
hoe
n., enkumbi, eggezi, ensimu.
hoe
v., okulima, okukabala.
hog
embizzi.
hoist
okuwanika.
hold
okukwata; (contain) okugyamu. h. out, okugumiikiriza, okukungubala.
holdable
be, okukwatika.
hole
ekituli, ekinnya, ekirombe, olusekeso, entwi; be in a h., okulemwa, okubutaabuta.
holiday
olwoso, okuwummula.
holiness
obutukuvu, obutuukirivu.
hollow
enkompe, ennombe, ekiwonvu, omuwulugwa.
hollow
adj., -wowongole, a kireereetu.
holocaust
okufa kizizi.
holy
-tukuvu; (R.C.) -tuukirivu;
homage
pay, okusinza, wa kitiibwa, okweyanza.
home
eka, ewange (ewuwo, etc.); make self at h., okweyinula, okubooba.
homeless
be, okudaaga, okubungeeta, mbulakayu.
homesick
be, okulumirwa eka omwoyo.
homestead
amaka.
honest
esigwa, amazima.
honesty
obwesigwa, amazima.
honey
omubisi gw’enjuki; take h., okuwakula enjuki.
honeycomb
ebisenge by’enjuki, ekibembe, ekikambi.
honour
n., ekitiibwa.
honour
v., okussaamuekitiibwa, okugulumiza.
hoodwink
okulimba.
hoof
ekinuulo, ekiganja.
hook
eddobo.
hookah
omugwabi.
hoop
ennamuziga.
hop
okukongojja, okusejjera.
hope
n., essuubi, okusuubira.
hope
v., okusuubira, okwesunga.
horizontal
put, okukiika.
horn
ejjembe, ekkondeere; with branching horns, galama.
hornbill
eŋŋaaŋa, enkunyukkunyu.
horned
a miyembe.
hornet
ennumba.
hornless
a nkunku, -soomi.
horrible
a ntiisa, -bi nnyo.
horrid
-bi nnyo.
horrify
okutiisa, okutama.
horror
entiisa.
horse
embalaasi.
horseman
omwebagazi.
Hosanna
Ozanna, Ozaana.
hospital
eddwaliro, ennyumba y’abalwadde.
hospitality
okwaniriza abagenyi, okusombeza abagenyi.
host
nnannyini nnyumba; (army) eggye, olufulube, ekibiina.
hostage
omusingo, ensingwa, omuwambe, ennunuzibwa.
hostile
omulabe.
hostility
obulabe.
hot
use rel form of verb. be h., okwokya, okubuguma, okwaka, okukaalaama, okweberengula (as pepper) okubaalaala, okubalabaata; (body) okubabirira. be very h., okubanduka; vide lweje, make h., okubugumya.
hotchpotch
omulondolondo.
hotel
wooteeli, oteeri.
hough
okutema oluteega, okutema olunywa.
hound
embwa.
hour
essaawa; (occasion), ekiseera.
hourly
buli ssaawa.
house
e nnyumba, enju; vide mwa mba, ekisuuwa, kalinaabiri; vide twekobe.
house
v.y okusuza.
houseless
be, okudaaga.
housemaid
omuzaana.
hovel
akayumba, akasiisira.
how
tya, nnabaki; (how many) meka; vide okwenkana.
howl
okukaaba ennyo, okubaaluuka.
hubbub
akacwano, omutumbikano, oluyoogaano; make a h., okukaayana, okuleekaana.
hug
okuvumbagira,. okuwambaatira.
huge
-nene nnyo; vide muku.
hull
v. (rice), okutwanga.
hum
v., okuvuuvuuma.
human
a bantu; h. nature, obuntubulamu.
humane
a kisa.
humble
wombeefu, kkakkamu; be h., okwewombeeka, okwetoowaza, okutoowaza; appear h., okweryanya.
humbug
omukuusa, munnanfuusi.
humbug
v., okubalaata, okuguumaaza.
humiliate
okuswaza, okutoowaza, okujeeza, okuwombeesa.
humiliation
okuswala, okutoowaza.
humility
obuwombeefu, obukka kkamu, essimbo.
hummock
ekifunvu.
hump
ebbango, entumba.
hunchback
omututuuli.
hundred
ekikumi, ekyasa.
hunger
enjala.
hungry
yala, a njala; be h., okulumwa enjala; vide kagomba.
hunt
okuyigga; (look for) okunoonya, okuwama; h. for thing visible, okuwuuzuuma.
hunter
omuyizzi; elephant h., omutujju.
hurl
okusuula, okukasuka, okukanyuga; h. down, okutandaggira, okugonnomola, okulindigga.
hurricane
kibuyaga, kikuŋŋunta.
hurriedly
kisaabuuko, kitindiggu.
hurry
v.i., okwanguwa, okwanguyiriza, okukanduka.
hurry
v.tr., okwanguya, okusambya.
hurt
n., ekirume, obubalagavu, okulumwa.
hurt
v., okuluma, okubalagala, okunuubuka; be h., okulumwa, okusonsomola.
husband
n., bba (baze, balo, bbaawe); vide omuwuuze.
husband
v., okutereka.
husbandman
omulimi.
hush
v.tr., okusiisiitira, okusirisa, okuwobwootera.
husk
ekikuta, ekisusunku.
huskily
malagolago.
husky
get, okusaakaala.
hut
akayumba, akayu, akasiisira.
hyaena
empisi, entagya.
hydrocele
empanama.
hymn
oluyimba.
hypocrisy
obunnanfuusi, obukuusa.
hypocrite
munnanfuusi, omukuusa, omuguya.
hypocritical
be, okukuusa.
I
pron., nze.
ibis
mpaabaana.
idea
ekirowoozo, amagezi.
identify
okwetegereza, okulonda.
idiocy
obusiru.
idiot
omusiru, omulalu, ekinyanyagga, ekisamasama.
idiotic
siru, a busiru; be i., okubebeetala.
idle
gayaavu; be i., okugayaala, okunaanya; okulagajjala, okuleeya, okulendera; make i., okugayaaza.
idleness
obugayaavu, obunaanya.
idler
omugayaavu, omunaanya, omufaadanga, enfamba.
idly
gadigadi, gojegoje, bbende.
idol
ekifaananyi.
idolator
omuwonzi, asinza ebifaananyi.
if
oba, obanga, bwe.
ignite
okwokya, okukumamuomuliro.
ignoble
kopi.
ignominious
a nsonyi; rel. form of okuswaza.
ignominy
ensonyi, okuswala.
ignoramus
omusiru, atamanyi kigambo.
ignorance
obutamanya.
ignore
okunyooma, okugaya, okulatta.
ill
-lwadde, -kosefu; vide omuyi. become i., okulwala. get ill constantly, okugozoobana. be very i., okukoseka, okuyinguka. make i., okulwaza.
illegal
si a mateeka, a muzizo.
illness
endwadde, obulwadde; vide lukokkere; feign i., okwerwaza.
illuminate
okumulisa.
illusion
omuyinooyino.
illustrate
okugera olugero.
imagine
okulowooza.
imbecile
omulalu, omusiru; vide okubebeetala.
imbecility
obusiru.
imbibe
okunywa.
imitate
okugoberera, okugeegeenya.
imitation
ekikalizo.
immaculate
awatali kabi.
immaterial
it is, si musango, si kigambo.
immature
-to.
immediately
amanguago.
immense
-nene nnyo.
immerse
okunnyika mumazzi, okubbinkiza.
immigrate
okuwaŋŋanguka.
immodest
-kaba, a nsonyi.
immodesty
ensonyi, obukaba.
immolate
okutta, okutamba.
immoral
-enzi, a bwenzi; become i., okukabawala.
immorality
obwenzi.
immortal
-tafa.
immortality
obutafa.
immunise
okusibaga; i. oneself, okwegema.
immure
okuteeka mu kkomera, okusiba.
immutability
obutajjulukuka.
immutable
a lubeerera, si a kujjulukuka.
impale
okufumita.
impart
okuwa, okugaba.
impatience
obutagumiikiriza, katinko.
impatient
be, okubigita.
impeach
okuwawaabira, okuwaabira.
impede
okuziyiza.
impediment
ekiziyiza, kalumannywera; (in speech) okwogera ekirimi.
impel
okuwaliriza, okukubiriza.
impenetrable
be, okuggumira, okuziyira.
impenitence
obuteenenya.
imperceptibly
kimugunyu.
impersonate
okwefaananya, okw . egamba, okwefuula.
impertinence
ekyejo, ekitigi, eggenya.
impertinent
a kyejo, a kitigi.
impetuous
be, okusiitaana.
impetuously
buziiziiri.
implacable
-kakanyavu, -zibu.
implant
okusiga, okusimbamu.
implement
ekyuma ekikola.
implore
okwegayirira, okwesengereza.
import
n. (meaning), amakulu.
import
v., okuleeta munsi.
importance
obukulu, ekitiibwa.
important
-kulu, a kitiibwa.
importunate
a kacca.
importune
okusaba olutata, okutayirira, okubeeba, okujegeekereza, okutawa, okuleeberera, obwekukuutiriza, okupeeka.
imposing
a kitiibwa.
impossible
be, use neg. form of okuyinzika, okusoboka; an i. person, entambazi, entaate.
impostor
omulimba.
imposture
obulimba.
impotence
obunafu.
impotent
nafu.
impoverish
okwavuwaza; be impoverished, okwavuwala.
imprison
okuteeka mukkomera, okusiba.
imprisonment
obusibe.
improper
gwagwa; be i., okuwemuka.
improve
v.tr., okwongera, okulongoosa.
improve
v.i. (illness) vide better,
improvement
olukamu, bibkowe.
impudence
ekyejo, akajanja, eggenya.
impudent
a kyejo; be i., okugira ekyajo.
impute
okubalira; i. falsely, okulimbiriza.
in
mu.
inactive
mugayaavu.
inactivity
obugayaavu.
inattentive
be, okutunula ekimama, okulabankana.
incarcerate
okuteeka mukkomera.
incarnate
become, okufuuka omuntu.
incarnation
okufuka omuntu.
incendiarism
okwokerera.
incendiary
omwokerezi.
incense
obubaane; i. tree, omuwafu; burn i., okwoteza obubaane, okunyookeza obubaane.
incessant
a kagganyigganyi.
incessantly
lutata, lunnye, lumoo nyere, lunyenyeegere, luleekereeke, lundikoobyo, lutaakome, lutankute, luteetera, ntakera, ssferebo; vide okulejja.
incest
obwenzi; commit i., okwenda.
incestuous
-enzi, a bwenzi.
incident
ekigambo, ensonga.
incisor
erinnyo.
incite
okukubiriza, okuweerera, okufukuutirira, okupikiriza, okusaakiriza, okusindirira, okuvugula; (dogs) obwasira.
incline
n., akaserengeto, olukooto, oluyiringito, ekikko, akasirikko.
incline
v., okwagaza; (slope) okwesulika (v.i.).
include
okussaako, okubaliramu.
incoherent
a kasalwe.
incoherently
speak, okudaabaada, obwogera olutabirizo.
incompetent
si aa magezi.
inconsequently
talk, okulondobereza.
incontinence
obuteekomako; have i. (faeces), okwenyaga.
incorruptible
si aa kuvunda, mwesigwa.
incorruption
obutavunda.
increase
n. (profit), amagoba.
increase
v.i., okukanya, okwala, okwongera; i. in, okweyongera.
increase
v.tr., okwongeza.
inculcate
okukuutira, okuyigiriza.
inculpate
okusiba ekibi, okutema ekigambo.
incurable
tassuuka; vide lukokkere.
indecency
ensonyi, obugwagwa.
indecent
a nsonyi, gwagwa, seegu; vide okwetiiluula, okweyagaagula, okukunama, okuwolongerera.
indeed
mazima, ddala.
indefatigable
nyiikivu nnyo.
indemnify
okuliwa.
indemnity
omutango; pay i., okutanga.
independence
eddembe.
independent
eddembe; be i., okwetwala, okwesanirira; vide omusuluba.
independently
kyeteeso.,
India
Buyindi.
indiarubber
omupiira ogusangula, akasangula.
Indian
Omuyindi.
indict
okuwawaabira, okuwaabira.
indictment
omusango.
indifferent
be, okwekubira gudii kudde, okugalamba, okuzinzibala.
indigence
obwavu.
indigenous
a kiganda, a buzaaliranwa.
indigent
-avu, -naku.
indigestion
vide enjoka, dyspepsia,
indignant
be, okusunguwala.
indignation
obusungu.
indiscreet
a lumotolo.
indiscretion
olulere.
indistinct
vide okuseeterera, okuwunuuna.
indistinctly
vide byenjeze, okulebetterera, okusabuliza, okuvulungutana.
indite
okuwandiika.
indolence
obugayaavu; be indolent, okugayaala, okubeyaabeya.
indurated
be (skin), okuguba.
industrious
nyiikivu; be indolent, okunyiikira.
industry
omulimu, obunyiikivu.
inebriate
okutamiiza.
inert
be, okugajaba, okuyaba, okugalabanja.
infamous
a lujeejeemo.
infancy
obuto.
infant
akawere, akaana.
infatuated
be, okutinkiza.
infect
okusiiga, okusomba obulwadde, okuwereba, okucuncumula.
infectious
be, okusiigika.
infer
okutegeera, okumanya.
inference
amakulu.
inferior
-bi okusinga; a person’s inferiors, abantu abali wansi wa ...
infidel
omukaafiiri, atakkiriza.
infirm
nafu, kadde nnyo; vide kye kwaso; become i., okunafuwala, okukaddiwa.
infirmary
eddwaliro.
infirmity
obunafu.
inflate
okufuuwamuomukka, okuwaga.
inflated
a muwuwo.
influence
amaanyi.
influential
a maanyi.
influenza
yegu.
inform
okubuulira, okutegeeza; i. against, okuwawaabira, okuloopa.
information
ebigambo, embuulira; lay. i., okudikyadikya.
informer
omuloopi.
infringe
okusobya, okwonona.
infuriate
okusunguwaza; be infuriated, okusunguwala.
infuse
okutabulatabula.
ingathering
amakungula.
ingenious
-gezi, a magezi.
ingenuity
amagezi.
inhabit
okubeeramu, okutuulamu.
inhabitable
be, okubeeka.
inhale
okussa omukka, okweyoteza, okulerukana.
inherit
okusika, okusikira.
inheritance
obusika.
inhospitable
be, okuzigama.
iniquitous
-bi ddala.
iniquity
obubi.
initiate
okutendeka, okutandika, okuleetereza.
initiative
take the, okwejuuba.
inject
okuyingiza munda; (surgically) okukuba empiso.
injure
okuluma, okwonoona, okuwanga.
injustice
okusaliriza, embyone, okusobya.
ink
bwino.
inmate
ow’omunnyumba.
inn
omugiini, ennyumba y’abagenyi.
innocence
obutayonoona.
innovation
vide okuwakula.
innumerable
obutabalika.
inoculate
okukuba ekkato.
inquire
okubuuza, okubuuliriza.
insane
-lalu.
insanity
eddalu, obulalu.
insatiable
-luvu, -takutta.
inscribe
okuwandiikako.
inscription
ekiwandiikibbwako.
insect
akawuka; vide akasisi, ekitaakule, ssekirembwe, ekisokondwe, jjegeju, kasennyanku, kawuuzi, ekikutuzi, empuluwujju, enfuuyirizi, nkuuwe, endyabalangira, entonnyeze, endyamenvu, enzirugaze, enziiziiri, ssemukkuto.
inseparable
taawulwako (with rel.)
insert
okuyingiza, okusenseza, okuteeka munda, okusonseka, okusekeeserera.
inside
adv., munda.
insipid
be, okulanguka.
insipidity
kajaalaala,
insist
okulagirira ddala, okukakasa, okukanda.
insobriety
obutamiivu.
insolence
ekydjo, eggenya, akajanja, essukumbuli, essukutti.
insolent
-kyejo; be i., okwewanika, okusamaala, okugira ekyejo.
insomnia
obuteebaka.
inspect
okukebera, okwekkaanya, okwetegereza, okulambula.
inspector
omukebezi, omulambuzi.
inspiration
okussaamu omukka; (mental) okuluŋŋamizibwa.
instantaneously
amangu ago; kkutu, bekkwa (ideophones).
instigate
vide incite,
instruct
okuyigiriza, okusomesa.
instructor
omuyigiriza, omulagirizi.
instrument
ekyuma.
insubordinate
-jeemu, a mputtu.
insubordination
obujeemu, emputtu.
insult
n., ekivume, obuvumi, amavumirizi.
insult
v., okuvuma.
insure
okutegekera.
insurrection
obujeemu.
intellect
amagezi.
intelligence
amagezi; (news) amagambo, ebifaayo.
intelligent
gezi, tegeevu; become i. okwogiwa.
intemperance
obutamiivu.
intemperate
-tamiivu; be i., okutamiira.
intend
okwagala, okutera, okubula.
intentionally
use, okumanyirira, okulaba, okugenderera.
inter
okuziika.
intercessor
omuwolereza.
interchange
okuwaanyisa, okuvunja.
interdict
v., okuwera.
interesting
be, okunyuma.
interfere
okwetumiikiriza; (in fight) okutaasa, okubambagiza; i. in, okubambira, okwegerekereza.
interference
entatankiriza.
interloper
ow’entatankiriza.
interior
use munda.
intermarry
okuwasagana, okufumbiriganwa.
interminably
kajegejege.
intermingle
okutabulatabula.
interpret
okukyusa, okuduuma, okutegeeza, okugerula, okuvvuunula, (dream) okulootolola.
interpretation
amakulu.
interpreter
omuvvuunuzi, omuduumi.
interrogate
okubuuza, okubuuliriza, okukemereza.
interrupt
okuvubiikiriza, okulya kakesu, okusala ekirimi, okuvunvubika, okuvuvuba.
intersect
okusalagana.
intertwine
okulanga, okuyitanya, okusulinkanya.
interval
ekiseera, ebbanga, ekibangirizi, olumagga, ettalaga; vide okwamuka; i. of silence, kasiriikiriro.
intervene
okubambagiza, okutaksa.
interview
okulaba
intestine
ebyenda; large i., a kabutobuto; small i., olukinyikinyi; vide kinnamuguma.
intimacy
omukwano, okukwana.
intimate
a mukwano, a kafubo.
intimidate
okutiisa, okukanga. into, mu.
intoxicant
ekitamiiza, vide kkangala.
intoxicate
okutamiiza; be intoxicated, okutamiira.
intractable
vide kipamira.
intrepid
-zira, -vumu; i. person, omuyanda, nnalukalala.
intrepidity
obuzira, obuvumu.
intrigue
olukwe, okwekoba.
introduce
okulanga, okuyingiza.
intrude
okweyitiriza, okwebereka, okwefeeteka.
intruder
nnaabigwamu.
inundation
omutunga, amataba.
invade
okutabaala, okukwekweta, okusanjaala.
invalid
omulwadde, empendeke.
invaluable
a muwendo mungi nnyo.
invasion
olutabaalo, okutabaala, okulumba.
invent
okuyiiya, okuginga, okugunja, okuvumbula; vide okw ewaayiriza.
investigate
okukebera, okwekkaanya.
invite
okuyita, okusembeza.
invocation
okusaba.
invoke
okusaba, okwegayirira.
involved
be, okujabagira, okwedubika.
inwardly
munda.
iota
akatonnyeze.
irascible
-sunguwavu.
ire
obusungu.
iris
emmunye.
iron
ekyuma, ekkalwe; (ore) amatale; (cast) ebbumba; (pig) omusinga; i. for clothes, ppaasi.
iron
v., okugolola, okukubappaasi.
irrelevantly
talk, . okulondobereza, okusala ntotto.
irretrievably
kagenderere.
irreverence
obutatya Katonda,
irritable
yombi, a busungu; be i. (body), okusiiwa.
irritation
vide foreg.
island
ekizinga.
islander
ow’omukizinga.
isolated
a kifikkiriza.
issue
n. (children), ezzadde.
issue
v., okuvaamu, okufuluma.
isthmus
akagolomolo.
itch
n., obuwere; vide ekikeke, ekisunyi.
itch
v., okusiiwa, okukolokoota.
itinerate
okulambula.
ivory
essanga.
jabber
okwogera lubobbo, okujabiriza.
jabberer
omwogezi, oluboozi.
jackal
ekibe, ebbowa.
jacket
ekizibaawo.
jaded
be, okukoowa.
jammed
be, okuwagama.
January
Jjanwali.
jar
n., ensuwa, ensumbi.
jaundice
enkaka.
javelin
effumu.
jaw
oluba; vide ejjuuga.
jealous
a buggya; be j., okukwati bwa obuggya, okuba n’obuggya. jealousy, obuggya, ebbuba, empiiga, enfubitizi.
jeer
okusekerera, okukuna, okuduula, okugondola, okudidimbuka, okukomereza, okusunga.
Jehovah
Mukama, Omukama.
jerboa
akayozi.
jerk
okusika, okubuusabuusa.
jest
v., okusaaga, okubalaata, okubalula ebigambo.
jester
vide joker,
jesting
amajalya.
jet
n. (blood), ensanke.
jetblack
ddugavu zigizigi.
Jew
Omuyudaaya.
jewel
ejjinja ery’omuwendo.
Jewish
a Kiyudaaya.
jibe
okuyeeyereza, okwogera amakinna ggule.
jigger
envunza.
job
omulimo.
join
okuyunga, okutaba, okugatta, okuyimba.
joiner
omubazzi.
joint
ennyingo; crack the joints, okunonkola.
jointed
menye.
joke
okusaaga, okudalya, okudambya, okubalaata, okubalula ebigambo.
joker
majwajwa, omusaazi, omubuyabuya, nnakapanka.
jollity
essanyu.
jolly
-sanyufu, a ssanyu.
jostle
okuwagaanya, okusindikugana, okunyigiriza.
jot
akatonnyeze.
journey
n., olugendo, essaffaali, empitiro.
journey
v., okutambula.
jovial
-sanyufu.
joy
essanyu; cry of j., olube.
joyful
a ssanyu, -sanyufu.
Judaism
eddiini y’e Kiyudaaya.
judge
n., omulamuzi, omukubirizi w’emisango.
judge
v., okusala omusango, okulamula; j. unfairly, okusaliriza omusango.
judgment
okusala.
jug
omudumu.
juice
amazzi, amasanda; (banana) omubisi.
July
Jjulaayi.
jumble
v.tr., okuvulunga, okuwubanya.
jump
okubuuka. j. about, okukejja; okwekandagga, okwekanga. j. for joy, okujaganya, okusamba muyenje. j. up, okuwawamuka.
June
Jjuuni.
jungle
ensiko, musunku.
junket
ebbongo.
just
adj., -tuukirivu.
just
adv., he just talks, amala g’ogera, ayogera bwogezi; j. so! int., weewaawo!
justice
eby’ensonga, ebyobutuukirivu.
justification
okuwebwa obutuukirivu.
justify
okuweesa obutuukirivu, okuggyako omusango; j. oneself, okwewolereza.
justly
act, okukola eby’ensonga.
keel
omugongo.
keep
okukuuma, okutereka. k. on, okunyiikira, okufuba. k. up to work, okukalaabiriza. k. waiting, okukalanga.
keeper
omukuumi.
keg
eppipa
keloid
entale.
kernel
omulamwa.
kerosene
amafuta g’Amerikaani, palafiini.
kestrel
akakubampanga.
kettle
ebbinika.
key
ekisumuluzo; (explanation) amakulu.
kick
olusamba ggere.
kick
v., okusamba, okusambagala, okusansagala.
kid
akaana k’embuzi.
kidnap
okunyaga.
kidney
ensigo.
kill
okutta; be killed (fall or accident), okufa.
kiln
ekyokero.
kilt
akajumbi, ekisenso.
kind
n., engeri, embalk, omutindo.
kind
adj., a kisa, -lungi; be k., okuba n’ekisa, okukola eby’ekisa.
kindle
okukuma omuliro, okukoleeza; be kindled (anger), okubuubuuka.
kindness
ekisa, obulungi.
kindred
ekika, eŋŋanda, olulyo.
kine
ente.
King
Kabaka.
kingdom
obwakabaka.
kingfisher
akasumagizi.
kinsfolk
ab’ekika, eŋŋanda.
kinsman
ow’ekika, ow’oluganda.
kiss
v., okunywegera.
kitchen
effumbiro, ekiyungu (indigenous).
kite
kamunyi, magga.
kitten
ekkapa ento.
knead
okugoya; (massage) okukunya.
knee
evviivi; k.cap, enso.
kneel
okufukamira; k. upright, okufukamira amatiitiiri.
knickers
empale.
knife
akambe, ekiso, eggya.
knit
okuluka; k. one’s brows, okwetippa.
knob
ekitolima, ensunduba.
knock
v., okukoona, okukuba; (announce oneself) okweyanjula; k. out, okutirimbula; k. up against, okuguuna, okutomera.
knoll
ekifunvu.
knot
n., ekifundikwa; k. in wood, enkovu, ekifunvuba, essunduba, ekituttwa.
knot
v., okufundikira, okutugga; k. cloth on shoulders, okusumika.
know
get to, okumanya, okutegeera; for know use perf. tense of v., e.g I k.,mmanyi, ntegedde; become known, okwatuka, okwatiikirira.
knowledge
amagezi, okumanya, okutegeera.
known
well, -manyifu, -atiikirivu.
knuckle
ennyingo y’engalo.
Koran
Ekkolaani.
kraal
ekiraalo, olugo, essaazi.
laborious
-zibu, -zito, -kalangufu.
labour
n., omulimu, okutawaana.
labour
v., okukola emirimu, okutawaana.
labourer
omukozi, omulimi.
lace
n. (shoe), olukoba, olulere.
lace
v., okutunga; l. self tightly, okwetippa.
lacerate
v., okutaagula.
lack
v., okweteega, okuweebuuka, okubulwa.
lad
omulenzi.
ladder
eddaala; amadaala.
ladle
n., ekijiiko ekinene, alwendo, omulawo; (of leaf or fibre) akakaayi.
ladle
v., okusenamu, okutawula.
lady
omukyala, nnyabo.
lag
okulembalemba.
laggard
omugayaavu.
lair
empuku, ekikulukuunya.
lake
ennyanja.
lamb
omwana gw’endiga.
lame
lema; be l., okulemala, okusenvula, okuwenyera, okuyingira; make l., okulemaza, okuwenyeza.
lameness
obulema.
lament
n., ekiwoobe.
lament
v., okuwooba, okukaaba, okukuba ekiwoobe, okuwowoggana, okudaaga, okwaziirana.
lamentation
ekiwoobe, okukaaba.
lamp
ettaala, ettabaaza, ettawaaza; l.stand, ekikondo; l. wick, olutambi.
lance
v., okutundula.
lancet
akambe.
land
n., ensi, olukalu; (estate) emmayiro, obutaka.
land
v., okugoba ettale.
landholder
omutaka; (woman) nna kyeyombekedde.
landingplace
omwalo.
language
olulimi
languid
-yongobevu; vide enjeejeebe; be l., okugajaba, okuyongobera.
languidly
speak, okugolooma.
languish
okuyongobera, okuggwamu amaanyi.
languor
obunafu, olulembe.
lanky
-kovvu; vide kawalucocco, omutaatiira (gw’omusajja).
lantern
ettaala.
lap
ekikondoolo.
lap
v., okukomba, okulasa.
larceny
obubbi.
lard
amasavug’embizzi.
larder
eggwanika.
large
-nene; a very large thing, lugomera.
larynx
eddookooli.
lascivious
egombi, gwagwa; be l., okwegomba.
lasciviousness
obwegombi, obugwagwa.
lass
omuwala.
last
adj., a luvannyuma, a nkomerero; be l., okusemba, okukomerera(yo).
last
v., okumala, okuwangaala, okwesibira.
lastly
oluvannyuma, ekyenkomerero.
latchet
olulere, olukoba.
late
adj. (deceased), nguli, omugenzi.
late
be, okulwa; vide okukeerera, okukeerererwa, okwekunya; make l., okulwisa.
late
adv., kikekeezi, kibundugulu.
latex
amasanda.
lather
n., ejjovu.
lather
v.i., okubira ekyovu.
Latin
Olulattini.
latrine
ekiyigo, mugwanya, ekyo looni, akasenge ( = primarily reed enclosure).
latter
a luvannyuma.
latterly
munnakuzino, kampegaano.
land
v., okutenda, okusuuta, okutendereza.
laugh
v., okuseka, okumwenyereketa, okukuba embeekuulo, okumwetuka, okutema akalali, okutyetyemuka; vide akakule, kimwege. laughter, enseko, akalali.
launch
v., okugolomola.
lave
v.tr., okunaaza.
lavishly
give, okugabangula.
law
etteeka; (custom), empisa; (Jewish) Ttawuleeti; make a l., okuteeka etteeka.
lawyer
ow’amateeka, omunnateeka
lax
lebevu; (lazy) gayaavu.
lay
okuteeka. l. aside, okutereka. l. eggs, okubiika. l. on top of, okubambika. l. hold of, okukwata. l. a table, okutandiika emmeeza, l. waste, okuzikiriza. l. mats, etc., okwala. l. under one’s head, okwezizika.
layer
omugigi, omuko.
lazily
n’obugayaavu.
laziness
obugayaavu.
lazy
-gayaavu; be l., okugayaala, okunaanya, okuleeya.
lead
n., essasi; l. pencil, ekkalaamuenkalu.
lead
v., okukulembera, okuluŋŋamya; l. good life, okuyisa obuluugi. leader, omukulu; (guide) omusaale, omukulembeze.
leafy
a malagala mangi.
league
make a, okulagaana endagaano.
leak
v., okutonnya, okubiririra; (cork, stopper) okuzibukuka.
lean
v., okwesigama, okwesimba ggiriza, okwesiira, okwerimba, okwekkaatiriza; (slant) okwesulika, okugonyoka.
lean
adj., -kovvu; become l., okukogga; make l., okukozza.
leanness
obukovvu.
leap
okubuuka, okulaliira, okuwalala, okucoppacoppa; l. up, okubattuka.
leapfrog
play, okuzannya omuza nnyo ogw’okuwalampa abantu.
learn
okuyiga; l. by heart (parrotwise), okukwata bukusu; l. how to do, okumanya.
learned
-gezi, -yigiriize.
learner
omuyigirizwa, omusomi.
learning
amagezi
leash
omugwa, olukoba.
least
singa obutono; in the least, n’akatono; vide ka,
leather
n., eddiba.
leave
olukusa.
leave
v.i., okugenda. take one’s l., okusiibula. take French l., okwewungula. l. off, okwerekereza, okulekeraawo, okukoma, okunnyuka; vide okumaamuka, okusekula.
leave
v.tr., okuleka, okusigaza; (bequeath) okulaama.
leaven
n., okizimbulukusi.
leaven
v., okuzimbulukusa; be leavened, okuzimbulukuka.
leaves
vide leaf; put forth l., okw anya; fallen l., ekikunkumusi.
leavings
ebisige, ebisigaddewo, eki kamulo, obukunkumuka.
lecturer
omuyigiriza.
leech
ekinoso.
lees
obukyu.
leg
okugulu; fore l., entumbugulu; stand on one l., okuyimirira kongojjo.
legatee
omulaamire.
legend
olugero, olugambo, ekyobulo mbolombo, olufumo.
legging
ekisabika amagulu.
legislate
okuteeka etteeka.
leisure
ebbanya, ekiseera; have l., okweteesa, okwessa.
leisurely
mpola, kasoobo; walk l., okwesiira.
lemon
akalimaawa; l. tree, omulimaawa.
lend
okwazika; (money) okuwola; l. a hand, okuyamba, okubeera.
length
obuwanvu.
lengthen
okuwanvuya, okuwaayira.
lengthwise
adv., buwanvu; full length, vide kwegalangajja.
lengthy
-wanvu.
leniency
ekisa.
lenient
a kisa; be l., okusaasira, okukwatibwa ekisa, okubembereza.
Lent
ennaku z’Okusiiba, Ekisiibo, Kalemi.
leopard
engo.
leper
omugenge; become a l., okugengewala.
leprosy
ebigenge.
less
tono okusinga; become l., okukendeera, okuweebuuka, okutoniwa.
lessen
okukendeeza, okutoniya.
lesser
to, tono okusinga.
lest
use okulema, q.v.
let
okukkiriza, okuganya, okuleka; l. alone, okulekesa; l. go, okuta, okusumulula; (hinder) okuziyiza.
letter
ebbaluwa; (of alphabet) ennukuta.
leucorrhoea
ekikulukuto ky’amazzi; have l., okubunduka amazzi.
levee
olukiiko.
level
v., okutereeza, okwenkanya nkanya, okusenda, okuttaanya, okutuukanya; be l., okutereera, okw enkanankana.
leviathan
lukwata.
Levite
Omuleevi.
Levitical
a Baleevi.
levy
omusolo.
levy
v., okusolooza, okuwooza.
lewd
gwagwa.
liar
omulimba, kalimbira.
libel
v., okuwayiriza, okulyolyoma.
libellous
use rel. form of foreg.
liberal
adj., -gabanguzi.
liberate
okuta, okusumulula.
libertine
omwenzi, omukaba.
liberty
eddembe; have l., okwetaaya; at l., butaala.
licentious
-gwagwa.
lick
v., kukomba.
lid
n., ekisaanikizo, olubumbiro; (of eye) ekikowe,
lie
n., ekyobulimba, obulimba, ekisala ganyi.
lie
v., okulimba, okudyeka, okutema amagembe. l. down, okugalamira, okwebaka, okwegalika. l. as dead, okulambaala. l. in wait, okuteega. l. in pools, okulegama.
life
n., obulamu; come to l., okuyimbuka, okuzuukira.
lifeless
be, okugajaba, okugala banja.
lift
v.tr., okusitula, bkwetikka, okubutula; (stick) okugalula.
lift
v.i. (as boat to waves), okwetumbikiza.
light
n., omusana, obutangaavu; a l. for fire, ekitawuliro.
light
adj., -angu; (of colour) -eru, eru; vide ekirerya.
light
v., okukoleeza, okwasa, okukuma (omuliro).
lighten
okumulisa; (of weight) okuwewula.
lightfingered
be, okuba n’ekinkumu, okuba n’akagklo.
lighthearted
sanyufu.
lightly
mangu.
lightness
obwangu.
lightning
eraddu.
like
v.tr., okwagala, okusiima; be l., okufaanana, okwenkanankana.
like
conj., nga.
likely
mpozzi.
liken
okufaananya.
likeness
ekifaananyi.
likewise
era, bw’etyo.
lily
eddanga, ejjuuni, ekibukuta.
limb
ekitundu ky’omubiri; (of tree) ettabi; vide ekikunku.
limbo
ekkomera.
limit
n., enkingi, embibi, ensalo, empero.
limit
v., okuziyiza, okukomekkereza.
limp
adj., -lebevu.
limp
v., okulemala, okuwenyera, okuyigulira, okusejjera.
limpid
-lungi, -longoofu, -eru.
line
olunyiriri, omusittale; (cord) omugwa. draw a l., okukoloboza, okukuba omusittale. set in l., okukolonga. get out of l., okusoolooba.
lineage
okuzaalibwa.
lineament
ekifaananyi.
linen
kitaani.
linger
okulattalatta, okulangajja, okulwa, okwesiisa, okwekonereza, okwesiira.
linguist
omwogezi w’ennimi.
lining
kabba, ekidaali.
link
empeta.
link
v., okuyunga, okugatta, okusiba.
lintel
akabuno.
lion
empologoma, entale.
lioness
empologoma enkazi.
lip
omumwa; groove in upper l., akalindaminyira; one with lips cut off, a kiŋaaŋaali.
liquefied
be, okusaanuuka.
liquefy
okusaanuusa.
liquor
ekyokunywa.
lisp
okwogera ekirimi.
list
olukalala lw’amannya oba bbintu; make a l., okumenya, okuteetula.
listen
okuwulira, okutega amatu.
listener
omuwulizi.
listless
-nafu, -yongobevu, -lebevu; be l., okugojoba, okuyoobeera. listlessness, olulembe.
lithe
-gonvu.
little
tono, tiiriitu; a l., vide pref. ka and tu.
littleness
obutono.
live
adj., lamu.
live
v., okuba omulamu, okulama; l. long, okuwangaala.
liver
ekibumba.
living
lamu.
lizard
omunya, ekinya, ekkonkomi, akalumabalunda, esungulubebbe; water l., enswaswa.
load
n., omugugu, omutumba, omutwalo; (of fish) olutala, olukanda, olutakku; (of firewood) olusekese.
load
v. (a man), okutikka; (ship) okusiika; (gun) okusindirira.
loaf
omugaati, bboofulo, bboofu.
loafer
omugayaavu.
loan
make a, okuwola.
loathe
okutamwa, okukyawa.
loathsome
-bi nnyo.
lock
n., ekkufulu; (of hair) omuvumbo.
lock
v., okusiba n’ekkufulu.
locust
enzige; young l., akaacaaka, kalusejjera.
lodge
v., okusula, okutuula.
lofty
gulumivu, kulumbavu; be l., okugulumira, okulalambala.
log
ekisiki, ekkokko, embiru, omuziziko.
logical
be, okugoba ensonga.
loin
ekiwato, ekimyu, emboobo; l. cloth, enguuwo, eddibwane, ekikooyi, ekyebagyo (olwebagyo), endoo be, enkutu, enfungo.
loiter
okugayaala, okulattalatta, okulwa, okudagada, okulangajja, okwesiisa, okwenyinyongoza, okujeeruka.
loiterer
use rel. form of v. foreg.
loneliness
ekiwuubaalo, ekyobeera.
lonely
be, okuguŋŋumala.
long
wanvu, lukolongo; vide lubobye, lukwedenge, emiraatiira, omusisiirwa, omutiriba. make l., okuwanvuya. make of l. shape, okukolongola. longlegged, mucuumuule.
longstanding
be of, okugundiira.
longsuffering
be, okugumiikiriza.
longevity
okuwangaala.
loofah
ekyangwe.
look
v., okulaba, okutunula. l. after, okulabirira. l. closely, okwekkaanya, okubeera. l. for, okunoonya, okwaza. l. hard, okwekaliriza amaaso, l. askance, okutunula ekiyumba. l. about, okumagamaga. l. down, okussa amaaso, okuwomba amaaso, okugenekera enkowe.
loop
n., ekyambika, eŋŋango.
loose
adj., -lebevu, a mwera; be l., okulebera, okujagaajagana, okunyegenya, okulagaya; break l., okutoloka.
loose
v., okusumulula, okuta; (from trap) okutegula; (goats) okuyimbula.
loosely
kadagado, majenjeeke.
loot
n., omunyago, olwayo.
loot
v., okunyaga.
lop
v., okutemako, okusalako.
lopeared
a matumpaggwa.
loquacious
-ogezi; vide luvenge.
lord
omwami, mukama.
lose
okusuula, okubuza, okuzaaya, okufiirwa; l. one’s head, okugwamuakajabangu; be lost, okubula, okuzaawa.
loss
ekifiirizi; be at a, okubutaabuta, okwemagaza; sell at a l., okutunda ebyayanga.
lot
n., akalulu; (portion) ekitundu; cast lots, okukuba akalulu; a l. (much), use adj., ngi.
loud
ddene (eddoboozi), waggulu(okwogera).
lounge
n., ekisenge ekituulwamu.
lounge
v., okugalamira.
louse
ensekere.
lout
omukopi, omugomba.
love
n., okwagala.
love
v., okwagala.
lovely
-lungi nnyo.
loving
a kwagala.
low
adj., -mpi; (vulgar) kopi.
low
adv., wansi.
low
v., okuwoloma, okuvuumira, okukuga, okuŋooŋa.
lower
v., okussaako wansi; l. one self, okwejeeguula.
lower
adv., wansinsi.
lowliness
obuwombeefu.
lubricate
okuteekamu. amafuta.
lucky
a mukisa, a ggwiiso; be l., okuyiirwa.
lucrative
a magoba.
lucre
effeeza, ensimbi.
luggage
ebintu, emigugu.
lukewarm
be, okuba n’ekibugumirize, okubaamu ekisuususu.
lull
n., okuteeka, okulaala.
lull
v., okusiisiitira, okuwoowoota.
lump
ekitole, ekiwumi; l. sum, omuzindo.
lung
egguggwe.
lungfish
emmamba.
lurch
in the, ettayo; leave in l., okutiirira, okwebengula.
lure
okusendasenda, okukema, okukwenyakwenya.
lurk
okuteega, okubwama.
luscious
-woomerevu; be l., okuwoomerera.
lust
n., okwegomba, obugwagwa.
lustful
-gwagwa, -egombi.
lustre
okumasamasa.
lusty
a maanyi, gumu.
luxuriant
-gimu, -lungi; be l., okwera, okuwakktira.
luxurious
be, okufufuggala, okusi ttala.
lyre
ennanga.
machan
ennyonjo.
machine
ekyuma; sewing m., ekyalaani.
macintosh
omupiira gw’enkuba.
mad
-lalu; go mad, okulaluka; make m., okulalusa.
madcap
empape, entangamalaala.
madly
act, okubabaalukana.
madman
omulalu.
madness
eddalu, obulalu, obulogovvu, akabango, akazoolezoole.
maggot
envunyu, ennyengere.
magic
obulogo.
magician
omulogo.
magistrate
omulamuzi.
magnate
omukulu.
magnificence
ekitiibwa.
magnificent
a kitiibwa.
magnify
okukulumbaza; (extol) okutendereza, okusuuta.
magnitude
obunene.
magpie
entalu.
Mahomet
Muwamadi.
Mahommedan
Omusiraamu.
maid
omuwala, omuzaana; (virgin) omubiikira, embeerera, atamanyi musajja.
mailman
matalisi.
maim
okulemaza, okumenya; be maimed, okulemala, okumenyeka.
main
-kulu;
mainland
olukalu, ettale;
maize
kasooli; dry m., emberenge.
majesty
ekitiibwa; His M., Ssaabasajja.
make
v., okukola; (create) okutonda; (compel) okuwaliriza, okukaka; also the c. forms of verbs. m. a bed, okwala ekitanda. m. up a number, okuweza. m. way, okwesega, okusegulira. m. off, okudduka, okusenguka. m. time, vide okwerekereza. m. a profit, okuviisa amagoba, okugoba. m. sail, okuwanika amatanga.
make
n., engeri.
maker
omukozi, omutonzi.
malady
endwadde, obulwadde.
malaria
omusujja gw’ensiri.
malcontent
-jeemu; use v. okunyiiga.
male
n., omusajja; (cattle) ennume.
male
adj., -luma, -sajja, -mmandwa; (child) w’obulenzi.
malediction
ekikolimo.
malefactor
omubi, omwonoonyi.
malevolence
ettima, enge, eggiri,
malevolent
a ttima, a nge.
malformation
vide okikulekule.
malice
ettima, ekkusunguyira, eggiri, enge.
malice
bear, v., okuttukiza.
malicious
a ttima, a nge.
maliciously
n’ettima.
malign
v., okuwaayiriza, okulyolyoma.
malingerer
omulyolyomi; v. okw ekenenkula.
mallet
ensaamu, empuuzo.
maltreat
okukola obubi, okwonoo na, okujooga.
maltreatment
obubi, okwonoona.
man
omusajja; (person) omuntu; become a m., okusajjakula.
manacle
olujegere, essamba, ekisiba emikono.
manage
okulabirira, okusobola, okufuga; be manageable, okusoboka.
mandate
ekiragiro.
mandible
enswiriri.
mane
olugingirima, ekijwenge, olukirikimbi.
manfully
masajja.
manger
olutiba.
mangle
okutaagulataagula.
mango
omuyembe.
mangrove
omukandwa.
manhood
obukulu; grow to m. okwesusunkula.
mania
eddalu, obulalu.
maniac
omulalu.
manifest
v., okwolesa, okulabisa.
manifestation
okwolesebwa.
manifold
a ngeri nnyingi.
manikin
nnakkwale, kajeerejeere, lusajjalala, nnakampiginyi, nnakalanga.
manioc
muwogo.
manipulate
okutogoonya, okutogaatoga, okuzinyisa.
mankind
abantu bonna.
manliness
obuzira, amaanyi.
manly
-zira, a maanyi, a mmizi.
manna
emaanu.
manner
empisa; (method) engeri.
manoeuvre
amagezi, olukwe.
mansion
ennyumba ey’ekitiibwa.
manslaughter
obussi.
mantis
nnabankokola.
mantle
ekizibaawo.
manual
a mikono.
manufacture
v., okukola, okubumba.
manumit
okusumulula, okuta.
manure
obusa, ebijimusa.
manure
v., okuteekako obusa oba ebijimusa.
manuscript
olupapula oluwandiikeko, ekitabo ekitannaba kukubwa mukyapa,
map
mmaapu, ekifaananyi ky’ensi.
mar
okwonoona, okusobya.
marauder
omwayi.
March
Makki (omwezi ogw’okusatu).
march
a day’s, ekiramago.
march
v. okugenda, okutambula, okulamaga; m. boldly, ekituka nnamba.
margin
ensalo, embibi, enkingi, olukingirizi; (of lake) olubalama; (of page) omuwaatwa.
marine
a nnyanja.
mariner
omulunnyanja.
maritime
a nnyanja; (huts) eggogonya.
mark
n., akabonero, akatonnyeze; (cutting on body) oluyola; (of favour) aka gayaliriro.
mark
v., okutonnyeza, okuteekako akatonnyeze, okulamba, okutona.
market
akatale; good m., ettunzi.
marketable
a kutunda.
marksman
omuteebi, ow’ensuso, ow’enkasu.
marquee
eweema ennene.
marriage
obufumbo, okufumbiriganwa.
marry
okufumbiriganwa; (of man) okuwasa, okuwayiza; (of woman) okufumbirwa, okuwayira.
marsh
ekiteebe, olutabazzi.
mart
akatale.
martyr
omujulizi.
martyrdom
obujulizi.
marvel
ekitalo, ekikuimo, ejjano.
marvellous
a kitalo, a kikuuno.
mascot
omusasi.
masculine
-sajja; m. woman, kya kulasajja.
mash
n. (bean), omugoyo, magera.
mash
v., okugotta, okusogola.
mask
n., akakookoolo.
mason
omuzimbi, ffundi w’amayinja.
masonry
onzimba, amayinja.
mass
n., enkumu, olufulube; (R.C.) mmisa.
mass
v., okukuŋŋaanya.
massacre
n., okuzikirizibwa, okufa ekizizi.
massacre
v., okuzikirira, okutta.
massage
okukunya, okutenga, okuvumba.
massive
-nene, -zito; be m., okuguggubira.
mast
omulongooti.
master
omwami omukulu, mukama. m. of ceremonies, omugabuzi. be own m., okwetwala. join a new m., okusenga, vide okulanda.
masterless
vide ssemwandu (vagrant).
masterpiece
omulimu ogusinga gyonna.
masticate
okugaaya, okukambula.
mat
omukeeka, kyaki; (of spiral pattern) eggiringiti, jjiri; (of rectangular pattern) kalannamye; make a m., okuluka.
match
n., ekibiriiti; (in games) okuwakana.
match
v.i., okwenkanankana; v.tr., okwenkanyankanya.
mate
vide nna and munne,
material
olugoye, omulimu.
matrimony
okufumbiriganwa, maatirimonyo.
matrix
enda.
matter
ekigambo; (pus) amasira.
matter
v., it does not m., si kigambo, si musango.
mattress
omufaliso.
mature
adj., -kulu, -gevvu.
mature
v., okukula, okwetuuka, okusuumuka, okwengera.
maturity
obukulu.
maul
okuyuuya, okutaagulataagula.
maw
olubuto.
maxim
olugero.
May
omwezl ogw’okutakno, Maayi.
may
v., he m. come, mpozzi anajja; m. I come? njije?
me
nze, n.
meadow
oluse, ettale.
meal
emmere, ekijjulo; (flour) obutta.
mean
kodo; become m., okukodowala.
mean
v., okugamba; use amakulu.
meaning
n., amakulu, ennono.
meanness
obukodo.
meantime
in the, mu ntabiro.
measles
olukusense; catch m., okukusensa.
measure
v., okugera, okupima.
measurement
ekigero, olugero.
meat
ennyama; vide omuwula, ensalwa, enkenku, kaabuuyi, amasagasaga, ekiyingula; dried m., omukalo.
meatus
urinary, akawondoliro.
mechanic
ffundi (w’ebyuma).
mediate
okutabaganya, okuwolereza, okutakabanira.
mediator
omuwolereza, omutabaga nya.
medicine
eddagala; m. man’s outfit, ekitambo.
meditate
okufumiitiriza, okwebuuza, okwesonda.
meditation
okufumiitiriza.
meed
empeera.
meek
-teefu, -gonvu, -wombeefu, -kakama.
meekness
obuteefu, obuwombeefu.
meet
okusisinkana, okusanga, okutuukana, okukuŋŋaana; bem., okusaana, okugwana.
meeting
olukuŋŋaana; m.place, ekkuŋŋaaniro.
melancholy
n., ennaku, obuyinike.
melancholy
adj., -bondeevu, -nyiikaavu.
mellow
engevu; grow m., okwengera.
melt
v.i., okusaanuuka, okuseebenge rera, okukereketa, okwaga, okunnyuukirira, okwanjulukuka.
melt
v.tr., use c.form of for eg.
membrane
eddiba; foetal m., ensungwe, ensawo y’abaana.
memorable
kulu; use rel. form of v. okujjukirwa.
memorial
ekijjukizo.
memory
n., okujjukira. slip the m., okuweba. commit to m., okukwata.
memories
old, mazuuku.
menace
n., entiisa.
menace
v., okukanga, okuteekako obuswiriri, okutiisa.
mend
v.tr., okulongoosa, okukola; v.i., okusuuka, okulamuka.
mendacious
a bulimba, -limba.
mendacity
obulimba.
menial
n., omuweereza.
menial
adj., a buddu.
menorrhagia
ekikulukuto.
menstruate
okusuulumba, okutuulawo.
mention
v., okwogerako, okumenya.
merchandise
obuguzi.
merchant
omutunzi, omusuubuzi.
merciful
a kisa, -saasizi; be m., okusaasira, okukwatibwa ekisa.
merciless
-kakanyavu, -kambwe.
mercury
zebaaki.
mercy
ekisa, okusaasira; show m., okusaasira, okuddiramu.
mere
adj., -ereere, -sa, -salala.
merit
v., okusaanira.
merriment
essanyu, enseko.
merry
a ssanyu, -sanyufu, a nseko; be m., okusanyuka, akajaganya, okujanjaala.
mesh
ekkowe.
mess
ebisasiro, (portion of food), omuwumbo; make a m. of, okuvulunga.
message
ebigambo, ebbaluwa.
messenger
omubaka, omutume; vide courier.
Messiah
Masiya (Kristo).
metal
vide ekyuma, effeeza, ezzaabu, ekikomo, zebaaki.
metamorphose
okukyusa, okufuula.
metaphor
olugero.
meteor
kibonoomu.
method
empisa, engeri.
metropolis
ekibuga ekikulu.
mew
okukaaba nga kkapa.
miasma
empewo embi.
mica
ensozi.
microscope
ekyuma ekigezza.
micturate
okufuka amazzi, okuwanda amazzi, okukojoba, okunnyaala.
mid
adj., a wakati.
mid
omugoŋŋobnyo. m.stream, omwala. m.day, ettuntu. m.night, ettumbi.
middle
n., makkati, masekkati; (sea) obwengula; in the m. of, wakati mu, kireebereebe.
midge
akawuka.
midwife
omuzaalisa.
might
n., amaanyi, obuyinza.
mighty
a maanyi, a buyinza.
migrate
okuwaŋŋanguka,okufuluka, okusenguka.
mild
teefu, wombeefu.
mildew
obukuku, ekigabi; become mildewed, okukukula.
mile
mayiro.
milk
n., amata; vide omusununu, amasunde, bbongo, enti.
milk
v., okukama, okulamula; be a good milker (cow), okugabiza.
mill
ekyuma ekisa.
millet
obulo, omuwemba, empengere.
million
akakadde.
millipede
eggongolo.
mimic
v., okugeegeenya.
mince
v., okutiima.
mind
n., omutima.
mind
v. (watch), okulabirira, okukuuma; (be careful) okwekuuma; (object) okunyiiga.
mindful
be, okujjukira.
mine
-ange.
mine
n., ekinnya ekiwanvu.
mine
v., okusima ekinnya.
mingle
okutabula; be mingled, okutabuka, okwetabika.
miniature
adj., -tono nnyo.
minister
n., omuweereza.
minstrel
omukubi w’ennanga.
mint
n., nnabbugira, akayuukiyuuki, ekyawamala.
minute
n., eddakiika.
minute
adj., tono nnyo; vide aka sirikitu, akatiiriitu, akatiiniinya, akatiriginya.
miracle
ekyamagero.
miraculously
n’okwewuunyisa.
mire
ettosi, ebitosi, ekisooto.
mirror
endabirwamu.
mirth
enseko.
miry
a bitosi, a ttosi.
misbehave
okujeguka.
miscarry
okwekaka; vide abort,
mischief
obubi, ettima.
mischievous
a ttima. vide nnabe.
miscreant
omuntu omubi.
misdeed
ekikolwa ekibi.
miser
omukodo, omufuta.
miserable
nnaku; be m., okucoppoka.
miserly
adv., n’obukodo; become m., okukodowala.
misery
obuswegu, obuyinike.
misfortune
nnaku, obunaku, obuswege, akabenje, obulwa, emberebezi, entata, obwowe.
misgovern
okufuga obubi.
misinform
v.c., okubuza, okubuiilira obubi.
misinterpret
okugombya, okuvvuunula obubi.
mislead
okukyamya, okubuza, okuwubyawubya.
mispronounce
okunyoola.
misrepresent
okusalaganya.
miss
okusubwa, okukuba busu. m. one another, okubulaŋŋana, okubaŋŋana. m. fire, okukongoba, okukatala. m. a day, okwosa.
misshapen
a kikulekule.
mission
obubaka, minsani.
missionary
omusomesa, omumi nsani.
missive
ebbaluwa.
mist
olufu, kalenge.
mistake
ekisobyo, ensobi.
mistake
make a, okusobya, okuwumira, okuwubirwa.
mistress
omukyala, mugole; as int., nnyabo!
misty
adj., a lufu.
misuse
okwonoona, okujaajamya.
mitigate
okukkakkanya, okusaanyii kiriza.
mix
okutabula, okugoya, okukologa, okuyimbakanya, okuvuluga. m. up a message, okugombya.
moan
v., okusinda, okukaaba, okubolooga.
mob
n., ekibiina, olugologombo.
mock
okukuna, okuduula, okusekerera, okuguya, okufudumba, okujeeja, okuyina, okuyinula, okugeegeenya.
mockery
okukiina, okuduula, okudibuka.
mode
empisa, engeri.
model
ekifaananyi.
moderate
be, okukendeeza, okuziyiza; (in quality), yabayaba.
modern
a munnakuzino.
modesty
ensonyi, obuwombeefu.
Mohammedan
Omusiraamu; be come a M., okusiramuka, okuwadimuka.
Mohammedanism
eddiini y’Ekisiraamu.
moisten
okutobya, okumansira.
moisture
amazzi.
molar
eggego.
molest
okulumba, okukwatako.
mollify
okukkakkanya, okugonza, okunyiigulula.
molten
-saanuuse.
moment
akaseera, eddakiika.
monarch
kabaka.
Monday
Mmande, Olw’okusooka, olw’ebbalaza.
money
effeeza, ensimbi; obugagga, ebintu; m.changer, awanyisa effeeza oba ensimbi; m.lender, omuwozi w’ensimbi.
moneyed
-gagga, a bintu.
mongoose
akakolwa, akatulume, eggunju.
mongrel
adj., -tabike.
monkey
enkima, engeye, ekigwagwa, emmunyungu, nnagawe.
monkeyish
be, okwemonkoola.
monstrosity
ekikulekule, eggeege, ekijjolooto.
monstrous
-nene nnyo.
month
omwezi, ezooba, eddaaza.
monthly
a buli mwezi.
monument
ekijjukizo.
mood
omwoyo.
moon
omwezi, eddaaza; new m., omwezi ogubonese; full m., omwezi ogweggabogabo.
moor
v., okusiba (eryato).
mooring
n., omwalo.
moral
adj. (pure), longoofu.
morality
obulongoofu; (morals) empisa, empisa ennungi.
morass
ekiteebe.
more
vide okwongera; become m., okweyongera.
moreover
nati, ate, era.
morning
enkya, makya, amatulutulu.
morose
be, okunyiigomba, okuzimbagala.
morrow
jjo, enkya.
morsel
akafi, akatundu.
mortal
kufa; a m., omuntu.
mortality
okufa.
mortar
n. (for building), obudongo; (for pounding) ekinu, emmanvu.
mortgage
ebbanja.
mortification
okuvunda; (vexation) obusungu, ekinyiigo.
mortify
v.i., okuvunda; (subdue) okufiisa.
mortise
v.tr., okuwanga.
Moslem
Omusiraamu.
mosque
omuzigiti.
mosquito
ensiri; m. net, akatimba k’ensiri.
moss
enkonge, ebikukujju, ekibalaga.
most
use singa with obungi.
mostly
okusinga.
mote
akantu, akati.
moth
ekiwojjolo.
motion
v., okuwenya.
motion
n., okuwenya.
motionless
vide okulangaala, okuvumba.
motive
ensonga; use c. form of verb, e.g., ekyakukoza bw’otyo kiki? what was your motive in acting so ?
motley
adj., a bitanga.
motorcar
mmotaka.
motorcycle
ppikipiki.
mottled
a mabala, a bitanga, a bijagijagi.
mould
n., ettaka; brick m., beeti.
mould
v., okubumba.
moulder
okukukula.
mouldy
a bukuku; become m., okukukula.
moult
okukunjubuka, okwekongola, okumaanyuuka, okukuunyuuka.
mount
v. (horse), okwebagala; (hill) okulinnya, okwambuka.
mountain
olusozi.
mountainous
a nsozi.
mourn
okukaaba, okukuba ekiwoobe, okuwowoggana, okukungubaga, okweskasaabaga, okutokooterera.
mourner
omukungubazi.
mourning
okukaaba; end m., okwabya olumbe; put on m., okuba mulumbe, okukuma olumbe.
mouse
emmese, omusonso, emmende.
moustache
ekirevu.
mouth
akamwa.
move
v.i., okusembera, okuseetuka, okujjulukuka; m. off, okweyokola, okweseguunya, okuseguka.
move
v.tr., okusembeza, okujjulula; make first m. (in omweso), okw alika.
moving
be always, okusenguka.
mow
v., okukungula, okusala omuddo.
mower
omukunguzi, ekyuma ekisala omuddo.
much
adj., -ngi.
much
adv., nnyo, nnyo nnyini.
mucilage
amasanda.
muck
empitambi, ettaka.
mud
ettosi, ebitosi, ekisooto, ebitoomi.
mudfish
emmale.
mudguard
ekipampagalu.
muddle
n., vide kintabuli, ensanso.
muddle
v.tr., okutabulatabula, okuvuluga, okuvulunga.
muddle
v.i., be in a m., okuvvunkana, okwemakula, okwetabika.
muddy
ebitosi.
mug
n., ekikompe.
mulct
okutanza.
mule
ennyumbu.
multiplication
n., okubala emirundi.
multiply
v.tr., okubala emirundi.
multitude
ekibiina, olufulube, enkuyanja, enkuzi.
mum
be, okumumunyala.
mumble
okuvulungutana, okutaavuujana, okubuguuya.
mumps
amambulugga.
munch
okugaaya, okumeketa.
mundane
a mu nsi muno.
munificence
obugabi.
munificent
-gabi.
murder
n., obussi.
murder
v., okutta, okutemula, okutirimbula.
murderer
omussi, omutemu.
murmur
v., okwemulugunya, okw emunyamunya.
murrain
ensotoka.
muscle
ekinywa, nnawolovu, ekivu, nayiga, entumbugulu, omufumbi.
muscular
a maanyi; be m., okugubira, okunyuntuka.
muse
v., okufumiitiriza.
mushroom
akatiko, akasukusuku, ggudu, kigulumusu, kinyulwa, empeefu, mmusukundu, nsununwa.
music
eddoboozi ly’ennanga.
musket
emmundu.
Mussulman
Omusiraamu.
must
use okuteekwa.
mustard
kalidaali.
muster
v.i., okugumba, okukuŋŋaana; v.tr., okukuŋŋaanya.
musty
a bukuku; be m., okuwunya obutaala.
mutilate
okusala enjola, okutema, okwonoona, okulibula.
mutilated
omusale w’amatu, w’ennyindo, etc.
mutilation
okwonoona.
mutineer
omujeemu.
mutiny
v., okujeema.
mutter
okwogera ekyama, okw emunyamunya, okumuumuunya.
mutton
ennyama y’endiga.
mutually
awamu.
muzzle
n., ekisiba, akamwa k’embwa; m.loader, olusindirizo.
muzzle
v., okusiba akamwa.
my
-ange.
myriad
ekitabalika.
myrrh
omugavu.
mysterious
a kyama; vide kukukuta.
mystery
ekyama.
mystify
okuwubyawubya.
myth
ekyobulombolombo.
nag
v., okubigita, okubojja, okugangaza.
nail
n., omusumaali; finger n., olwala.
naked
ereere, bwereere; vide bukunya, bukunyegeere.
nakedness
obwereere.
name
erinnya.
name
v., okutuuma, okwatula, okwalula; (to give a bad n.) okussaako olukongoolo.
nap
take a, okwebaka, okuwujjaala.
nape
ensingo.
napkin
ekiwero.
narrate
okubuulira, okunnyonnyola.
narrative
ebigambo, olufumo.
narrow
funda, a kanyigo; be n., okufunda.
nasal
a kinnyindwa; be n., gangala.
nasty
-bi, -onoonefu; vide languka.
nation
eggwanga.
national
a ggwanga.
native
n. (aboriginal), enzaalwa.
nativity
okuzaalibwa.
natural
a buzaaliranwa, a buwangwa.
nature
obuzaaliranwa, obuwangwa, obuntu.
naught
it is, si kigambo, si kintu.
naughtiness
obubi;
naughty
a kyejo, bambaavu; be naughty, okubambaala.
nausea
okusinduukirira.
nauseate
okusesemya, okusinduukiriza; (disgust) okutama.
nautical
a nnyanja.
navel
ekkundi.
navigate
okugoba (eryato).
navy
empingu.
nay
aaa, nedda.
near
adj., a kumpi; (miserly) kodo.
near
adv., kumpi, wampi, kinnya na mpindi.
nearly
use v., okutera; vide almost,
neat
-yonjo, -lungi.
neatly
adv., bulungi.
neatness
n., obuyonjo.
necessaries
ebintuebyetaagibwa.
necessary
be, okugwana, okwetaagibwa.
necessity
okwetaaga; of n,, olwembi.
neck
obulago, ensingo, ensikya, enkoto, ekkosi; stiff n., olukya; wear round the n., okwambika.
necklace
omukuufu, olutembe.
necromancer
omulogo.
necromancy
obulogo.
need
v., okwetaaga, okwedaaga.
need
n., okwetaaga.
needle
empiso, ekkato.
needy
-naku, -avu.
neglect
okuleka, okwerabira, okugalabanja, okusuulayo ogwannaggimba, okwerittira; n. oneself, okwefaakanya.
neglectful
-erabizi.
negligently
kadagado.
negligible
vide akakerenda, katono nnyo.
negotiate
okuteesa.
negro
omuddugavu; vide nnyonga.
neigh
okukaaba ng’embalaasi.
neighbour
muliraanwa.
neighbourhood
omuliraano.
neither
nnewa(n)kubadde, wadde.
nephew
omujjwa.
nerve
akasimu.
nervousness
entengereze.
nest
ekisu.
nettle
n., omwennyango, kibugga, nnakitiddabusa.
nettle
v., okunyiiza.
nettlerash
ekirogologo.
neuralgia
omuteezi.
never
ennakuzonna, with neg. form of v.;
nevertheless
naye.
new
-gya; (different) -lala; (fresh) -su; vide moon,
newcomer
omugwira.
news
ebigambo, amagambo, ebifaayo; get n. of, okuwulirako.
newspaper
olupapula lw’amawulire.
next
a kubiri; use rel. form of v., okuddirira.
nib
akafumu.
nibble
okuliisa essimbo.
nice
-lungi, -womerevu; vide okunyirira.
nostrils
emivubo.
notch
v., okusalirira, okuginga, okubanga; be notched, okulibuka.
note
n., ebbaluwa; (mark) akabonero.
note
v. (observe), okukenga, okwetegereza, okutunuulira.
noted
manyi, atiikirivu.
nothing
tewali kintu; with n., bukunya.
notice
kulaba, kutunuulira, kw etegereza; give n. of, okulanga.
notify
okutegeeza, okubuulira.
notorious
-manyi, -atiikirivu(mu ngeri embi); make n., okuswaza.
notwithstanding
naye.
nought
zzeero, nnooti.
nought
come to, okufaafaagana; bring to n., okufaafaaganya.
nourish
okuliisa, okujjanjaba, okukuuma.
nourishment
emmere, ekyokulya.
novel
adj., -gya.
November
Noovemba.
novice
omuggya, omuligo; (nun) omunooviisi.
now
kaakano, kaakati, kampegaano, Ibero, mbwano.
nowadays
munnakuzino, mubiro bino, mukakyo kano.
nozzle
omumwa, enkero.
nude
-ereere.
nudity
obwereere.
nuisance
n., kyefuula.
numb
become, okusannyalala, okuzingalala.
numbness
amasannyalaze.
numeration
okubala.
numerous
ngi lukulubenje; vide nfaafa.
nuptial
a bufumbo, a bugole.
nurse
n., omulezi, omujjanjabi.
nurse
v. (child), okulera; (sick) okujjanjaba, okulwaza.
nut
ekinywebwa, empande.
nutriment
emmere, ekyokulya.
oar
enkasi.
oarsman
omuvuzi.
oath
ekirayiro.
oath
Jake an, okulayira.
obduracy
obukakanyavu, obutawiilira, emputtu, eggwale.
obdurate
-kakanyavu, a mputtu, -zibu.
obedience
okuwulira, okugonda.
obedient
-gonvu, -wulize; be o., okuwulira, okugonda.
obeisance
okuvuunama, okukutama, okusinza.
obese
-gevvu.
obey
okuwulira, okugondera.
object
n., ekintu; (purpose) ekigendererwa.
object
v., okugaana, okukenya, okutootatoota, neg.form of okukkiriza.
objection
okugaana.
objectionable
-bi.
oblation
ekiweebwayo.
obligation
ebbanja.
obligatory
be, okugwana, okugwanira.
oblige
okuwaliriza; (help) okuyamba, okubeera, okulyowa.
obliquely
kikijjama, kigazigazi.
obliterate
okusangula.
oblong
vide oluwajjangwa.
obloquy
ensonyi.
obscene
-gwagwa, a kiko.
obscenely
speak, okuwemula.
obscenity
obugwagwa, ekiko, okuwemula.
oscure
-zibu, (insignificant) -kopi; be o., okuziba, okukunira.
obscurity
ekizikiza.
observation
okutunuulira; (remark) ekigambo; make an o., okwogera ekigambo.
observe
okulaba, okukenga, okutunuulira; (say) okwogera; (obey) okuwuira.
obsolete
become, okudiba.
obstacle
kalumannywera, ekiziyiza, enkonge.
obstinacy
obukakanyavu, obutawulira, eggwale, ensuwa.
obstinate
-kakanyavu, a ggwale, a mputtu, -waganyavu; be o., okugogottana, okuwaganyala.
obstruct
okuziyiza.
obstruction
ekiziyiza, enkonge,
obtain
okufuna, okulaba, okuweebwa.
obtainable
be, okufunika.
obtuse
-siru.
obviate
okuggyawo.
occasionally
bbalirirwe, luusi na luusi.
occult
a kyama.
occupant
nnannyini.
occupy
v., okubeeramu.
occurrence
ekigambo.
ocean
ennyanja.
ochre
red, eggerenge, ekikulwa.
October
Okitobba.
odd
a nsuusuuba; it is o., tekitegeerekeka.
oddity
ekikulekule.
odds
fight against, okwevunvubika.
ode
oluyimba.
odious
-bi; make onself o., okwetamya.
odium
obubi.
odour
akaloosa, evvumbe, olusu, akasiikiro, olukulukumbo, ekkalalume.
oedema
nnampwa.
oedematous
be, okubootaboota.
of
a.
off
okuva ku; go o. (gun), okuvuga; (person) okwegendera, okuvaawo.
offal
ebyenda.
offence
omusango, ekisittaza, enkongo, akyonoono.
offend
v.i., okusobya, okuzza omusango.
offend
v.tr., okunyiiza; be offended, okunyiiga.
offender
omwonoonyi.
offer
okuwa, okuwaayo, okuwonga, okutamba, okutonera; (for sale) okusamya.
offering
ekirabo, ekitone, ekiweebwayo, ekyewongo, ekigali, ekirembeko, ssaddaaka, amawemuukirano.
office
ofiisi; (post) obwami, obukulu, ekitongole.
officer
omwami, omutongole, omukulu.
official
omufuzi.
official
adj., -tongole.
officious
be, okwekebejja.
offspring
ezzadde, omuzzukulu; one with many o., nnakizaalizi.
often
emirundi mingi.
ogle
okutunula kimogo, okumogola amaaso.
oil
amafuta.
oil
v., okuteekamuamafuta.
ointment
eddagala ery’okusiiga.
old
kadde. become o., okukaddiwa. look o., okujuujuumuka. o. age, obukadde. o. fashioned, vide kinnawadda, kudidi.
olive
ezeyituuni; o. tree, omuzeyituuni.
omen
akabonero.
omentum
olububi.
omit
okwosa, okuleka, okwerabira.
on
ku; forward, mu maaso.
once
omulundi gumu; at o., amangwago, kaakati; o. upon a time, olwatuuka; edda.
one
-mu. o. by o., kinnoomu, musoolesoole, kimomozo. o. eyed, a ttulu. o.sided, be, okusaliriza.
oneness
obumu.
onerous
-zito, -zibu.
onion
akatungulu.
only
adj., -okka.
onward
adv., mu maaso.
open
adj., -eru, -gazi; vide ekyererezi.
open
v.tr. (door), okuggulawo; (parcel) okusumulula, okuwenjula, okuwumbulula; (book) okubikkula; (month) okwasama, okusamaalirira; (eyes wide) okuvulumula; (abscess) okutundula; (a thing corked) okuzibukula.
open
v.i. (flower), okwanya, okusansuka.
opening
n., ekituli, omulyango.
opening
adj., a kusooka, olubereberye.
openly
adv., lwatu, mulujjudde.
operate
okukola; (surgery) okubaaga.
operation
omulimu; (surgery) okubaaga.
ophthalmia
amalongojje, ejjanga.
opium
enjaaye, enjaga; o. pipe, ekibindi.
opponent
omulabe, omuwakanyi.
opportunity
ebbanga, ekiseera.
oppose
okuziyiza, okulwana na.
opposition
okuziyiza.
oppress
okukola obubi, okujooga, okuyigganya, okucoccacocca, okutyanka, okuzitoowerera; be oppressed (breathing), okukeeyerera.
oppression
inf. form of v. foreg.
oppressive
-zito, -kambwe.
oppressor
omuyigganya, omujoozi.
opulent
-gagga; vide bikokyo, bigooto.
or
oba, obanga. oracle, consult, okunyegera.
oral
a kamwa.
orally
mukamwa; to reply orally, okudda mu mukamwa; to read orally, okusoma akamwa.
orange
omucungwa.
oration
ebigambo, okubuulira.
orator
omwogezi, omubuulizi.
orchard
olusuku.
orchitis
akatuuka.
ordain
okulagira; (set apart) okwawula.
ordeal
amaduudu, akalulu, akasera; one who gives drug in o., magunda; try by o., okunywa amaduudu, okunywa akasera.
order
n., ekiragiro; (custom) empisa.
order
v., okulagira. put in o., okulongoosa, okugonjoola, okutegeka. be in o., okuttira. be out of o., use okufa.
ordinance
etteeka.
ordinance
emizinga.
organ
ennanga.
organist
omukubi w’ennanga.
organise
okulongoosa, okulagira.
orgy
hold an, okukukuluma.
oribi
ensirabo.
orifice
empuliru, olusekeso.
origin
okusooka, olubereberye; use v., okusinziira, okuvaamu; (cause) ensonga.
originate
v.i., okusinziira, okuvaa mu, okutandika, okuzabauka.
originate
v.tr., okubanga, okuyiiya, okugunja.
orison
essaala, okusaba.
ornament
n., eky’obuyonjo; vide endege, entabwa.
ornament
v., okuyonja, okuwunda.
orphan
n., mulekwa, omufuuzi.
oscillate
okutengeetera, okuweeba, okuwuuba, okuyuguuma.
oscillate
v.tr., okunyeenya.
osier
obuwerewere, enjulu.
ostentation
ensako.
ostrich
mmaaya.
other
-lala, a kubiri. o. people, abandi.
otherwise
bulala.
otorrhoea
have, okulwala amabeere.
otter
eŋŋonge.
ought
vide okugwana, okugwanira.
our
-affe.
oust
okugoba.
out
bweru; o. and out, geregere, wawu, majamba. out of, prep., okuva mu.
outcast
n., omweboolereze.
outcry
n., oluyoogaano.
outer
a bweru.
outflank
okutebuka.
outgoings
amagenda.
outlaw
omujeemu.
outlive
okuwangala okusinga.
outnumber
okusinga obungi.
outrage
okukola obubi, okwonoona, okujooga.
outright
adv., ddala.
outside
bweru, wa bweru.
outspread
v., okwanjuluza.
outward
adj., a kungulu; o. show, kalungimutwe; o. journey, amagenda.
outwit
okuseera, okulimba, okutebya.
oven
akabiga.
over
waggulu, kungulu; vide okusomoka, okutinda; be o. (remain), okusigala, okusooba; o. again, nate, omulundi ogw’okubiri; vide again,
overawe
okutiisa, okukanga.
overburdened
be, okukakaatana, okuluwirirwa, okuzimbagatana, okuzitoowererwa.
overcast
become, okwebinduula, okubindabinda.
overcharge
okuseera.
overcoat
ekizibaawo ekinene
overcome
okuwangula.
overcrowded
be, okuziyira.
overflow
okwanjaala, okufuuwa, okuwagulula.
overgrow
okulanda; be overgrown, okuzika; vide ekkwaba, ekikande.
overhang
okuleebeeta.
overhaul
okukebera, okwekkaanya;vide overtake,
overlap
okugereka; cause to o., okulimbika.
overload
okubigika, okupiika.
overlook
okumma, okulabirira, okw olekera.
overpower
okuwangula, okusinga amaanyi.
overreach
okuseera, okukiza, okulimba.
overripe
be, okubolerera.
oversee
okukuuma, okulabirira, okujjumbira.
overseer
omukoza, nnampala.
overshadow
okusiikiriza.
overspread
okusanjaala.
overstep
okusukka.
overtake
okukwata, okutuukako, okwebinika.
overthrow
okusuula.
overturn
okuvuunika, okusulika, okugalanjula.
overturn
v.i., okwevuunika, okuyiika, okulenduka.
overvalue
okuwaniriza omuwendo.
overwhelm
okufumula, okuseke mbula.
overwork
v.tr., okutegunkanya.
owe
okuba n’ebbanja.
owl
ekiwuugulu, ekkufufu.
own
adj., use poss. pron., with kka; e.g. kyange nzekka, my o.; vide bwe bange.
own
v., okuba na.
owner
nnannyini.
ox
ente ennume, sseddume.
pace
embiro, okugenda.
pacify
okugonza, okukkakkanya, okunyiigulula, okugombolola, okutaba ganya; be pacified, okukkakkana, okuwoleera, okunyiigulukuka.
pack
okusiba; (fill full) okujjuza, okusoka; p. in, okupiika.
package
omugugu.
packet
ettu, ekitereke, ekizingiiti, akalegete, ensuliko, ekibaya.
pad
n. (for head), enkata.
paddle
n., enkasi.
paddle
v., okuvuga, okuyirika.
paddler
omuvuzi, omuvunja; front p., omulambi.
padlock
n., ekkufulu.
pagan
n., omukaafiiri.
pail
endobo.
pain
n., obulumi, okulumwa, obubala gaze, amawenknge, nnadduma; have stabbing p., okubaluka; take pains, okufuba, okukagiriza.
pain
v.tr.y okuluma, okubalagala; okumeketa, okujigija, okusennya, okujijiira; be in p., okunyolwa, okulumwa.
painfully
go, okusenvula.
paint
erangi, eddagala.
paint
v., okusiigako erangi, okutona.
pair
n., omugogo.
palace
ennyumba ey’ekitiibwa, ennyumba ya kabaka.
palatable
woomerevu, lungi
palaver
v., okuteesa.
pale
adj., eru; grow p., okutukuulirira, okuyengeetuka.
paling
ekisaakaate, olukomera.
palisade
olukomera, bugwe.
pall
v., okunyiya, okutama.
palliate
okukkaanya.
palpitate
okupakuka.
palsy
n., kanyenya.
paltry
-tono nnyo; vide trifle,
pamper
okweyibayiba; p. oneself, okwesanyusa.
pan
e ssufuliya, ekikalango.
pancreas
ennuuni.
pang
n., obulumi, obubalagaze.
pangolin
olugave.
panic
n., entiisa ennene, ekikaka; throw into p., okugugunga.
pant
okuwejjawejja, okuweevuuma, okulookalooka, okuwankawanka..
pantry
eppantuli.
pap
olutabu.
papaw
eppaapaali; p. tree, omupaapaali.
paper
olupapula.
Papist
Omupaapa.
papyrus
ekitoogo, ekigaaga; (spikes) empunga; (roots) olukongolo; (rope) olutoogo.
parable
olugero.
Paraclete
Omwoyo Omutukuvu, Omubeezi, Mwoyo Mutuukirivu.
Paradise
Olusukulwa Katonda, Eggulu.
paraffin
amafuta g’Amerikaani, palafiini.
paragraph
ekitundu.
paralysed
be, okusowoka, okukka; (infants) okuziŋŋama; (with fear) okutenguka.
paralysis
ensowoko, obuko.
paralytic
n., omuziŋŋamu.
paraphernalia
ebintu.
parasite
omugulungu, akakokobe; be a p., okuwummunta.
parcel
ekitereke, empu, ekiteretebbwa, ekitwalotwalo.
parch
okukaza; be parched, okukala, okukalira.
parchment
olupapula lw’amaliba.
pardon
okusonyiwa.
pare
okuwaata.
parent
omuzadde, omukadde; (of chief) nnakazadde; vide zooboota.
parentage
obuzadde; have common p., okuzaalanwa.
parish
omuluka.
parliament
olukiiko.
parrakeet
enkwenge.
parrot
enkusu.
parry
okuziyiza, okukiikiriza.
parsimonious
kodo, a bukodo.
parson
omwawule w’ekkanisa.
part
ekitundu; (duty) omulimu.
partial
be, okusigiikiriza.
participate
okussa ekimu.
particle
akantuakasirikitu.
particular
be, okwenankanya, okussaako omwoyo.
particularise
okusoggola, okumenya, okwogera kinnakimu.
parting
okwawukana, okusiibula.
partition
ekisenge, eggigi, akayaaye.
partly
kitundu.
partnership
okwegatta.
partridge
enkwale, entiitiri.
parturition
okuzaala.
party
ekibiina, omukumbo; (sect) ekitundu.
Pascal
a Kuyitako,
pass
n., ekkubo, akanyigo.
pass
v.i., okuyita; p. over, okusomoka.
pass
v.tr., okuyisa, okubalaamiriza. p. over (omit), okubuuka. p. round (coffee berries), okuterula. p. water, vide micturate, p. wind, okukuba mumunku, okunnyampa.
passage
ekkubo; (journey) olugendo, empitiro.
passenger
omutambuze, omuyisi.
passion
obusungu, ekiruyi, (desire) okwegomba, omuwoggo; fly into a p., okutoka.
passionate
a busungu; be p., okusunguwala amangu.
Passover
Okuyitako, Paasaka, Paasika. past, go, okuyita; take p., okuyisa.
pastime
omuzannyo.
Pastor
Omusumba.
pasture
ettale, eddundiro, olusa.
pat
adv., vide okutontoma.
pat
v., okukubirira.
patch
n., ekiwero; (barkcloth) entungiro; (on goat) bitanga.
patchwork
make, okutobeka.
pate
omutwe.
patella
enso; tubercle of p., ennyingo y’evviivi.
path
ekkubo, oluwonda.
patience
okugumiikiriza.
patient
be, okugumiikiriza.
patois
enjogera.
patriarch
jjajja.
patriarchal
a bajjajja.
patrician
omukungu.
patrimony
obutaka, obusika.
pattern
ekifaananyi, engeri, eky’okulabirako; marked with a p., tone; vide mat, okuwunda.
paunch
olubuto, eggomo.
pauper
omwavu, lunkupe.
pauperism
obwavu.
pauperise
okwavuwaza.
pause
okuyimirira akatono.
pavement
amayinja amaalire.
paw
n., ekigere; p. the ground, okutakula.
pay
omusaala, empeera, omukemba.
pay
v., okuwa omusaala, okuwa empeera, okupokera, okusasula. p. attention, okuwulira. not p. attention, okwewojjoola. p. respects to, okukiikira.
payment
delay, okulazaalazaanya.
pea
kawo.
peace
emirembe.
peaceful
a mirembe, teefu, esiifu.
peaceful
be, okubemba, okutebenkera; vide kibonde, ntende, nterere.
peacemaker
omutabaganya.
peacock
ennyonyi muzinge.
peak
ekitikkiro, entiko, empumi, akawaala, omusa.
pearl
eruulu.
peasant
n., omukopi, omutaka, omuwuula.
pebble
akayinja.
peccadillo
ekibi ekitono.
peck
v., okubojja, okusojja, okusonsogola.
pectoral
a kifuba.
peculation
okulyazaamaanya ensimbi.
peculiar
a kitalo.
peculiarly
kirijja.
pedagogue
omuyigiriza, omutwazi.
pedal
n., ekigere ky’eggaali.
pedal
vi.tr., okuvuga eggaali.
pedestal
ekikondo.
pedestrian
omutambuze.
pediculosis
olukuku.
pedigree
olulyo.
peel
n., ekikuta, ekiwata.
peel
v.i., okugagambuka, okukunjubuka, okuvako enkuta, okusasambuka.
peel
v.tr., okuwaata, okusasambula.
peep
v., okulingiza, okulenzalenza.
peevish
-yombi; be p., okwesooza, okutibula.
peewit
olutuletule.
peg
n., olubambo, enninga, olusuubo, akati.
pelican
ennunda.
pellmell
mpyoke.
pelvis
ekinnyi.
pen
ekkalaamu ya bwino; (nib) akafumu; p. holder, ekijugo.
pen
v., okuwandiika.
penalty
ekibonerezo; involve a p., okuzaala emineene.
pencil
ekkalaamuenkalu; slate p., ekkalaamuy’ejjinja.
penetrate
okuyingira, okutolontoka.
peninsula
omusomo, omugomo.
penis
embolo.
penitence
okubonerera, okwejjusa.
penitent
be, okubonerera, okwejjusa.
penknife
akambe akamenye.
penman
omuwandiisi.
pennant
ebbendera.
penniless
-avu, lunkupe.
pentateuch
ebitabo ebitaano ebya Mmusa, tawuleeti.
penurious
kodo.
penury
obwavu.
people
abantu.
pepper
piripiri
peradventure
mpozzi, kazzi.
perambulate
okulambula.
perceive
okulaba, okutegeera.
percentage
take a, okulobola.
perch
n. (for fowls), oluwe.
perchance
mpozzi, kazzi.
percolate
okuyitamu.
percolator
omubinikiro.
perdition
okuzikirizibwa.
peremptorily
lwa maanyi.
perennial
a buli mwaka.
perfect
-tuufu, -tuukirivu; be p., okutuukirira; make p., okutuukiriza, okuyooyoota.
perfectly
ddala.
perfidious
a lukwe.
perfidy
olukwe.
perforate
okuwummula.
perform
okukola, okutuusa.
perfume
kalifuwa, akaloosa, evvumbe, akaleekereeke, eddekende.
perfunctory
-lebevu, -gayaavu.
perhaps
mpozzi, kazzi, beppo, bobbo, wozzi.
peril
akabi
perilous
erimu akabi.
period
ekiseera, ebiro, ensangi, emirembe, ekisekka.
perish
okufa, okufaafaagana, okuzikirira.
permanent
a lubeerera, a nkalakka lira; vide bwanda, ekimmanje.
permeate
okubuna.
permission
olusa.
permit
okukkiriza, okuganya.
perpendicular
vide upright; be out of p., okubunduukirira.
perpetrate
okukola.
perpetual
a nnakuzonna.
perplex
okusobera; be perplexed, okusoberwa, okulemwa, okubuusabuusa, okubutaabuta, okutuula muzingeteese.
perplexity
ezingeteese.
persecute
okuyigganya, okubonyaabonya, okujooga, okucocca, okujoonyesa, okuwalana, okuyigiikiriza.
persecutor
omuyigganyi, omujoozi.
perseverance
obunyiikivu, obufubi.
persevere
okunyiikira, okufuudemba, okufunvubira, okunyonyoogana, okunyeeranyeera, okukanira.
persevering
-nyiikivu.
persist
okunyiikirira, okunyiinyiitira.
persistence
obufubi.
persistent
-nyiikivu, -nyiinyiitivu.
person
omuntu; (in theology) peresona.
personate
okwefaananya, okwefuula.
perspiration
entuuyo.
perspire
okutuuyana.
persuade
okusendasenda, okukwenyakwenya, okuyiikiriza, okuwendula, okusigula.
persuasion
use inf. of v. foreg.
pert
a kyejo.
pertinacious
-nyiikivu, a mputtu.
pertinacity
obunyiikivu, obufubi.
perturb
okweraliikiriza; be perturbed, okweraliikirira.
peruse
okusoma.
pervade
okubuna.
perverse
kakanyavu, a mputtu, bambaavu; be p., okubambaala.
pervert
okukyamya, okuwunjula, okuyinula, okusalaganya; p. judgment, okusaliriza, okulimbika.
pester
okutawa, okuteganya, okubuga, okwogerereza, okupeekerera, okusojjogola.
pestilence
olumbe, kawumpuli.
pestilent
-bi nnyo.
pestle
omusekuzo, ekigotta.
pet
n., omuganzi.
petition
okwegayirira.
petition
v., okwegayirira.
petticoat
ekiteeteeyi.
Pharisee
Omufalisaayo.
phenomenal
a kitalo, a kikuuno, berengevu.
phenomenon
eky’ekitalo, akatazi, ekikuuno, kiberengeru, ekijjo, ssebitalo.
phial
eccupa.
philosopher
omufirosoofo.
philosophy
obufirosoofo, firosofia, amagezi.
photograph
ekifaananyi.
photograph
v., okukuba ekifaananyi.
phraseology
enjogera.
phthisis
akakono, akafuba, kalusu.
physic
eddagala.
physician
omusawo, ddekitaali.
physiognomy
amaaso.
pianist
omukubi wa ppiyano.
piano
ppiyano.
pick
okunoga, okunojjola, okukongola; (choose) okweroboza, okulonda, okusosola. p. up, okulonda. p. out, okusokoola. p. one’s steps, okusooba.
pickaxe
ensuuluulu.
picked
-londe.
pickpocket
omubbi.
pictorial
a bifaananyi.
picture
ekifaananyi.
pie
grey (bird), ezzeeze.
piebald
a bitanga.
piece
ekitundu, ekifi, ekitole; (of cloth) ekiwero; (of gourd) ekikaayi; (piecework) ekkatala.
piece
v. (together), okuyunga, okugatta.
piecemeal
do, okubebbabebba.
pied
a bitanga.
pierce
okufumita, okuwummula, okukondogga, okusabaggula, okutundula, okufumuggula.
piety
okutya Katonda, eddiini.
pig
embizzi.
pigeon
kaamukuukulu; green p., entawuiizi.
pigheaded
a mputtu, kakanyavu.
pigment
erangi.
pigmy
nnakkwale, omumbuti.
pile
n., entuumo.
pile
v., okutuuma, okugotteka, okutindikira.
pilfer
okubba, okwetoolatoola.
pilgrim
omutambuze, omuyisi.
pill
akakeronda, akalagala; vide emmumbwa.
pillage
okunyaga, okunyakula, okwaya.
pillar
empagi.
pillory
envuba.
pillow
ekigugu, omutto.
pilot
n., omusable, omukulembeze, omugoba.
pilot
v., okukulembera, okuluŋŋamya
pimple
akatulututtu, embalabe, ekisukko.
pin
n., ekikwaso.
pin
v., okusiba n’ekikwaso.
pincers
nnamagalo, entoozo.
pinch
n. (of salt, etc.), use n. in tu-class, e.g. otunnyo.
pinch
v,, okusuna, okumiima.
pine
okukogga, okukonvuba; p. for, okubuga, okuyaayaanira.
pineapple
ennaanansi.
pinion
n., ekiwaawaatiro.
pinion
v., okusiba.
pink
-myuukirivu.
pinnacle
ekitikkiro.
pious
a ddiini; be p., okwegendereza.
pip
empeke, ensigo.
pipe
oluseke, omufulejje; (tobacco) emindi; (flute) endere, omulere; (bhang) ekibindi; p. cleaner, olukaguzo.
pipe
v., okufuuwa endere.
piper
omufuuyi w’endere.
pipit
akaliisa.
pistol
basitoola.
pit
n., obunnya, ekinnya.
pitch
v., okusuula; okukasuka, okukanyuga; p. a tent, okusimba eweema; play p. and toss, okukuba zzaala.
pitcher
ensuwa, omudumu, ensumbi; (wooden) ekyanzi.
piteous
a nnaku.
piteously
kayeke, kayirigombe.
pith
ekinyuzi, ekkaso, enkusa, omututumba.
pitiless
kakanyavu, kalubo; be p., okunaabira mu maaso.
pity
v., okusaasira, okutaatira.
placability
obuteefu.
placable
-teefu.
place
ekifo, ekibanja; p. of departed, ettanda; get out of p., okwebandula.
place
v., okuteeka, okussa; p. one on the other, okubereka.
placenta
ekitanyi, ekisungwa.
plague
n., kawumpuli; (cattle) nsotoka.
plague
v., okubonyaabonya.
plain
n., olusenyi, omuseetwe.
plain
adj., -eru, -salala, -ere.
plaint
n., ensonga, ekigambo.
plaintive
a nnaku.
plait
v., okulanga, okuluka; (reed work) okugomba; (fibre work) okuyonda.
plan
n., ekifaananyi, okuteesa, amagezi.
plan
v., okuteesa, okusala amagezi, okwejuba, okuwatanya; (conspire) okwekoba.
plane
n., eranda (carpentry).
plane
v., okukuba eranda,
planet
nnabisaaniiko.
plank
olubaawo, ekibangali, ekizingiiti.
plant
n., ekisimbi.
plant
v., okusimba, okubyala; (place) okuteeka, okussa.
plantain
ettooke; (tree) ekitooke; (sweet p.) gonja, manjaaya; vide nnamunnyu, ebigomba, empogola, mutere, omuwumbo, enguju, emmere.
plantation
olusuku, olusimbo; vide entembo; ennimiro.
plaster
n., omwiko.
plaster
v., okumaala, okusiiga, okukuba omwiko, okumetta.
plate
essowaani.
platform
ekituuti, amadaala, olugulumo, ekitabo.
platter
essowaani.
play
omuzannyo.
play
v., okuzannya, okutiguka, okuligita; (musical instrument) okukuba .. (flute) okufuuwa; (football) okusamba omupiira; p. the fool, okweginga; p. the man, okwekakasa, okuguma; (as cat with mouse) okugazaagaza; (be played out), vide exhausted,
playful
a binyumu, a mizannyo.
plea
ensonga, ekigambo, empoza.
plead
okuwoza ; vide lujerenga, endoodi; p. for, okusaba, okwegayirira; p. for another, okuwolereza, okutakabanira.
pleading
okuwoza, empoza; (asking) okusaba, okwegayirira.
pleasant
-lungi; vide okuwooma, okunyuma.
pleasantry
enseko, ebinyumu, amajalya.
please
okusanyusa; be pleased, okw esiima; be pleased with, okusiima.
pleasure
essanyu.
pledge
n., omusingo, akakalu, embereko.
pledge
v., okusinga.
Pleiades
Nnamakaaga.
plenteous
-ingi.
plentiful
be, okubugaana.
plenty
ekyengera, egingirizi.
pleurisy
ekisonga.
pliable
-gonvu, -lebevu; (p. person) nnakigwanyizi.
pliers
nnamagalo.
plight
akabi, akacwano.
plod
okunyiikira.
plodding
nyiikivu.
plot
n., okwekoba, okuteesa; p. of ground, ekibanja; (field) olubimbi, omusiri.
plough
it., ekyuma ekirima.
plough
v., okukabala, okulima.
ploughman
omulimi.
plover
olutuletule.
pluck
n., obuzira, emmizi.
pluck
v. (fowl), okumaanya; (flowers) okunoga; (p. up), okusimbula, okukoola, okukandula. p. out (own hair), okwekongola. p. up courage, okuguma omwoyo. p. away, okusikula.
plucky
-zira, a mmizi.
plug
n., ekisaanikizo; tobacco, akaoddo.
plug
v.’, okusaanikira, okukuutiza, okuzibikira.
plumage
ebyoya by’ennyonyi, essisi.
plumb
v., okugera.
plumbline
akaliiso.
plume
ekyoya, omusule, ensuti.
plume
v., okwekemba; p. oneself, okwenyumiriza, okwekuza.
plump
-gevvu, a katundwe.
plumpness
obugevvu.
plunder
v., omunyago, omwandu, endobblo.
plunder
v., okunyaga, okunyakula, okukambula, okuvuvuba, okukwakwaba, okwaya.
plunderer
omunyazi.
plunge
v.tr., okunnyika; v.i., okubbira.
ply
v. (trade), okukola; (with questions) okukemereza, okubuuliriza.
ply
vide strand,
pneumonia
lubyamira, munyinye.
poacher
omubbi.
pocket
ensawo.
pockethandkerchief
ekitambaala.
pockmarks
enkovuza kawaali, enti.
poem
oluyimba, ebigambo ebiyiiye.
poet
omuyiiyi w’ennyimba.
point
ensonda, akasassa; (of time) ekiseera, eddakiika; (meaning) amakulu; (of an argument) ekisoko, omusoso; be on the p. of, vide about to; keep to point, okugoba ensonga.
point
v. (with lips), okutoobeza; (in defiance) okusoomooza; p. out, okulagirira; (sharpen) okusongola.
pointed
adj., songovu.
pointless
vide ntotto.
poison
it., obutwa, ekkesula, obusagwa; vide obusukko.
poison
v., okuwa obutwa, okussa obutwa mu. . . .
poisonous
a butwa, a busagwa.
poke
okusoka, okukoona; okukuma, okuseesa.
pole
olukoma, empagi, omusituliro; (rafter) omulabba, enjaliiro.
policeman
omupulisi, omupuliisi.
policy
enfuga.
polish
v., okunyiriza, okulongoosa, okukkulira; (boots) okukuba engatto; p. reeds, etc., okuwawula.
polished
adj., nyirivu; (manners) empisa ennungi; vide okugunjuka.
polite
a mpisa nnungi; rel. form of verb, okugunjuka.
politeness
empisa ennungi.
pollute
okwonoona, okugwagwa waza.
poltroon
omuti.
polygamy
okuwasa abakazi abangi.
polyglot
ennimi nnyingi.
pomade
omuzigo gw’enviiri.
pomegranate
ekkomamawanga.
pomp
ekitiibwa.
pond
ekidiba, omufubo.
ponder
okufumiitiriza.
ponderous
-zito nnyo.
ponderously
run, okugabattuka; dance p., okuguluba.
pontiff
Ppaapa.
pontoon
eryato.
pony
embalaasi entono.
poohpooh
v., okusooza.
pool
n., ekidiba, ekitaba; lie in pools, okulegama.
poor
-avu, -naku; vide lucoolo, lunkupe, lupere, munkula, munkuseere, nseraweeru, enswenke; become p., okwavuwala, okuseega.
poorly
be, okubaamuenkenyera.
Pope
Ppaapa.
populace
abantu.
popular
-ganzi.
populate
okwaza abantu.
population
abantu.
populous
a bantubangi.
porch
ekisasi, ekifugi.
porcupine
nnamunnungu.
porridge
poligi, obusera.
port
omwalo.
portable
-angu; be p., okutwalika, okwetikkika.
portend
okulagula.
portent
akabonero.
porter
omwetissi, omupakasi.
portico
ekisasi, ekifugi.
portion
ekitundu, omugabo; (marriage) obuko, akasimo, omutemwa.
portliness
obunene, ebbuto.
portly
n., olubasi.
portrait
ekifaananyi.
portray
okukuba ekifaananyi; (in words) okutegeeza.
position
ekifo; (rank) obukulu; (take up a p.) okuyima.
possess
okuba na; be possessed, okubanduka,okusamira, okubandwa, okubaako ekitambo.
possession
take, okuyingira, okulya.
possessions
emmaali, ebintu, ezziika.
possessor
nnannyini.
possible
be, okuyinzika, okukoleka.
possibly
vide perhaps,
post
empagi, olukoma, omukwero; centre p., eggwagi, sserugi; side p., essendeke, akasendwe; (office) omulimu.
posterior
a nnyuma, luvannyuma.
posterity
abazzukulu, ezzadde.
postman
matalisi.
postpone
okulagaalagaanya.
pot
n., entamu, e bbiga, ekibya, ensaka, ensuwa; unbaked p., omwali; metal p., ssuffuliya.
potation
ekyokunywa.
potato
lumonde, lumonge; (dried) kasodde; vide ekisalala, ekiwoko, ekiwutta, embwagulo, nnakabanda, nnakamogoli, ensekwa; p. bed, omusiri gwa lumonde.
potency
amaanyi, obuyinza.
potent
a maanyi.
potentate
omuntuomukuluennyo.
potion
okyokunywa.
potsherd
ekikaayi, oluggyo.
pottage
omugoyo.
potter
omubumbi, omujoona. potter’s earth, ebbumba.
pottery
eby’ebbumba, ekisittaka.
pouch
ensawo, ebbeeti, entaago.
poultry
enkoko.
pounce
okuwamatuka.
pound
erateri.
pound
v., okusekula, okugotta, okubebena, okusotta, okubetenta.
pour
okufuka, okufukulula, okukenenula, okuttulula; p. away, okuyiwa, okuyuwa; v.i. (rain), okutonnya, okugonnomoka.
pout
okusongoza emimwa.
poverty
obwavu, obwolo, ngujuuba.
powder
effufugge; gun p., obuganga; p. flask, ekkuti, empembe.
powder
v., okusekulasekula.
power
amaanyi, obuyinza.
powerful
a maanyi, obuyinza.
powerless
become, okukatagga.
practical
gezi, a magezi.
practice
n. (habit), empisa, omuze.
practise
v., okugezaako, okwema nyiiza.
prairie
olusenyi, omuseetwe.
praise
n., ettendo.
praise
v., okutenda, okutendereza, okusuuta, okweyanza, okwewaana, okwenyumiikiriza,
prank
omuzannyo; vide okusukumbula.
prate
okwogera olutata; vide chatter,
prattle
v., okubujjabujja.
pray
okusaba; vide essaala; (on behalf of) okusabira; (request) okwegayirira.
prayer
okusaba, essaala.
preach
okubuulira.
preacher
omubuulizi.
preamble
ebigambo ebisooka.
precaution
n., okwekuuma; take p., okwekuuma.
precede
okukulembera, okugenda mumaaso, okwetanga.
precept
ekiragiro.
preceptor
omuyiglriza.
precious
muwendo, vide ekkula, amakuti.
precipice
ebbanga, oluwompogoma.
precipitate
v., okwanguyiriza, okugonnomola.
precipitately
kasaalimbo, ttuttuttu oba ttuttuttu; vide okukatuka.
preclude
okuziyiza.
precursor
omukulembeze.
predicament
bkibamba.
predict
okulagula, okutegeeza ebiri mumaaso.
predilection
omulaka.
preface
ebisooka.
prefer
okusinga, okwagala, okubii biita, okubiita; p. to another, okusinza.
preferably
waakiri, yadde.
pregnancy
okuba olubuto; overdue p., obuleega; retard p., okuwanika olubuto.
pregnant
be, okuba olubuto; vide okusembeesa olubuto, okusengeesa olubuto; (animals) okuba n’eggwako.
prejudge
okusaliriza.
prelate
omulabirizi.
prelude
vide okunaga.
prematurely
vide okubiba, okutuba.
preparation
«., okuteekateeka.
prepare
v., okuteekateeka, okutegeka; okulongoosa; (for marriage) okufumbirira; p. oneself, okweteekateeka, okwetegeka, okwekindikira.
prepossessing
-lungi.
preposterous
a busiru, a kitalo.
prepuce
ekikuta; absence of p., enkala.
presbyter
omukadde w’ekkanisi.
present
n., ekirabo, ekitone; vide. envujjo.
present
adj., a kaakano, a nnakuzino.
present
v., okuwa, okutona, okutonera, okuvujja.
present
be, okubaawo.
presently
eddako. ddaaki, baalwa ddaaki.
preserve
v., okukuuma, okutereka.
preside
okukubirira.
president
omukubirizi, omukulu, omufuzi.
press
okunyigiriza, okukata, okukondekera, okuwagiikiriza; p. out, okukamula; (urge) okukubiriza.
press
n. (printing), ekyapa, ekyuma ekikuba ekyapa.
prestige
ekitiibwa.
presume
okwaŋŋanga, okwetulinki rira, okwetema; (suppose) okulowooza; p. on one’s strength, okweginika.
presumption
olwetumbu, ekyejo.
presumptuous
rel. form of presume, a kyejo.
pretence
in, makwekansaamo, mankwetu.
pretend
okwegamba; vide feign; p. to be going, okwegenzagenza.
prettiness
obulungi.
pretty
-samufu, -balagavu; be p., okukaawa, okuwooma.
prevail
okuwangula, okusobola, okusinga.
prevaricate
okulimbalimba, okupalapalya, okugulungutanya.
prevent
okuziyiza.
prey
omuyiggo.
price
n., omuwendo; (for wife) obuko, akasimo; vide kuwasiriza.
price
v., okulamula.
priceless
-tagulika, a muwendo mungi nnyo.
prick
okufumita, okubalabaata; p. the ears, okutega amatu.
prickle
eriggwa.
prickly
a maggwa.
pride
amalala, okwenyumiriza.
priesthood
obwakabona; priest’s orders, obukadde.
prig
omutyettye.
primate
ssaabalabirizi.
prince
omulangira.
princely
a balangira, a kitiibwa.
princess
omumbejja.
principal
n., omukulu.
principal
adj., -kulu.
print
okukuba ekyapa.
printer
omukubi w’ekyapa.
prison
ekkomera, kolokooni.
prisoner
omusibe; (of war) omuwambe, omunyage.
private
a kyama, a kafubo.
privately
mukyama; (talk p.) okukukuutana.
privation
okwetaaga, obwavu.
privily
mukyama.
prize
n., ekirabo; (precious thing) ekkula.
prize
v., okwagala ennyo.
probably
vide perhaps,
probe
v., okusokotta; p. to the bottom, okufumula.
probity
amazima.
proboscis
ennyindo.
proceed
okugenda mumaaso.
proceeds
ebiggibwamu.
proclaim
okulanga, okulangirira, okwogerera waggulu.
proclamation
ekirangiriro, okulanga.
procrastinate
okulagaalagaanya, okwezungulula.
procure
okufuna, okulaba.
prod
okusonga, okusoya.
prodigious
-nene nnyo; vide colossal.
prodigy
ekikulejje, ekipeccu, makakaba.
produce
ebibala.
produce
v., okubala, okuzaala.
productive
gimu.
profane
adj., -bi; use rel. form of v. okuvvoola.
profane
v., okwonoona, okuvvoola.
profess
okwegamba, okwefuula; (declare) okubuulira.
profession
omulimu.
professor
omuyigiriza.
profit
amagoba, enkizo, ensusso; make a p., okugobamu amagoba, okuvisaamu amagoba.
profitable
a magoba, a nkizo; be p., okugasa.
profligacy
obukaba.
profoundly
nnyo nnyini.
profusion
kijegera.
progenitor
jjajja.
progeny
ezadde, abazzukulu, abaana; numerous p., oluseregende.
prognathism
ejjuuga.
prognosticate
okulagula.
prohibit
okuwera, okugaana.
project
v.i., okubangalala, okubibi nala, okukikinala, okusamaala.
prolong
okuwanvuya; (life) okuwangaaza; be prolonged, okuyitirira, okuwangaala, okutandagga.
promenade
v., okutaalataala, okubaalabaala.
prominent
-samaavu, -manyifu; be p., okusamaala, okwetengeka, okukulumbala, okumanyika.
promise
n., essuubi, ekyasuubizibwa.
promise
v., okusuubiza.
promontory
omusoma, ekisoko.
promote
okukuza.
prompt
v., okujjukiza.
prompt
adj., -angu.
promulgate
okubunya.
prong
ekyuma ekisongovu, omuwunda.
pronounce
okwogera; p. correctly, okukaza (ebigambo).
pronunciation
enjogera.
proof
ekijulirwa, obulumiriza.
prop
n., empagi.
prop
v., okuwangiza, okuwaga, okw egeka, okusigika, okuwana, okuwembejja, okuzizika.
propagate
okubunya, okuzaaza.
propel
okusindika, okusindiikiriza, okuvuga.
property
emmaali, ebintu, ebiyengo, obugagga.
prophecy
obunnabi.
prophesy
okulagula.
prophet
nnabi, omulaguzi.
propitiate
okutangirira, okubende gera.
propitiation
omutango; (for adultery) vide okukansira.
proportion
be out of, okulenguka, okuswala.
proposition
ekigambo.
proprietor
nnannyini.
prosecute
okuwaaba, okuwa waabira, okuwaabira; vide accuse,
prosecutor
omuwaabi.
proselyte
omukyufu.
proselytise
okukyusa.
prospect
n. (view), okulengera.
prosper
v.i., okuyiira, okwagaagala, okucapala; v.tr., okuwa omukisa. prosperity, omukisa, obulungi.
prostitute
n., omwenzi.
prostitute
v. (oneself), okutabaana.
prostitution
obwenzi, amakiro.
protect
okukuuma, okulabirira; p. oneself, okwegema.
protection
obukuumi.
protector
omukuumi.
protest
okuwakana, okukaayana, okwekaanya; p. innocence, okwekangabiriza.
Protestant
Omuprotestanti.
protrude
okukukunala, okusamaala, okwanama, okubibinala, okubangalala.
protuberance
akabanika.
proud
a malala; be p., okwekulaata, okw ekunika, okukinnimba ; p. flesh, enkundi.
prove
okulumiriza; (test) okukema, okugeza; p. in detail, okulonkoma.
provender
emmere.
proverb
olugero.
proverbial
a lugero.
Providence
Katonda, okuteesa kwa Katonda.
province
ettwale.
provisional
vide kyekwaso, maseeneeko.
provisions
emmere; (for journey) entanda.
provoke
okusunguwaza, okwesonsa, okuleekeeza; be provoked, okusunguwala.
prow
ensanda.
prowess
obuzira.
prowl
okugoma, okusera.
prune
okuwawagula, okukolombojja, okukongojjola.
pry
okulingiriza, okwefulukuta.
psalm
zzabbuli.
psalmist
omuwandiisi wa zzabbuli.
puberty
reach, okuvubuka.
pubis
ekinnyi.
public
a lwatu, a bantubonna. become p., okusansuka. p. house, ekirabo. p. labour, oluwalo.
publish
okubuulira, okulanga, okuttottola.
pucker
n., akagoda.
pudding
pudini; blood p., kafecce, oluwampa.
puddle
ekitaba, ettoomi.
puerile
a bato, a busiru.
puff
v., okufuuwa, okuweevuuma, okuwejjawejja; p. oneself up, okwenyumiriza.
pugnacious
-lwanyi, a lugono.
pugnacity
olugono, obulwanyi.
pull
okuwalula, okukulula. p. up, okusimbula, okukuula, okuggyamu, okubambula, okujjira. p. down, okwabya, okumenya; (brickwork) okuzimbulula. p. to pieces, okumenya. p. out (hair, etc.), okumaanya, okusokomola. p. down creeper, okulandula. p. off (grains, beads), okuwulula. p. aside, okuwunjula. p. tight, okuleega.
pullet
ekitulazi, enkoko, ensenyi.
pulp
n., obutogonya.
pulpit
ekituuti (eky’okubuuliriramu).
pulsate
okutujja, okubobba, okulooka, okutundugga.
pulse
entunnunsi; weak p., kalasira.
pulverise
okusekulasekula.
pump
n., ebbomba.
pumpkin
wujju.
pun
make, okugerenjula.
punch
v., okukuba, okufuntula.
punctuate
okutonnyeza.
puncture
n., ekituli.
puncture
v.tr., okufumita; be punctured, okufootooka.
punish
v., okukangavvula, okubo nyabbonya, okubonereza.
punishment
ekibonerezo, ekibonoobono.
punt
v.tr., okusiirula.
puny
tono; vide okwekulira, okukunuuma.
pup
it., akabwa, akabulugu, embwansole.
pupil
omuyigirizwa; (of eye) emmunye.
purchase
v., okugula.
purchaser
omuguzi.
pure
-longoofu, -tukuvu; be p., okulongooka, okutukula.
purgative
eddagala ery’okuwalusa.
purge
v., okufulumya ebweru, okuwalusa.
purification
okulongoosebwa.
purify
okutukuza, okulongoosa.
purity
obulongoofu, obutukuvu.
purloin
okubba.
purport
amakulu.
purpose
n., okuteesa; to no p., busa, mukokko, ssemadaane.
purpose
v., okuteesa.
purposely
vide okumanyirira, okulaba.
purr
okuvuuma.
purse
it., ensawo.
pursue
okugoberera, okubeeba, okutoloba, okutakula emisinde, okuyotta; (hunt) okuyigga, okucocca cocca; p. hotly, okuluubirira.
pursuer
omugoberezi.
pus
amasira, ekinyinyi.
push
okusindika, okusindiikiriza. p. along, okuseetula. p. aside, okubabbalama. p. back, okusenda. p. forward, okuseesa, okuserula. push, v.i., p. forward, okujajjatta, okwerunga; p. way through, okwewagaanya, okwesegeenya.
puss
kkapa.
pustule
akanojjo, empeke.
put
okuteeka, okussa. p. back, okuzzakyo. p. by, okutereka, okweterekera. p. down, okussa wansi; (off head) okwetikkula. p. on (clothes), okwambala; (shoes, ring) okunaanika. p. outside, okufulumya, okugobera ebweru. p. out, okuzikiza. p. up (lodge), okusuza; (a tent) okusimba eweema. p. up with, okugumiikiriza. p. to rights, okulongoosa. p. to flight, okugoba. p. off (clothes), okwambula; (postpone) okulindiriza. p. the best face on, okusaanya.
putrefy
okuvunda, okutuya.
putrid
-vundu.
puzzle
n., ekikokko; set a p., okukokkola.
puzzle
v., okuwubyawubya.
python
ttimba, enziramire.
quack
v., okukaaba ng’embaata.
quaff
okunywa.
quagmire
entubiro, ennyanga.
quail
n., akagubi.
quail
v., okutya, okwebwalabwala.
quake
v., okukankana, okutintima, okutitiwala.
quality
engeri; of good q., ka.
quantity
omuwendo, obungi; a great q., kidoma, lufubanja, enkumu; vide abundance; a small q., ententwe, nteketwe; vide tu.
quarrel
n., oluyombo, endasano; pick a q., okwesonsa, okwesosonkereza.
quarrel
v., okutoŋŋana, okusottana, okuyombagana, okusoowaana, okuyirayirana; pick a q., okwefuubaana.
quarrelsome
yombi, a kbbabba; vide katoloba; be q., okwetolobojja, okuto akaana; vide obwasira.
quarter
n., erobo, ekitundu ekyokuna.
quarter
v. (lodge), okusuza.
quarters
at close q., bwezingirire.
quaver
v., okukankana.
queen
kabaka omukazi, Kaddulubaale, Nnaabagereka; q. mother, Nnamasole; q. sister, Lubuga, Nnaalinnya.
quell
okukkakkanya, okugonza, okujeemula.
quench
okuzikiza; be quenched, okuzikira, okuzaama.
question
n., okubuuza, okubuuliriza, okukemereza, okusokaasoka.
quick
-angu, a mbiro; be q., okwanguwa; (intelligent) -gezi, -kabakaba, labufu; be q., okuba n’amagezi; (living) -lamu.
quicken
okwanguya; (make alive) okuzuukiza.
quickly
mangu, kakku, kapapiiro, kafuufu, kkuutwe, kalaako.
quickness
obwangu, embiro, ensawu.
quiet
adj., a mirembe, -teefu, -sirise, -bondeevu; be q., okulaala; become q., okusirika, okuteeka, okuweeza, okwewojjeeka.
quiet
v.tr., okusirisa, okuwobwoota, okusiisiitira, okukkakkanya.
quietly
mpola.
quietness
emirembe, obuteefu.
quinine
eddagala ery’omusujja, kwiniini.
quit
okuleka.
quite
ddala.
quiver
n., omufuko.
quiver
v., okukankana, okujugumira, okutintima, okutitiwala.
rabbit
akamyu.
rabble
ekibiina.
rabid
lalu
race
n., embiro; olulyo.
race
v., okuwakana okudduka; okudduka embiro, okutoloba; (canoes) okuvuga amaato g’empaka.
racket
akacwano, oluyoogaano; tennis r., ekiwujjo.
radiance
okumasamasa.
raft
ekibaya; build a r., okuganzika emiti.
rafter
omulabba, enjaliiro, omukiikiro, omukomba, eŋŋanzikiro.
rag
n., ekiwero, ekibukutu.
rage
n., obusungu, ekiruyi; vide entwiri; fly into r., okusunguwala,
okwesunguwaza
okwejuumuula, okukwatibwa obusungu, okwesunguusula, okwekandula, okwesala akajegere, okwesumagga.
rage
v. (epidemic), okunyooka; (of the sea) okusiikuuka.
ragged
-sensusesensuse, -abifu; vide oluziina; be r., okusensuka.
raid
olutabaalo, ekizindo.
raid
v., okutabaala, okuzinda, okwaya.
rail
n. (bird), enfulubiru.
rail
v., okuvuma, okujunga.
railway
ereerwe, eggaali y’omukka.
raiment
ebyambalo, engoye.
rain
n. enkuba. chief rains, ttoggo.
rainbow
musoke.
rainy
a nkuba; put aside for a r. day, okukusika.
raise
okusitula, okuyimusa; (price) okuwanika. raise to life, okuzuukiza. r. the alarm, okukuba enduulu. r. oneself to a position, okwesusunkula.
rake
okukalula.
rally
v.i., okweddamu omwoyo.
ram
n., endiga ensajja, sseddume.
ramble
okubulubuuta.
rampart
bbugwe.
ramrod
olusindirizo.
rancidity
amalule.
rancour
eggwanga, akadubudubu, ekkbnda, endibu.
random
at, miromyo; vide okusaatuuka; talk at r., okuvuya.
rank
n., obukulu.
rank
adj., r. smell, entoowooko.
ransack
okutafuula.
ransom
n., ekinunulo.
ransom
v., okununula.
rant
okujejbmba.
rap
v., okukoona; r. with knuckle, okuikuba enkuku, okusisiira enkuku.
rapacious
-luvu.
rapacity
obuluvu.
rape
v., okukwata.
raphia
obuso.
rapid
a mbiro, -angu.
rapidity
embiro.
rapidly
mangu, mbiro.
rapids
ekiyiriro.
rapier
ekitala.
rapine
n., okunyaga.
rapture
essanyu eringi.
rare
-zibu; be r., okwekerenga.
rarity
a, ebbula, kya kkekwa, ekye bonero.
rascal
omubi, omukutu, nnantaga nyula
rascality
obubi.
rash
obutulututtu, ekirogologo, ekikuku, olumaama, eggirikiti, olusolo; break out in a r., okubutuka, okufuukuuka, okufuutuuka.
rash
be, okwanguyiriza.
raspberry
olukenene.
rat
emmese, akabalaga, olubende; (edible) omusu, omwene, akabalanga.
rate
n., omuwendo; (tax) omusolo, empooza.
rate
at any, kavuna, kasita.
ratel
entawulira.
rather
waakiri, wadde, yadde.
ration
emmere, pposo, entanda.
rational
a magezi.
rattle
ensaasi, ejjebe, ekiyiritiro.
rattle
v.i., okuwulunguta, okugulumba.
raucous
get, okusaakaala.
ravage
v., okuzikiriza, okwonoona, okunyaga, okunyakula.
rave
v., okuyomba ennyo, okuboya, okulogojjana.
ravenous
be, okulumwa ennyo enjala.
ravenously
eat, okubwagula, okuvuunya, okuliisa enjala, okwevumba emmere, okuwuwuggana.
ravine
olukonko, empago, omuwaatwa.
ravishing
-lungi -nsiiti.
raw
-bisi; vide embwagulo.
raze
v., okuzikiriza, okusangula.
razor
akamwano, akamweso, ewembe.
reach
okutuuka, okubuna, okuwera; vide okulengejja, okukunukkira.
read
okusoma.
reader
omusomi.
readily
mangu.
ready
get, okweteekateeka, okwetegeka, , okwetala (for battle); be r. (food), okuggya; make r., okuteekateeka, okutegeka.
real
a mazima, we waawo, we waawo.
really
ddala.
realm
obwakabaka, amatwale.
reap
okukungula; (pick) okunoga.
reaper
omukunguzi.
rear
adj., a nnyuma, a nkomerero, -sembi; be in the r., okusemba.
rear
v.tr. (child), okulera, okuganjula; (build) okuzimba; (on end) okuyimiriza.
rearward
adv., nnyuma.
reason
n. (intellect), amagezi; (cause) ensonga; vide okuvunaana.
reason
v., okuteesa, okunnyonnyolagana.
reasonable
a magezi, nsonga.
reasoning
okuteesa, ensonga.
rebel
n., omujeemu.
rebel
v., okujeema, okujagalala.
rebellion
obujeemu.
rebellious
-jeemu.
rebound
okumasuka.
rebuff
v., okuziyiza; be rebuffed, okukoggoka.
rebuke
v., okunenya, okubuulirira, okujuukirira.
recall
v., okukomyawo; (words) okugambulula; (remember) okujjukira; r. the past, okusimula eby’edda.
recant
okuwuwuttanya.
receive
okuweebwa, okutoola, okufuna; (welcome) okwaniriza, okukyaza, okusanyukira.
recess
ekisegguusi, eddugulugu, akanyomero, akalikondo.
reckless
be, okulalagga, okwejeeguula.
reckon
okubala; (think) okulowooza.
reclaim
okukomyawo.
recline
okugalamira, okwesigama, okusimba olukokola.
recluse
kyewaggula.
recognise
okutegeera, okutonda, okwetegereza.
recoil
okudembuka; r. from, okwebangula.
recollect
okujjukira.
recommend
okusiima.
recompense
n., empeera.
recompense
v., okuliwa, okusasula.
reconcile
okwetaba, okutabaganya, okugatta; be reconciled, okutabagana.
reconnaissance
ekikwekweto.
reconnoitre
okukwekweta.
record
okuwandiika.
recount
v.tr., okubala nate.
recover
v.i., okussuuka, okuwona, okulamuka.
recover
v.tr., okukomyawo; r. one’s wits, okwezimuukiriza.
recreation
okuzannya, omuzannyo.
recruit
n., omuggya, omusenze.
rectify
okulongoosa, okusobolola.
rectum
ekinyago, olwatiiti.
red
-myufu, -twakaavu; (animals) -gaaju, a lukunyu, a lujumba; become r., okumyuka, okutwaka, okutwakaala; r. earth, olukuusi, eggerenge.
redden
okumyusa, okutwakaaza.
reddish
-myukirivu, a kikuusikuusi.
redeem
okununula.
redeemer
omununuzi.
redemption
okununulibwa.
redness
obumyufu.
redress
v., okulongoosa, okuliwa.
reduce
okukendeeza, okukkakkanya; be reduced, okukendeera, okukkakkana; vide munyoto.
reed
olumuli, essaalu, ekiwvuuwa, ekikaabugo. line of reeds, oluzizi. charred reeds, amagandaazi. unpolished reeds, emmuli z’abigomba.
reedbuck
enjaza.
reel
v., okutagatta.
referee
omulamuzi, omusazi.
referee
v., okusala.
reflect
v. (ponder), okufumiitiriza, okwebuuza; r. light, okutangalijja.
reform
v.tr., okulongoosa; v.i., okwezza obuggya.
reformation
okuzza obuggya.
refractory
-tengu, a mputtu.
refrain
okwezira; r. from tears, okuzibiikiriza.
refresh
okuwummuza.
refreshment
omuzzo, emmere.
refuge
ekiddukiro, obuddukiro, obwekwekero; take r., okweyuna, okweyamba.
refugee
omuddusi, omwekwesi.
refund
okusasula, okuliwa.
refusal
okugaana.
refuse
n., empitambi, ebisasiro.
refuse
v., okugaana, okumma, okuwera, okuzira, okuguguba. r. to come, okuwambira. r. to answer, okukona, okuluma ensiwo, okwesirikira. r. to burn, okuvumbeera. r. reproof, okuwaganyala.
refutation
okuddamu.
refute
okuddamu, okuwakanya.
regain
okukomyawo. r. health, okulamuka, okuddamu olungubanguba. r. path, okukyamuka. r. temper, okunyiigukuka. r. strength, okuddamu amaanyi. r. sight, okuzibuka.
regal
a kabaka.
regale
okuliisa.
regard
v., okutunuulira, okulowooza, okutega amatu, okussaamu ekitiibwa.
regeneration
okuzaalibwa obuggya.
Regent
Riijenti.
regicide
omussi wa kabaka.
regiment
ekitongole.
region
ekitundu ky’ensi, ettwale.
register
v., okuwandiika.
regret
n., okunakuwala.
regret
v.tr., okunakuwalira; v.i., okubonerera.
regulation
ekiragiro.
rehearse
okubuulira, okunnyonnyola, okumenya, okutontoma.
reign
n., emirembe, e.g. emirembe Emyanga, emirembe Emicwa, etc.
reign
v., okufuga, okulya obwakabaka.
reimburse
okuliwa, okusasula, okugerula.
rein
olukoba.
reject
okugaana, okuzira, okugoba, okuboola.
rejoice
okusanyuka, okujaguza.
rejoicing
essanyu.
rejoin
okuyunga nate.
relapse
v.i., okuttuka.
relate
okubuulira, okunnyonnyola, okutegeeza, okuwanuula ebigambo.
related
a lusi lumu, a kika kimu, a luganda.
relation
muganda, ow’oluganda, ow’eŋŋanda.
relative
= foreg.
relax
v.i., okunafuwa, okuleebeeta; v.tr., okulebeza, okuddiriza.
release
okusumulula, okuta.
relegate
okukwasa, okusigira.
relent
okukkakkana, okukya, okukoma.
relentlessly
-tekya, -tekkakkana.
reliable
-esigwa, a nkalakkalira.
relict
nnamwandu.
religion
eddiini.
religious
a ddiini.
relinquish
okuleka, okuta.
relish
n., enva, eky’okuliira.
relish
v., okuwoomerera.
reluctant
be, okweganiriza.
reluctantly
go, okwesisiggiriza, okwesiisa.
remain
okubeera, okutuula, okusigala, okulindirira.
remainder
ebisigadde; (dregs) obukyu, ebbonda.
remark
n., ekigambo.
remark
v., okugamba, okwogera.
remarkable
a kitiibwa, atiikirivu.
remedy
n., eddagala, ekiwonya.
remedy
v., okuwonya, okulongoosa.
remember
okujjukira.
remembrance
ekijjukizo.
remind
okujjukiza; r. one another, okujjukanya.
remiss
okwerabiriza.
remission
okusonyiyibwa.
remit
okusonyiwa.
remonstrate
okunenya.
remorse
n., ennaku, okwejjusa.
remorseful
a nnaku; be r., okwejjusa.
remove
okuggyawo, okujjulula, okuteekulula.
remunerate
okuwa omusaala, okuwa empeera.
renal
a nsiga.
rend
okuyuza, okutaagula.
render
okuwa, okusasula; (translate) okukyusa.
renew
okuzza obuggya, okuttukiza.
renown
ettendo, ekitiibwa, ettutumu.
renowned
a kitiibwa, -atiikirivu; vide okututumuka.
rent
v., okugulirira, okupangisa.
rent
n., obusuulu; (tear) ekituli.
rent
be, okuyulika.
repair
okulongoosa, okuddaabiriza.
repartee
okuddamu.
repast
emmere.
repay
okusasula.
repeal
okudibya, okuteekulula.
repeat
okuddamu, okujeejera, okuyeeya.
repeatedly
emirundi mingi, -lutata, -lunye; do r., okuddiŋŋana.
repel
okuziiza, okugoba, okuzzaayo ennyuma.
repent
okwenenya, okwejjusa, okubonerera.
repentance
use inf. of v. foreg.
replenish
okujjuza nate, okuzzaamu, okwongeramu.
reply
okuddamu, okwanukula, okunyega;
reply
n., okuddamu.
report
n., ettutumu; evil r., olujeejeemo, emberebezi.
report
v., okubuulira, okuleeta ebigambo.
repose
v., okuwummula, okugalamira.
represent
okwolesa; (in words) okubuulira.
representative
omubaka.
repress
okuziyiza.
reprimand
okunenya, okuboggolera.
reprisals
take, okuwalana endibu.
reproach
n., ekivume.
reproach
v., okunenya.
reprove
okunenya, okubuulirira, okusiinya.
reptile
ekyewalula.
repudiate
okugaana, okwegaana, okwesammula, okwetakiriza.
repugnance
okutamwa, ekyenyinyalo.
repulse
n., enfuka,, entagi.
repulse
okugoba, okukuba enfuka, okuzzaayo e nnyuma.
reputation
use v., okumanyibwa; he has a reputation for strength = amanyiddwa nga ow’amaanyi.
request
v., okusaba, okwegayirira.
require
v., okwetaaga, okwagala.
requite
okusasula.
rescind
okudibya, okujjulula, okuteekulula.
rescue
okulokola, okuwonya, okudduukirira, okutaakiriza, okuzibira.
resemblance
ekifaananyi.
resemble
okufaanana.
resent
okunyiigira.
resentment
ekinyiigo, akadubudubu.
reserve
adj., a nsibo.
reserve
v., okutereka; r. for, okubambira.
reside
okubeera, okutuula.
residence
ennyumba, enju.
residue
obukyu.
resign
okuvaamu, okuleka, okumaamuka.
resin
amasanda, envumbo.
resist
okuziyiza, okulwana, okuwalira, okukungubala.
resolute
-gumu, -vumu.
resolution
amaanyi, obugumu.
resolve
okuteesa, okukakasa, okumalirira.
resort
n., ettabaaliro.
resources
ebiyengo; collect one’s r., okwekukumba.
respect
n. (honour), ekitiibwa.
respect
v., okussaamu ekitiibwa, okutya, okuwulira.
respectable
-lungi.
respectful
rel. form of v. to respect.
respire
okussa omukka.
respite
ebbeetu, olwoso; without r., kamuleebu.
resplendent
be, okunekaaneka.
respond
okuddamu; there is no response, tewali kawuna.
responsibility
obuvunaanyi.
responsible
be, okuvunaana; hold r., okuvunaanya.
rest
n., okuwummula; without r., kannamuntawu.
rest
v., okuwumula, okugalamira, okugwa ebboki, okutoowolokoka, okuwujjaalako.
rest
n. (remainder), lala; rel. form of v. okusigala.
restingplace
ekisulo, ekiwummulo.
restless
be, okwekubiira, okwese guunya, okutaawa, okuyigaayigana, okutiiratiira.
restlessness
kamagumagu.
restore
okuzzaayo, okuddiza, okusasula, okuliwa; (cure) okuwonya; be restored, okussuuka, okuwona.
restrain
okuziyiza, okuzibiikiriza.
restrict
okufunza.
resurrection
okuzuukira.
retail
to, okutunda lejjalejja.
retain
okusigala na, okusigaza.
retainer
omuweereza.
retaliate
okuwalana eggwanga, okuwalana endibu.
retard
okuziiza, okulobera.
retch
okwegoga, okusinduukirira.
retire
okudda ennyuma, okwesenda senda; (go out) okufuluma; r. from an assembly, okukiikulukuka.
retract
okugambulula.
retreat
n. (place), obuddukiro, ekiddukiro.
retreat
v., okuddayo ennyuma.
return
n., amadda.
return
v., okukomawo, okudda, okuddirira, okubbuka; be long returning, okuzimirira.
reunite
okutaba, okutabaganya.
reveal
okubikkula; r. oneself, okw ekwekula.
revelation
okubikkulirwa.
revengeful
a ttima.
revenue
omusolo, ensimbi ez’olukiiko.
revere
okussaamu ekitiibwa, okutya.
reverence
okutya.
reverence
v. = revere,
reverie
n., okufumiitiriza, okwewuunya.
reverse
n. (in battle), entagi, enfuka, entatinda.
reverse
v., okukyusa, okuzza ennyuma.
revile
okuvuma, okweyana, okwakira, okubojja, okubejjerera, okwekookera, okwenwenweka, okudidimbuka.
reviling
n., ekivume.
revive
v.i., okweddamuomwoyo, okuzuukira, okuwona, okudda engulu.
revive
v.tr., okuzuukiza; r. a name, okubbula.
revoke
okukyusa, okujjulula, okudibya, okuteekulula.
revolt
v.i., okujeema; v.tr. (disgust), okutama.
revolution
obujeemu.
revolve
v.i., okuzunga, okwekulungula.
revolve
v.tr. (consider), okufumiitiriza.
revolver
basitoola.
reward
n., ekirabo, empeera.
reward
v., okuwa empeera, okuwa ekirabo, okufuuwa.
rhagades
ennungu.
rheumatic
adj., a kimenyoomenyo.
rheumatism
ekimenyoomenyo, embowa, ensowoko, akazimu, oluwata.
rhinitis
ekibobe.
rhinoceros
enkula.
rib
olubiriizi; (of plantain leaf) omugo ŋŋoonyo; (of palm leaf) ekibo.
ribald
-gwagwa.
rice
omupunga.
rich
-gagga; vide bijooto, bikokye, ssebintu, mwome, nnagajja, ssegaali; (of soil) gimu; get rich, okugaggawala, okufuggala.
riches
obugagga, ebintu, emmaali,
riddle
ekikokko, ekikokyo; propound, okuko kkola; speak in riddles, okugereesa, okugerenjula.
ride
v., okwebagala, okwebereka; (cycle) okwebiriga.
rider
omwebagazi.
ridge
omugongo, olukulukumbi; r. pole, omulabba.
ridicule
n., enseko.
ridicule
v., okusekerera, okukiina, okuduula,
rifle
n., emmundu.
rifle
v., okunyaga.
rifleman
omulasi.
rift
olukonko.
righteous
-tuukirivu.
righteousness
obutuukirivu.
rightly
mu nnono.
rigid
be, okukalambala.
rigor
okukankana, okujugumira, ekitengo.
rigorous
a maanyi.
rigour
amaanyi.
rim
omugo.
rind
ekikuta.
rinderpest
nsotoka.
ring
n., empeta, ekigambira; enkata.
ring
v.i., okusaala; (bell) okuvuga; v.tr., okukuba (ekide, endege);
ringleader
omukulembeze (mu kujeema), omukulu.
ringworm
ebiguuna, oluwumu.
rinse
okunyumunguza, okwewuuga, okubatika.
riot
n., akacwano, akeediimu.
riot
v., okusasamala.
rip
v., okuyuza, okwabya.
ripe
engevu; get r., okwengera, okuggya, okubuulukuka; r, on one side, kibogwe; (abscess) okutenguka, okutunguliita.
ripen
v.tr. okwengeza.
ripples
obuyanja.
rise
okuyimuka, okugolokoka, okusituka; (as sun) okuvaayo; (rebellion) okujeema; (river) okusibuka; (yeast) okuzimbulukuka; (from death) okuzuukira; (in stomach) okukeeta, okusiikuuka emmeeme; (to great height) okutumbiira; (to surface) okubuulukuka; (give rise to) okuzaala.
risks
take, okwegabula, okwetunda, okwevuubiika, okutunda omwoyo.
rite
omukolo, empisa, ey’eddiini.
rival
n., omuvuganyi.
river
omugga.
rivulet
akagga.
road
ekkubo, oluguudo, mwasanjala; by-r., oluwenda.
roam
okubulubuuta, okukyama, okulalagga.
roar
v., okuwuliiguma, okukuga; (fire) okutuntumuka; (water) okuyira.
roast
okwokya, okusiika.
roasted
-okye, -siike.
rob
okubba, okunyaga, okuvuvuba.
robber
omubbi, omunyazi.
robbery
obubbi, obunyazi.
robe
n., ekyambalo, ekijeero, busuuti.
robe
v.i., okwambala.
robinchat
ennyonza.
robust
a ggume, -nene.
robustness
eggume.
rock
n., olwazi, ejjinja.
rock
v., okunyeenya, okuyuuguuma, okwesuuba; r. oneself to sleep, okweyibaala.
rocky
a njazi.
rod
omuggo.
roe
obusowe,
rogue
vide rascal,
roll
n., omuzingo; (cloth) ejjoola.
roll
v.i., okukulunga, okukulugguka, okwebiriga, okweyiringisa.
roll
v.W., okukulungula. r. up, okuzinga. r. the eyes, okuzinyisa amaaso. r. self up, okweromola. r. letter r, okukululiza.
rollingstone
musenzaalanda.
Roman
Omuluumi; R. Catholic, Omukatuliki, Omupaapa.
Roman
adj., a kiruumi.
romance
olugambo, enfumo; v., okulya amanoni.
romp
v., okuzannya, okuleruka.
roof
n., akasolya; (of mouth) akabuno.
room
ekisenge; (space) ebbanga, omuwaatwa; find r., okugyamu, okweyabya; make r. for, okusegulira, okweyegulula.
roost
n., oluwe.
roost
v., okwewanika kuluwe.
root
n., ekikolo, olusika, omuzi; r. of plantain, enkolo.
rope
omugwa, olumaka; (of grass) omusasi; (of papyrus) olutoogo.
rosary
ssapuli, yirizi; vide beads,
rosin
vide resin.
rot
okuvunda, okugaga, okubola,
rotate
v.i., okwekulungula.
rotation
do in r., okukola ebisanja.
rotten
-vundu, -boofu; get r., vide rot.
rotund
ekibumbuli.
roughly
kkakkakka, bikaakaalule; speak r., okwogera n’ebboggo, okukaayuukana, okuboggola, okutuntumuka.
round
adj., -ekulungirivu, a kiteeteeyi, a kisuuwa, a kibumbuli. r. and r., okutawuka. be r., okwekulungirira. make r., okukulunga, okukulungirira. go r., okuzungulula, okwetooloola, okwekooloobya. go r.’and r., okwetooloola.
roundly
kungwa, ddala.
rouse
v.tr., okugolokosa, okuzuukusa. be roused (angry), okutabanguka.
rout
v.f okugoba, okubina, okutwala kirinnyamutikke.
route
ekkubo.
rove
okubulubutta.
row
n. (line), olunyiriri, olubi.
row
n. (noise), akacwano, oluyoogaano; make a r., okuyoogaana, okuleekaana.
row
v., okuvuga.
rowdy
be, okusukkuluma.
rower
omuvuzi.
royal
a kabaka, a katuuso.
rub
v., okukunta, okukunya, okukulubuuta, okukuuba, okusiimuula; (polish) okunyiriza, okuzigula, okuwawula; (chafe) okukosa; r. self, okwekuusa; r. thin, okuwojjoola.
rubber
omupiira.
rubbish
ebisasiro, ebisaaniiko, ebirungu; r. heap, effumbiko.
rudder
enkasi egoba.
ruddy
-myufu; be r., okumyuka.
rude
-kopi, a kyejo, si -a mpisa (nnungi); be r. to, okukimbuula.
rudely
makuumuule.
rudeness
empisa embi, ekyejo.
rudiments
eby’olubereberye.
rue
v., okwenenya, okwejjusa.
ruffle
v., okufunyaafunya; be ruffled, okujagalala.
rug
ekikunta.
ruin
v., okuzikiriza, okwonoona.
ruins
ennyumba emmenyefu, amatonga.
rule
n., ekiragiro; (dominion) enfuga.
rule
v., okufuga, okutwala; (a line) okukoloboza, okukuba.
ruler
omufuzi, omwami, omukungu; (for lines) akati, luula.
rumble
okuwulunguta, okubukuta, okududuma, okukulumbuka.
ruminate
okwezi obwenkulumo; (consider) okufumiitiriza.
rummage
v., okutaganjula, okuwenja.
rumour
n., kbigambo, olugambo, ettutumu, emberebezi.
rump
ettako, omuzinga.
rumple
okufunyaafunya, okugenyaagenya.
run
v.i., okudduka, okusaalimba, okwetereekerera; (leak) okugenda; (spread) okugererera; (wheel) okuyiringita. r. out (end), okuggwawo. r. away, okubomba, okuwunga, okunoba, okuwambuka; (melt) okukereketa; (flow) okukulukuta; (of eyes) okubolokota. r. very fast, okwewenya, okweyera, okukwenyuka, okusirimuka, okupirimpya.
run
v.tr., r. up (price), okuwanika omuwendo; r. down (abuse) okugeya, okuvuma.
runaway
n., omubombi.
runner
omuddusi.
rupee
rupiiya.
rupture
n. (quarrel), oluyombo; (hernia) omukundi.
rupture
v., okukutula.
ruse
n., olukwe.
rush
n., olulago, ekisaalu, oluyulu.
rush
v., okudduka embiro, okufubutuka, okuwamatuka, okutwalankiki, okupaala, okuboyaana; (of river) okwewagaanya.
rust
n., obutalagge.
rust
v., okutalagga.
rustic
n., omukopi, omutaka.
rustle
v., okukwakwaya, okubukuta, okukuutaana, okupakala.
rut
n., olusalosalo.
rut
v., okulundugga.
ruthless
-kambwe.
Sabbath
Ssabbiiti.
sable
-ddugavu.
sabre
ekitala.
sac
ekibondo.
sack
n., ensawo, egguniya.
sack
v., okunyaga, okunyakula; (dismiss) okugoba.
sackcloth
ebibukutu.
sacrament
essaakalamentu.
sacred
-tukuvu, -tuukirivu.
sacrifice
n., ssaddaaka, ekiweebwayo, ekyokuwonga, ekiwendo, ekyonziira; place of s., ekitambiro, ettambiro.
sacrifice
v., okuwaayo ssaddaaka, okuwonga, okutambira.
sad
adj., -naku, a bunaku; be s., okunakuwala, okwennyika, okwobeera; vide okusiyagira, okuwuubaala, okuwooteera.
sadden
okunakuwaza.
saddle
amatandiiko.
saddle
v., okusaaka amatandiiko, okutandiika.
sadness
ennaku, obuyinike, ekiwuubaalo.
safe
adj., -teriimu kabi; (trusty) -esigwa.
safe
n., sseefu, essanduuko ey’ekyuma.
safeguard
v., okukuuma, okulabirira.
safely
mirembe, bulungi.
safety
n., emirembe.
saffron
adj. (colour), a kyenvu.
sag
v., okuleebeeta.
sagacious
-gezi, -tegeevu, a magezi.
sagacity
amagezi, obutegeevu.
sage
n., omuntu omugezi ennyo.
sail
ettanga; set s., okuwanika amatanga.
sailor
n., omulunnyanja.
saint
n., omutukuvu, omutuukirivu.
saintliness
obutukuvu, obutuukirivu.
saintly
-tukuvu, -tuukirivu.
salary
omusaala, empeera.
sale
n., okutunda.
saleable
be, okutundika.
salesman
omutunzi.
salient
adj., -kulu.
saline
adj., a munnyo.
saliva
amalusu.
salivation
kaboole.
sallow
-eru, -eru.
salt
omunnyo, ekisula; vide ebiswazzi, ensero, engugo.
salt
adj., a munnyo.
salt
v., okuteekamu omunnyo, okulungamu omunnyo, okusiwa. saltness, ensa.
salutation
okulamusa; send s., okutuma okulaba.
salute
okulamusa.
salvation
obulokozi, obulokovu.
salver
olutiba.
same
mu; all the s., kye kimu; it’s all the s., kye kimu.
sameness
obumu.
sample
v., okulegako.
sanctification
obutukuvu, obutuukirivu.
sanctify
okutukuza.
sanction
n., olukusa.
sanction
v., okukkiriza, okuganya.
sanctity
obutukuvu.
sanctuary
ekifo ekitukuvu, ekkalizo.
sand
omusenyu.
sandal
engatto, musaasaane.
sandbank
ekyereero.
sandpaper
oluwawu.
sandstone
ensibo.
sandy
a musenyu.
sane
-lamu, -gezi
sanguinary
-kambwe.
sanity
magezi.
sansevieria
ekigoogwa.
sap
amasanda, akaleebo.
sap
v. (weaken), okunafuwaza, okunafuya.
sapient
-gezi.
sarcasm
n., okukiina, ekikiino.
sarcastic
be, okukiina, okusaakaanya.
sash
blwebagyo, olukoba, olufuvu.
Satan
Ssetaani.
satanic
a ssetaani.
satchel
ensawo, ennyambalizo.
satiate
okunyiya, okunyiyisa; be satiated, okunyiwa.
satiety
to, bukolokolo.
satisfaction
essanyu; (payment) okuliwa, okutangirira.
satisfactory
lungi, esigwa, tuufu.
satisfied
adj. (with food), -kkufu; pleased, -siimi; be s., okukkuta, okwesiima, okwesunyako, okumatira.
saturated
get, okutoba, okubiririra.
Saturday
Ssaatade, Olw’omukaaga.
sauce
enva; vide ekipooli; (impudence) ekyejo.
saucepan
essuffuliya.
saucer
akasoosi.
saucily
n’ekyejo.
saucy
a kyejo; vide insolent,
saunter
okulemba, okulattalatta, okubaalabaala.
savage
adj., -kambwe.
save
okuwonya, okulokola, okweterekera.
savings
ebitereke.
saviour
omulokozi.
savour
evvumbe, olusu, ensa, eddekende, ekinogezi, ekisomerezi;
savourless
a kikanso.
savoury
a kawoowo, nyuvu;
savouries
bicepere.
saw
n., omusumeeno; (saying) olugero.
saw
v., okusala n’omusumeeno.
sawdust
effufugge, empumbu.
say
okwogera, okugamba; s. fare well to, okusiibula; have nothing to s., okubutantala.
saying
n., ekigambo, olugero.
scab
ekikuta, ekikakampa, eggamba, (disease of goats) nnaganga.
scabbard
ekiraato.
scabies
obuwere.
scaffold
olubanyi, amadaala.
scald
v.tr., okubambula.
scalp
olukuta lw’obwetikkiro; disease of s., obwezinge, enfuuyirizi.
scalpel
ekiso.
scaly
a magamba.
scamper
okudduka embiro, okuweebuuka.
scandal
ekyesittaza, ensonyi, okwesittaza.
scandalise
okukwasa ensonyi.
scandalous
a nsonyi.
scant
-tono.
scapegoat
nnawalubwa, a lutwe.
scapegrace
nnantaganyula.
scapula
enkwakwa.
scar
enkovu, obwavu, ekibambya.
scarce
-tatera kulabika; rel. of okukeewa = be s., a kekwa, a mpambiiro.
scare
n., entiisa, ensisi.
scare
v., okutiisa, okukanga, okuguŋŋumula, okugugunga; be scared off (birds), okugugumuka.
scarecrow
kasajjaffuba.
scarf
olukoba, ekitambaala,
scarify
okusalaasala, okutema omuziga, okuconcona.
scarlet
adj., myufu, twakaavu.
scatter
okusaasaanya, okusansa; v.i., okusaasaana, okwabulukuka.
scattered
a magimbagimba; be s., okusaasaana, okwabulukuka, okutanta, okutaataagana, okugumbulukuka.
scent
kaliuwa, ekke.
scent
v., okuwulira, okufuuwa.
sceptical
takkiriza.
scepticism
okubuusabuusa, obutakkiriza.
sceptre
ddamula, omuggo gwa kabaka.
scheme
n., okuteesa, amagezi.
scheme
v., okuteesa, okwekoba, okuwatanya.
schemer
omuwatanyi.
scheming
a nkwe.
schism
okwawukana.
scholar
omusomi, omuyigirizwa; (learned man) omukugu.
scholarly
a magezi, yigirize.
school
essomero, ejjigirizo, essukuulu.
schoolmaster
omuyigiriza, omusomesa, omusizi.
sciatica
ekimenyoomenyo.
scimitar
ekitala.
scintillate
okutemereza.
scissors
makansi.
scoffer
omuduuzi, omusekerezi.
scold
v.tr., okujuuka, okujunga; v.i. okuboggola, okuyomba.
scoop
v. (out), okuyiikuula, okuwowoggola, okubajjamu; (up) okusena.
scope
ebbanga.
scorch
v.i., okusiriira; v.tr., okusiriiza, okuconcona, okwengula.
score
n., omuwendo, obugoba, ekkwiri.
score
v. (in game), okugoba, okunywa; fail to s., okukuba busu; (cut) vide scarify,
scorn
n., obuduuzi, okunyooma, okujeeja.
scorn
v., okunyooma, okukudaala, okwesigaanya, okwegaya.
scorner
omunyoomi, omukudaazi.
scornful
use rel. form of v. to scorn.
scorpion
enjaba y’obusagwa.
scoundrel
vide rascal,
scour
okukuuta, okusiimula ennyo.
scourge
n., olukoba, kibooko; (punishment) ekibondbono; (plague) olumbe.
scout
n., omukessi; (boy scout) omusikaawutu.
scout
v., okuketta, okukwekweta.
scowl
v., okunyinyimbwa, okukalala.
scrap
akantu, akatiriginya; (of meat) ebbaago; use n. in tu -class.
scrape
v., okukalakata, okukokota, okukolokota, okuwala.
scrapings
ebikuta, olukulo.
scratch
n., olukoloboze, okukulubuka.
scratch
v., okwagula, okutakula, okukolobola, okusuna; s. oneself, okwetakula, okweyagula; s. out, okutta, okusangula; be scratched, okukulubuka.
scream
v., okubaaluuka, okukuba enduulu.
screech
v., okujogoolikana.
screen
n., ekisenge, akangodera, ekitimba, eggigi.
screen
v., okukweka, okusiikiriza.
screw
n., omusumaali gw’enjola.
screw
v., okunyoola; s. oneself up, okwekabiriza.
scribble
okuwandiika amangu, okuwandiika bikaakaalule.
scribe
omuwandiisi.
scrip
ebbaluwa, (bag) ensawo.
scriptural
a mubyawkndiikibwa.
scripture
ebyawandiikibwa.
scroll
omuzingo gw’empapula.
scrotum
ensawo y’ebinege.
scrub
n., ekisaka, olukenke, enkungube, entuggu.
scrub
v., okukuuta, okusiimula ennyo.
scrutinise
okwekkaanya, okukebera, okutentegula.
scud
v., okudduka embiro, okupaapiira.
scuffle
v., okulwanagana, okukuba gana; (of noise) okufaakuuza.
scum
ekisejja.
scurrility
obuvumi.
scurrilous
-vumi.
scurvily
bubi. .
sea
ennyanja.
seal
n., akabonero.
seal
v., okussaako akabonero.
seam
n., entabiro, olukindo, awayungirwa.
seaman
omulunnyanja.
sear
v. (bum), okusiiriiza, okwokya; be seared (leaves), okuwotoka.
search
okunoonya, okukenneenya, okutaga, okuwamma; search for stolen property, okwaza; (for things visible) okuwuzuuma, okusakatta.
seashore
olubalama lw’ennyanja.
season
n., omwaka, amasumi, ebiro, enfunda; wet s., ttoggo, ddumbi; dry s., ekyeya.
season
v., okulunga, okunoza; be seasoned well, okunoga.
seat
entebe; (in canoe) olubanga.
seat
v.tr., okutuuza.
seborrhoea
ebisukko.
secede
okweyawula.
second
a kubiri; s. in command, omumyuka, kalabaalaba; vide omuwuula.
secondly
eky’okubiri.
secret
n., ekyama, enkiso.
secret
adj., a kyama.
secretary
omuwandiisi.
secrete
okukweka, okukisa; okukamula.
secretly
mukyama, mankwetu, munkukutu, kimugunyu; do s., okubbirira.
sect
ekitundu.
section
ekitundu, ennyingo, ekiba.
secular
a munsi muno.
secure
v., okusiba, okunyweza; (obtain) okufuna.
security
emirembe; (pledge) akakalu, omusingo, embereko.
sediment
obukyu, obukudumu, ebbonda.
sedition
obujeemu.
seditious
jeemu; be s., okujagalala.
seduce
okusendasenda, okukyamya.
seducer
omwenzi.
sedulous
nyiikivu.
see
okulaba, okutunula, okulengera; (understand) okutegeera, okwetegereza; (visit) okukyalira, okulaba ; (see off) okuwerekera.
seed
n., ensigo, empeke, akasigirirwa; vide embo, empambo; (offspring) ezzadde.
seedtime
omwaka ogw’okusiga.
seedy
be, okubaamu enkenyera.
seek
okunoonya; vide search,
seem
okufaanana nga, okuba nga.
seemly
-lungi; be s., okusaana, okugwana.
seen
be, okulabika.
seer
nnabbi, omulaguzi.
seethe
okutokota.
segment
ekitundu.
seize
okukwata, okuvumba; vide okuyisiŋŋanya, vide commandeer,
select
adj., ekironde, ekyeroboze.
select
v., okulondamu, okweroboza, okulondoba, okusiima.
select
okulonda; (things selected) ebironde.
self
mwene, -kka, -ennyini.
selfish
kodo; be s., okweriira.
selfishness
obukodo.
sell
v., okutunda, okuguza, okubunza.
semblance
ekifaananyi.
semen
amaanyi.
semi
a kiwuubaanya.
seminary
sseminaariyo.
semsem
entungo, ennyagi.
senate
olukiiko.
send
(things) okuweereza; (messenger) okutuma, okusindika; (army) okugaba. s. away, okugoba. s. back, okuzzaayo. s. for, okutumya. s. to greet, okutumira. s. spies, okusuula enkessi.
senior
-kulu.
seniority
obukulu.
sense
n., amagezi; (meaning) amakulu, ensa.
senselessly
madiba.
sensible
-gezi, -tegeevu.
sensitive
rel. form of okuwulira amangu; s. plant, akafansonyi.
sensual
egombi, gwagwa.
separate
v.i., okwawukana, okwawuka, okwabuka; s. oneself, okwewala, okwebonga, okwesumaga.
separate
v.tr., okwawula, okutaasa; s. into heaps (wares), okulenga, okutabulula.
September
Ssebutemba.
septennial
a buli mwaka ogw’omusanvu.
septic
get, okutana.
Septuagesima
Sseputwagesima.
Septuagint
Sseputwajinta.
sepulchre
entaana, amalaalo.
sepulture
okuziika.
serf
omuddu.
serious
-taseka; (important) -kulu, -nene.
sermon
okubuulira.
serpent
omusota.
servant
omuweereza, omuddu, omulenzi; (female) omuzaana.
serve
okuweereza, okusenga; (be of use) okugasa; (give out) okugaba, okubega; s. up, okujjula, okusoosootola; s. him right! musango gwe!
service
okuweereza, omulimu; (help) okuyamba, obuyambi, okubeera; (worship) okusinza, okusaba.
serviceable
be, okugasa.
servitor
omuweereza, omuddu.
servitude
obuddu.
set
okuteeka, okussa. s. down, okussa wansi. s. upright, okusimba, okuwangiza. s. sail, okuwanika amatanga. s. in line, okukolonga, okusimba olunyiriri. s. apart, okwawula, okutereka. s. the stroke, okulamba. s. at naught, okunyooma. s. a table, okutandiika emmeeza. s. out on a journey, okusitula. s. forth (explain), okutegeeza, okunnyonnyola. s. on (attack), okulumba. s. on fire, okwokya, okwokerera. s. a trap, okutega. s. right, okulongoosa. s. side by side, okuliraanya, okusengeka. s. to work, okukolo, okukoza. s. (dog) on, okuweerera. s. limb, okuyunga. s. teeth on edge, okunyenyeera.
set
n., olubu, ettuluba.
settle
v.i., okubeera, okusimba ama kanda, okusimba akanywa, okutuula obunkonge; (of sediments) okw esengejja.
settle
v.tr., okugonza, okukkakkanya; (dispute) okumalawo empaka, okusonjola; (adjust) okulongoosa.
settler
omuwaŋŋanguse.
seven
musanvu.
seventeen
kkumi na musanvu.
seventh
a musanvu.
sever
okusalamu, okutemamu.
severe
-kakanyavu.
severity
obukakanyavu.
sew
okutunga, okukinda, okusona; (beads in pattern) okuwunda; (reeds) okusiira.
sewing
okutunga.
shackles
ebisiba, enjegere.
shade
shadow, n., ekisiikirize, akazzikezzike, ekittuluze; vide envumbo. shade, v., okusiikiriza.
shade
adj., a kisiikirize.
shaft
olunyago, ekiti, ekirungu; (of mine) obuya.
shake
v.i., okugulumba, okubaata baata, okukankana, okujugumira,
okutintima
okutiitiira, okutengeeta, okutengera.
shake
v.tr., okunyeenya, okuyuugana, okuyuuguuma, okuyuuya, okusuukunda, okunyegeekereza. s. out, okukunkumula, okufukumula.
shaking
ekikankano, ensisi.
shaky
be, okugulungujja.
shallow
n., ekyereero.
shallow
adj. (water), -tono.
sham
ekikalizo.
sham
v., okwegamba; vide feign,
shame
n., ensonyi.
shame
v., okukwasa ensonyi, okuswaza.
shamefaced
be, okulembeera.
shameful
a nsonyi; rel. form of v. foreg.
shamelessly
act, okuwemuka.
shank
okugulu.
shanty
akasiisira.
shape
n., ekifaananyi; out of s., vide olubyabya.
shape
v., okubumba, okufaananya; (wood) okubajja.
share
n., omugabo, ekitundu, omugereko, omutemwa.
share
v., okussa ekimu, okugabana.
sharp
adj., a bwogi; (clever) -gezi; (quick) -angu; be s., okubanguka, okutula; get s., okwogiwa.
sharpen
ekiwagbla, okubangula, okubenga, okubalangula; (point), okusongola.
sharpness
obwogi; (cleverness) amagezi; (s. in finding) obuzuuzi. shatter, okumenyaamenya; be shattered, okumenyekamenyeka.
shave
v.tr., okumwa; s. oneself, okwemwa.
shaving
ekibajjo.
sheaf
ekinywa.
shear
v., okusala.
shears
makansi.
sheath
n., ekiraato, ekibondo; (of plantain flower) empumbu.
shed
n., ekigango ; (carpenters) ebba jjiro; (smiths) essasa.
shed
v. (tears), okukaaba; (wings) okukuyeeya; (leaves) okuwaatula; (skin) okuyubula, okunuunyula; (branches) okwewbwagula.
sheep
endiga.
sheepfold
ekisibo.
sheet
ekikunta, ettundubaali; (of paper) omuko.
shelf
ekitindiro, olubaawo.
shell
n. (cowrie), ensimbi; (snail) essonko; (egg) ekisosonkole; (tortoise) ekiwaawo.
shell
v., okususa.
shelter
n., ekiddukiro.
shelter
v.i., okweggama, okwewo goma.
shepherd
omusumba.
shew
v., okulaga, okwolesa.
shield
n., engabo.
shield
v., okukuuma.
shift
i., olubu, oluwalo.
shift
v.i., okusegulira; v.tr., okujjulula.
shillyshally
okubuusabuusa.
shinbone
olulundulumduli.
shine
okwaka, okwakaayakana, okumasamasa, okunyereketa.
shiny
be, okubaako omubabiro.
ship
ekyombo, emmeeri, malekebu.
ship
v., okusaabaza.
shipowner
nnanyini kyombo.
shipwreck
okumenyeka kw’eryato.
shipwright
omutuusa.
shirk
okudaalimba.
shiver
okukankana, okujugumira, okutintima, okutiitiira, okugugumuka, okutintimirira.
shoe
engatto.
shoemaker
omukozi w’engatto, ffundi w’engatto.
shoo
v.tr., okusiiya.
shoot
n. (plant), ensibuka, ettenga; (plantain) endu, ensukusa.
shoot
v., okukuba emmundu, okulasa.
shop
n., edduuka, ettundiro.
shop
v., okugula, okugenda mukatale.
shore
olubalama, ettale, olukalu, olubuto.
short
-mpi, -agaagavu, a kitema; vide nnakimpina; wear s. clothes, okwambala kalengeru.
shorten
v.tr., okuyimpiwaza, eki salbkb; be shortened, okuyimpawala.
shortness
obumpi.
shot
good, ow’entomo.
shoulder
n., ekibegabega; (round shoulders) entumba.
shoulder
v., okukongojja, okubaga lira.
shout
v., okukoowoola, okuleekaana, okuyoogaana; (for joy) okukuba olube, okukuba emizira; (for help) okukuba enduulu.
shove
okusindika, okusindiikiriza, okuseetula, okujajjatta.
show
n., ekyerolerwa. for s., maseeneeko. do for s., okuseeneeka. make a s. of refusing, okweggaggassa.
show
v.i., okwoleka, okulabika; s. off, okwejalabya, okwemanyiikiriza.
show
v.tr., okulaga, okwolesa, okutengeka; (prove). okutegeeza. s. off (as warriors), okugooma, okudaadira, okudaala. s. whites of eyes, okukanula amaaso. s. head only, okwesowola.
shower
n., oluwandaggirize, olunywankoko.
showery
a mpandaggirize.
shreds
in, adj., abifu.
shrewd
tegeevu, kalabakalaba.
shrewdness
amagezi, obukalabakalaba.
shriek
v., okubaaluuka.
shrike
ekimbagaya, entoozitoozi.
shrine
ekiggwa, essabo, omwaliro.
shrink
okweveera, okuyimpawala, okukendeera, okwetugga; (fear) okutya.
shrivel
okuwotoka.
shroud
n., amabugo.
shrub
ekisaka.
shrug
okwesisiwala.
shudder
vide shiver,
shun
okwewala, okwebalama, okwezingotoka.
shut
adj., ggavu; be s. in, okw egumika.
shut
v., okusiba, okuggalawo; vide close: (mouth), okubunira, okubuniza akamwa; (umbrella) okumenya; s. up (slang), v.i., okutoowa.
shutter
n., olubaawo lw’eddirisa.
shuttle
obutanta.
shy
be, okukwatibwa ensonyi.
sick
be, okusesema, okutanaka; fall sick (ill), okulwala; (be disgusted) okutamwa.
sick
adj., -lwadde, -kosefu.
sicken
v.i., okulwala; (cause to vomit) okusesemya; (disgust) okutama.
sick
feel, v., okwegoga; I f. s., emmeeme ensinduukirira.
sickle
ekiwabyo.
sickness
endwadde, obulwadde; sleeping s., mmongoota, kitenduka, kibongoya.
side
n., obukiika, oluuyi, ebbali, eki balaaju, olusegere; (of body) embiriizi; (conceit) amamima. on this s., kuludda luno, emitala w’eno. on that s., emitala w’eri. lay s. by s., okuganzika, okukomeka. on both sides, eruuyi n’eruuyi. on all sides, enjuyi zonna.
sideways
bukiika; vide okuwunjula.
sieve
n., ekikuŋŋunta, olugali.
sift
okuwewa, okukuŋŋunta.
siftings
empulunguse.
sigh
n., ekikkowe.
sigh
v., okussa ekikkowe, okukema.
sight
n., okulaba, ekyerolerwa; come into s., okulabika.
sight
v., okulaba, okulengera.
sign
n., akabonero.
sign
v., okussaako omukono, okussaako akabonero, okuwenya.
signal
n., okuwenya.
signal
v., okuwenya.
signature
erinnya, omukono.
signet
empeta.
significance
amakulu.
silence
n., akasiriikiriro, okusirika; break s., okuwuuma.
silence
v.tr., okusirisa, okuwooyawooya, okuwoowoota, okusiisiita. silent, be, okusirika.
silently
kasirise.
silk
liiri; vegetable s., obufumbo.
silliness
obusirusiru.
silly
sirusiru; turn s., okusiruwala, okugulika.
silver
n., ffeeza.
simile
olugero.
similitude
ekifaananyi.
simper
okufeenyerera.
simple
angu.
simpleton
omusiru, ekitooletoole, ekitwaggu.
simulate
vide feign,
sin
n., ekibi, ekyonoono.
sin
v., okwonoona, okukola ekibi.
since
conj., kasooka, kasookedde.
sincere
a mazima.
sincerity
amazima.
sinew
ekinywa, omuziisa.
sinewy
a maknyi, a muziisa; use rel. form of v. okugubira.
sinful
-bi, -onoonyi.
sinfulness
obwonoonyi, okwonoona, obubi.
sing
okuyimba; (of birds) okukaaba; (of ears) okuwaawaala.
singe
okusiriiza, okubabula.
singer
omuyimbi.
singing
n., okuyimba.
single
-mu with -okka; vide omunwe.
singly
kinna -mu, musoolesoole.
sink
v., okubbira, okwetutubika, okutubira, okusaanawo, okukka, okuyegaayega; I have a sinking feeling, emmeeme engudde.
sinner
omwonoonyi.
sip
okunywa enkambi.
sir
ssebo.
sit
okutuula, okusutama; s. anyhow, okugaŋŋalama, okwetubika; (on eggs) okumaamira; leave off sitting (hen), okumaamuka.
site
ekibanja.
situation
ekifo; (job) omulimu.
six
mukaaga.
sixteen
kkumi na mukaaga.
sixth
a mukaaga.
sixty
enkaaga.
size
obunene.
skeleton
eggufa, omugo gge; (of house) omusekese.
sketch
ekifaananyi.
sketch
v., okukuba ekifaananyi.
skewer
oluti, olusika, olukalala.
skid
okupinduuka.
skill
n.y amagezi, obufundi.
skilled
-gezi, a magezi ; vide ffundi.
skin
n.y eddiba, olukuta, olususu. hard s., ekikuyiro. cast off s. (of snake), ekiyubwe. s. garment, oluveera, ekisaato, ekijagali, enkenga, enkete. s. used as mat, enkeeto. s. disease, olukuku, ebisukko; vide rash. escape by the s. of one’s teeth, okweyokola emisinde.
skin
v.tr., okubaaga, okubembula; s. over (of sore), v.i., okubemba.
skip
okubuukabuuka.
skipper
omugoba (w’eryato), omukulu.
skirmish
n., olutalo olutono.
skirmish
v., okulwanako.
skirt
n., ekiteeteeyi, enkebo.
skirt
v., okukiiba, okwekooloobya.
skulk
okusala enkerere.
skull
ekiwanga, ekiwalaŋŋanga.
sky
eggulu.
slack
-lebevu, -langavvu, -jenjeevu; (lazy) -gayaavu; get s., okulebera, okulangaala, okujenjeba, okuddirira, okukennemba.
slacken
okulebeza, okuddiriza, okujenjeeka.
slackness
obulebevu, obugayaavu.
slag
amasengere.
slander
v., okuwaayiriza, okuseekeeta, okubejjereza, okubejjerera, okugeya, okubonjola.
slanderer
omuwaayirizi.
slanderous
use rel. form of above.
slant
be on a, okuwunzika, okubunduka, okubunduukirira.
slap
v., okukuba oluyi, okuwungiza.
slash
okutemaatema.
slate
ejjinja; s. pencil, ekkalamu y’ejjinja.
slaughter
v., okutta, okusala, okutambira.
slaughterplace
ettambiro.
slave
omuddu; (female) omuzaana, envuma; s. stick, ekikoligo.
slavery
obuddu.
slay
okutta.
slayer
omussi.
sledge
gogolo.
sledgehammer
ennyondo ennene.
sleep
n., otulo, endoolo, omulo.
sleep
v., okwebaka; (spend the night) okusula. s. soundly, okugona. put to s., okwebakiriza. s. on (debated point), okusulirira.
sleeper
omwebasi.
sleepiness
otulo, omuloolo; (secretion in eyes) obujonjo.
sleepless
be, okubulwa otulo.
sleepy
be, okubongoota, okusimagira.
slender
tono, a mubiri mutono, kuubukuubu; vide a nnalubiri.
slice
n., akawayi.
slide
v., okuseerera, okuterebuka.
slight
adj., vide slender,
slight
v., okunyooma, okugaya, okulagajjala.
slightly
katono.
slim
vide slender,
sling
n., envuumuulo; (for arm) ekyambalizo.
sling
v., okuvuumuula.
slip
n. (for planting), ekibibi.
slip
v.i., okuseerera. s. down, okutenduka, okuseeseetuka, okusumattuka, okumansuka. s. past, okwekooloota. s. out, okusowoka. s. away, okwebbirira, okwemulula.
slip
v.tr., s. in, okusenseza, okusonseka.
slipper
engatto y’ekiro.
slipperiness
obuseerezi.
slippery
-seerevu, rel. form of v. okuseerera.
slit
v.tr., okwasaamu.
slobber
v., okugeregeza.
slope
n., akasirikko, ekikko, entunnumba.
slope
v.i., okwesulika.
sloppy
a lubosi; vide olutabu.
slops
omwozo.
sloth
obugayaavu; (animal) ekikami, enjoga.
slothful
-gayaavu.
slough
n., ekiyubwe.
slough
v., okuyubula.
slovenly
be, okwevulunkanya, okufankana, okuligaaliga.
slow
a mpola; be s., okulwa, okulemba.
slowly
mpola.
slug
ekkovu; trail of s., olunaanu.
sluggard
omugayaavu.
sluggish
-gayaavu.
slumber
n., otulo.
slumber
v., okwebaka.
slut
n., omuggulu.
sluttish
be, okujamawala.
sly
-kabakaba.
slyness
obukabakaba,
smack
v., okukuba n’engalo, okukuba oluyi; s. the slips, okweswanta, okuswankula, okwenuguuna.
small
-tono, -tiiriitii.
smallness
obutono.
smallpox
kawaali, omuwempe; catch s., okuwaala, okukongojja.
smart
n., obulumi, obubalagaze.
smart
adj., -yonjo; (clever) -gezi.
smart
v., okuluma, okubalagala, okusonsomola.
smash
v.tr., okumenya; be smashed, okumenyeka, okucekukacekuka.
smear
v. (body), okusiiga, okusaaba, okuttaanya, okuwereba; (house) okumaala; be smeared, okujoo baana, okusaabaana.
smell
ekke, evvumbe, akaloosa; (of body) olusu, olwayo; vide edduge, akasiikiro.
smell
v.i., okuwunya, okusooloola; v.tr., okuwunyiriza, okuwulira.
smelter
royal, kalindaluzzi.
smile
n., akamwenyumwenyu.
smile
v., okumwenya, okumwega; s. at, okusekera.
smirk
v., okwerogoya.
smite
okukuba.
smith
omuweesi.
smithy
essasa.
smoke
n., omukka.
smoke
v.i., okunyooka.
smoke
v.tr. (plantain leaves), okubabula; (bark cloth) okwoteza, okubabira; make a s. smudge, okuwemba omuliro; s. tobacco, okunywa taaba, okunywa taba.
smoked
adj., the milk is smoked, amata gawunya lukka.
smoker
omunywi wa taaba, omuyaga.
smooth
-weweevu, -seerevu, -nyirivu.
smooth
v.tr., okuweweeza, okuseereza, okunyiriza, okukuuba, okukwanya, okusiira, okuttaanya.
smooth
v.i., be s., okuweweera, okunyirira, okuseerera, okusaana; get s. (sea), okuteeka, okulaala.
smother
okubuutikira.
smoulder
okusenkenya, okulenguka, okuvumbeera.
snail
ekkovu.
snake
omusota, empiri, embalasaasa, essalambwa, ttimba, ettemankima.
snap
v.i., okumenyeka, okukutuka; v.tr., s. the fingers, okukuba entoli.
snare
omutego, omuliiti, akakunizo, ekyambika, enkanda.
snare
v.tr., okutega, okuliita.
snatch
okukwakula, okusikula, okukatula, okusikambula.
sneeze
n., omwasi.
sneeze
v., okwasimula.
sniff
v.i., okufeesa, okufulittikana, okukonga; v.tr., okuwunyiriza.
snip
v., okusalako.
snipe
enkobyokkobyo.
snore
v., okufuluuta.
snort
v., okufugula.
snout
ennyindo, ekigalabi.
snow
n., omuzira, sserugi.
snuff
obugolo; take s., okununsa.
snuffle
v., okufeesa, okufiza, okugogottera.
so
adv., -tyo, -ti.
so
conj., ate.
soak
v.tr., okunnyulukusa, okulogota; be soaked, okutoba, okunnyulukuka, okujeba, okujonjobala, okubiririra.
soap
ssabbuuni.
soapy
a ssabbuuni.
soar
okutumbiira.
sob
v., okujjonkera.
sober
become, okutamiirukuka.
socket
empuliru, enteeko; s. of eye, ennombe.
sod
n., effunfugu.
sodden
be, okubiririra; vide okusajjulukuka.
sodomy
ebisiyaga; commit s., okulya ebisiyaga, okusikina.
sofa
ekitanda, ekitebe.
soft
-gonvu, -boofu, -tene; be s., okugonda, okuweweera; go s., okunyeerera.
soften
okugonza.
softly
speak, okuwooya.
softness
obugonvu.
soil
n., ettaka.
soil
v.tr., okwonoona, okusiiga ettaka; get soiled, okwonooneka, okukongeera, okutoobaana.
sojourn
v., okubeera, okutuula.
sojourner
omugenyi munsi.
solace
v., okusanyusa, okukubagiza.
solder
n., essasi.
solder
v., okusiba n’essasi.
soldier
omuserikale, omulwanyi.
sole
n. (of foot), munda w’ekigere, amala.
sole
adj., vide only,
solicit
okusaba.
solid
adj. (firm), nywevu, gumu.
soliloquise
okwewunuunya, okutontoma.
solitary
vide alone,
solitude
masosso.
solve
okugombolola, okutuggulula.
some
mu, in the pi.; (a little of) use suffix ko with the verb, e.g. mpaako, give me some,
somebody
omuntu.
somersault
okwegalanjula.
something
ekintu, ekigambo.
sometime
edda;
sometimes
oluusi n’oluusi, olundi.
somnolence
otulo, omuloolo.
somnolent
a tulo, rel. form of v. okubongoota.
son
mutabani, omwana (bw’obulenzi).
song
oluyimba.
songster
omuyimbi.
soon
mangu.
soot
enziro.
soothe
okuwooyawooya, okukkakkanya, okuwoowoota, okusiisiita, okukantiriza.
soothsayer
omulaguzi.
sooty
a nziro; vide omunyale.
sop
ekigaaga, ekitole.
sorcerer
omulogo.
sorcery
obulogo, obusukko.
sore
n., ebbwa; vide ekiguuna, eki kindu, ekisuyu, ekituulituuli, ekyasanga, embeteza.
sore
be, okulumwa.
sorrow
ennaku, obunaku, obuyinike.
sorrowful
a nnaku, a bunaku; vide okukungujja, okutungujja.
sorry
be, okunakuwala, okuguŋŋumala.
sort
n., engeri, ekikwanga, ekibala, embala, omutindo.
sort
okusosola.
sot
omutamiivu.
sottish
-tamiivu.
soul
obulamu, omwoyo.
sound
akanyego, eddoboozi.
sound
adj., -esigwa, -lamu, -tuufu (trusty).
sound
v., okuvuga.
soundingboard
olutiba.
soundly
nnyo.
soup
ssupu.
sour
-kaatuufu; be s., okukambagga, okukaawa (of fruit), turn s., okukaatuuka, okusaakaala.
sourness
amalule.
souse
okunnyulukusa.
south
amaserengeta.
souvenir
ekijjukizo.
sovereign
kabaka.
sovereignty
obwakabaka.
sow
n., embizzi enkazi.
sow
v., okusiga.
sower
omusizi.
space
ebbanga, ekibangaazi, omuwaatwa. small s., akatantalo. s. of time, ekiseera; vide empataanya. s. under bed, ekinkuliisi.
spacious
-gazi.
spade
ekitiiyo.
span
oluta
spar
n., omulongooti.
spar
v., okufuntula.
spare
adj. (thin), kovvu, tono; have s. time, okweteesa, okwessa.
spare
v., okwesaasira, okwesonyiwa; I can’t spare you any, siyinza kukuwaako.
sparing
be, okukekkereza.
spark
n., ensasi, ekiyonga; throw off s., okubaluka.
sparkle
okumasamasa, okwakayakana.
sparrow
enkazaluggya.
spatter
okumansira.
speak
okwogera, okugamba. s. about, okwogerako. s. loudly, okwogerera waggulu, okuleekaana. s. languidly, okugolooma. s. up, okuvumbula eddoboozi, okuvumbula obulago. s. very fast, okusabuliza (ebigambo). s. roughly, okuboggola, okukaytika.
speaker
omwogezi.
spear
effumu, ekkabi, ekyanga, ekkobba.
spear
v., okufumita, okusabaggula, okusogga; s. fish, okuswaga.
specie
effeeza.
species
engeri, ekibala.
specimen
use nna, q.v.
speck
akasirikitu, akakyu, akakoloboze.
speckled
a mayenje, a bujagijagi.
spectacle
ekyerolerwa.
spectacles
gaalubindi.
speech
enjogera, ebigambo, e ŋŋombo.
speed
embiro; make s., okw anguwa, okuddukanako.
speedy
a mbiro.
spell
n., eddogo; put s. on, okuloga; take s. off, okutambulula.
spell
v., okugattulula.
spend
okumalawo;
spendthrift
nnabyejeeguula.
spent
adj., -koowu.
spew
okusesema, okutanaka.
spherical
-ekulungirivu.
spicule
eggimbi, empunta.
spider
nnabbubi.
spike
omuwunda, ekyuma ekisongovu, eriggwa.
spill
v.tr., okuyiwa, okuyuwa; v.i., okuyiika, okulunduka.
spin
v.i., okwekulungula; v.tr. (top), okubonga; (cloth) okulanga.
spindle
omuti ogulanga.
spirit
omwoyo; (of dead) omuzimu; Holy Spirit, Omwoyo Omutukuvu, Mwoyo Mutuukirivu.
spirt
v.i., okutiiriika, okusuuluula.
spit
n., ewuuma.
spit
v., okuwanda amalusu, okufujja; okuwandula.
spite
ettima, enge, effutwa.
spiteful
a ttima, a nge.
spittle
amalusu.
splayfooted
a mbaliga.
spleen
akataago, ekikulumu; en larged s., akabengo.
splendid
-lungi nnyo.
splendour
ekitiibwa, obulungi.
splice
n., ekiyungiro.
splice
v., okuyunga.
splint
n., akannyo.
splinter
n., akati, akabajjo.
splinter
v.tr., okwasaayasaamu.
split
v.i., okwatika, okukutuka, okulyebuka.
split
v.tr., okwasa, okubajjula; (plantain stems) okugogombola, okuwoolera.
spoil
n., omunyago; (of hunt) omuyiggo.
spoil
v.i., okwonooneka, okugwe nyuka, okuvunda, okugaga, okubola.
spoil
v.tr., okwonoona, okubiita (child).
spokesman
omwogezi.
sponge
ekyangwe, ekisuumwa, ekigogo; s. for dead body, essuumwa; metaph., akakokobe, omugulungu, ekinyinyiisi.
sponsor
omuyima; stand s., okweyimirira, okuzaala.
spontaneously
do, okweteba, okw ettula, okwejuuba; go s., okwetwala.
spoon
ekijiiko; (wooden) akakaayi, omulawo; (of leaf) akawujjo.
sport
n., omuzannyo, okuzannya.
sport
v., okuzannya.
sportive
a muzannyo; rel. of v. okuzannya.
spot
ebbala, eggondo; (of dirt) ekko; (blemish) akamogo.
spot
on the, bukutuka.
spotted
a bujagijagi, a bibalabala, a bumya, butembetembe.
spouse
omugole, omukyala; omusajja, bba.
spout
v.i., okutiiriika, okusuuluula.
sprain
v., okumenya, okuwogola; be sprained, okuwogoka.
sprawl
vide entalama.
spray
v., okumansira.
spread
v.i., okubuna, okulanda; (people) okujanjaala, okwala; (water) okwalaala, okutumbuka.
spread
v.tr., okwala, bkwanjuluza, okwanja, okusasira.
sprig
akati, akatabi.
spring
n. (water), ensulo, oluzzi; (of trap) emmanduso.
spring
v., okubuuka; (rise of river) okusibuka; (arise from) okusinziira. sprinkle, okumansa, okumansira, okusammula, okumamirirako, okutabira, okuvubiikiriza.
sprout
ensibuka.
sprout
v., okusibuka okuloka, okumeruka, okutojjera, okututunuka; (of hair) okufumitira.
spue
okusesbma, okutanaka.
spur
eggindu.
spur
v., okukubiriza, okufukuutirira, okwasira.
spurn
okugoba, okusamba.
sputter
okuvulungutana (of speech).
spy
omukessi.
spy
v., okuketta, okulenzalenza.
squabble
n., oluyombo.
squabble
v., okuyomba, okukwa kwalikana.
squall
n., kibuyaga.
squall
v., okubaaluuka, okukaaba ennyo.
squander
okusaasaanya, bitisere bya, okudiibuuda; be squandered, okusaasaana, okusereba.
squash
okubetenta, okutogonyola, okusekulasekula, okubebeetaza; be squashed, okubebeetala.
squat
v., okusutama, okusundaala, okutalama.
squeak
v., okukaaba.
squeeze
okunyigiriza, okutogonyola, okuwowojja, okumilma; s. out, okukamula; s. through, okuwagaanya.
squint
n., endali, empujjo.
squint
v., okuba n’endali, okutunula ekisooso, okutunula mpulunkanya.
squirrel
enkerebwe.
squirt
v.i., okutiiriika.
stab
okufumita, okufumita bukwata.
staff
omuggo.
stagger
v.i., okuzunga, okutagatta, okujenjeera, okutagalimba.
stagger
v.tr., okusamaaliriza; be staggered, okutunula mpwangali; okusamaalirira.
staggering
n., enzimire.
stain
n., akamogo, ekko, ebbala, ekibambya.
stain
v., okwonoona.
stainless
-longoofu, -tukuvu.
stairs
amadaala.
stake
n., omuti, enkondo.
stake
v., okukuba zzaala.
stale
adj., -kadde, rel. form, -suzeewo.
stale
adv. (of smell), bulaala.
staleness
obukadde.
stalk
n. (of flower), ekiti, akati; (of maize) ekisoolisooli; vide ekikolo komba.
stalk
v. (in hunting), okwekobya, okusooba.
stalwart
a maanyi, a ggume.
stamina
amaanyi, eggume.
stammer
v., okunaanaagira, okubujjabujja.
stammerer
omunaanaagize.
stamp
n. (postage), sitampu.
stamp
v., okusamba, okusambirira.
stampede
okusaasaana, okudduka.
stanch
okuziyiza omusaayi, okukaza omusaayi.
stanch
adj., -esigwa.
stand
v.i., okuyimirira. s. up, okugolokoka, okuyimuka. s. fast, okunywera, okugumiikiriza. s. on head, okwefuula, okwesimba nnakakongo, okusimba omutwe, okwevuunika. s. on tiptoe, okukangalala.
stand
v.tr. (put up with), okugumiikiriza, okusobola.
standard
n., ebendera.
staple
adj., -kulu, a bulijjo.
star
emmunyeenye, nnabaliwo, kibonoomu.
stare
v., okwekaliriza amaaso, okutunula kimaka, okutunula oluusooso, okusamaalirira, okwetunuza.
starling
omunyuli, enkwenge.
start
n. (origin), ensibuko.
start
v.i., okwekanga, okwegugumula; (on a journey) okusitula.
start
v.tr. (begin work, etc.), okutandika, okwalika.
startle
v., okukanga, okutiisa, okusisiwaza; be startled, okwekanga, okwesisiwala, okwegugumula, okumagalala.
starvation
enjala.
starve
okufa enjala.
starveling
omuyala.
state
n., embeera; (by nature) obuwangwa; (nation) eggwanga.
state
v., okugamba; s. a case, okusimba ensonga.
stately
a kitiibwa.
statement
ekigambo.
stature
obuwanvu.
statute
etteeka.
stay
okubeera; s. a long time, okubooba.
stay
v.tr., okuziyiza.
stayathome
embutanta.
steadfast
enkalakkalira.
steal
v., okubba, okupakula; s. along, okusooba.
steam
n., omukka.
steamer
emmeeri.
steed
embalaasi.
steel
ppuwa.
steep
adj., -wanvu.
steep
v., okunnyika, okunnyulukusa.
steer
okugoba, okuluŋŋamya.
steersman
omugoba.
stellar
a mmunyeenye.
stem
v., okuziyiza.
stench
n., okuwunya ekkalalume.
stentorian
a bulago bunene.
step
n., eddaala; (footstep) ekigere, enswagiro; (gait) entambula.
step
v., okugenda, okutambula.
sterile
vide barren,
sterility
obukalu (land only).
stern
adj., kambwe.
stern
n., ekiwenda, ekirumba; astern, ennyuma.
sternmost
enkomerero.
stethoscope
ekiwuliriza.
steward
omusigire, omuwanika.
stewardship
obusigire, obuwanika.
stick
n., omuggo; (cane) oluga; (iron shod), omuwunda; (hooked) ekkongolijjo.
stick
v.i., okubereesera, okukwata; (in mud) okwetubika; s. at (keep on), okunnyikira; (fail) okulemera; s. up, okukikinala.
stick
v.tr., okusiba, okukwasa; s. in, okuvumbeeza.
sticky
a masanda.
stiff
-gumu, -kakanyavu; be s. (limbs, etc.), okugogojjana.
stiffen
okukakanyaza.
stiffness
obukakanyavu; (of limbs) nnakanyama.
stigma
ensonyi.
stiletto
empiima, ekkato.
still
conj., naye; adv., vide kya.
still
be, okutuula obutuuzi, okuteeka, okubondeera.
still
v.tr., okukkakkanya, okutereeza,
stillborn
sowole, sogabe.
stilt
akayungo.
stimulate
okukubiriza, okufukuutirira.
sting
it., erinnyo.
sting
v., okunywanywagala; (bee, etc.) okuluma, okwokya; be stung, okubutuka.
stingy
-kodo; vide mulenganda; be s., okufutaafuta, okusuuniika; be come s., okukodowala.
stink
n., ekkalalume, okuwunya obubi.
stink
v., okuwunya obubi, okucuuma; cause to s., okucuncumula. stipend, omusaala.
stipulate
okulagaana; s. for, okulemera.
stir
okutabula, okugoya; (fire) okuseesa; s. up > (mob), okusasamaza, okusaanuula; (dust.) okufuumuula; (mud) okufuukuula; (quarrel) okuwakankula ennyombo.
stitch
n., entunga; (in side) ekisonga, ekifumu, akasaale.
stitch
v., okutunga, okusatta, okusona.
stock
n. (of gun), ekigala.
stockade
ekigo, ebbooma.
stocking
enkampa, sitookesi.
stocks
envuba.
stolid
a kikuuma.
stomach
olubuto, enda.
stone
n., ejjinja; vide ekisibosibo.
stone
adj., a mayinja.
stone
v., okukuba amayinja; vide enkwangu.
stool
entebe.
stoop
okukootakoota, okuvuunama, okukutama; vide okubendabenda, okusensera.
stop
v.i., okukoma, okwesittala, okusikattira; (remain) okubebra, okutuula; (rest) okuwummula; (of watch) okusirika.
stop
v.tr., okuziyiza; (leak) okukuutiza; (close) okuziba; be stopped, okuziba, okuzibikira; (ears) okuvumbeera, okuzindaala.
stop
n. (point of stopping), amakoma
stoppage
ekiziyiza.
stopper
ekizibikira.
store
n., eggwanika.
store
v., okutereka.
storied
two, kalinaabiri.
stork
enkoonamasonko, ennundansige, ensombabyuma.
storm
kibuyaga, enkuba,
storm
okuboggola, okuyomba, okukalamuka.
story
olugero, olufumo; vide lie.
stout
gevvu; vide lubasi; get s., okugejja.
stoutness
obugevvu, ebbuto.
stow
okutereka.
straggle
okusemba.
straggler
omusembi.
straggling
vide okulandiza.
straight
golokofu, a masadde; be s., okugolokoka, okulaliira; go s., okuluŋŋama.
straighten
okugolokosa; (edge) okukwanya; (oneself) okukotaamulukuka.
straightforward
a mazima, -golokofu.
straightway
amangu ago; vide okulambika.
strain
v. (lighten), okuleega, okutega; (liquids) okusengejja, okugenekera; be strained (muscle), okumyuka.
strainer
ekisengejja, ekitaliri.
strait
n., omukutu, omuvo, akanyigo; (difficulty) ekibamba.
strand
n. (of sea), olubalama; (of rope) ekiba.
strand
akasigaza.
strange
-genyi, a kitalo.
stranger
n., omugenyi, munnaggwa nga.
strangle
okutuga.
strap
olukoba.
strapping
be, okusituka.
stratagem
amagezi, olukwe.
straw
essubi ly’eŋŋaano; (for drinking through) ekituntugulu, oluseke.
stray
okukyama, okuwaba, okubula.
stream
omugga; (of people) vide okusombojja.
street
olubu, oluguudo.
strength
amaanyi, endasi.
stretch
v.tr., okuleega, okutalika, okutege, okugolola; (logs) okulambiikiriza, okulannama; s. out for, okukunuukiriza.
stretcher
olunnyo.
strew
okusasira; be strewn about, okufumbika.
strict
-kambwe, a maanyi.
stride
v.., okutanda; take long s., okunyaanyuuka.
strife
n., oluyombo, empaka, oluyoogaano, olutalo.
strike
okukuba, okubaalinga, okukoona. s. a light, okukoleeza ekibiriiti. s. dead, okutirimbula. s. a tent, okusimbula eweema,
string
n., ewuzi, ekyayi; (of harp) akalere, akatomyo; (of people) olukalala, omuyeeye.
string
v., okutunga.
stringent
a maanyi.
strip
n., akayuuyo, ekipaapi, omutanda.
strip
v.i. (undress), okwambula engoye.
strip
v.tr. (barkcloth tree), okusubula, okuyimbula; (leaves) okumenyeza; (skin) okuyubula; (thatch) okusereekulula; (grain of maize) okukongola; (rib of plantain leaf) okuyubuluza.
stripe
n., ekiwuuga; (weal) omuzizi.
striped
a lubombwe, a luyina, a magabo.
stripling
omuvubuka.
strive
okulwana, okufuba, okuwakana.
stroke
v., okuweeweeta.
stroll
okubaalabaala, okutaalataala, okwesiira, okulemba.
strong
a maanyi, gumu, ka; (of flavour) ka, vide lukalabule.
stronghold
ekigo.
strongly
ddala, nnyo.
strop
ekibalangulo.
struggle
n., olutalo.
struggle
v., okulwana, okwevunvubika, okufunvubira, okugagalana, okubabbatta, okubakana; s. into (garment), okubambalika.
strut
v., okugaaga, okweryanya, okwesimbiriza, okwejengisa, okwejolya.
stubble
ensambu; root up s., okusambula.
stubborn
-kakanyavu, a mputtu, a ggwale.
stubbornness
eggwale, emputtu.
stuck
get, okulaalira, okuwagama.
student
omusomi, omuyizi.
study
v., okusoma.
stuff
n., ebintu; (cloth) olugoye.
stuff
v., okujjuza, okusembekera.
stumble
okwesittala, okusinzittuka, okusirittuka.
stumblingblock
enkonge, ekisittaza.
stump
n., enkonge, ekikondo, enduli, enkolo.
stumpy
vide mbidde, nnakimpi ginya.
stunned
be, okutalanduka.
stunted
be, okuyimpawala, okw ekulira, okukunuuna.
stupefy
okusiruwaza.
stupendous
vide colossal,
stupid
-sirusiru; become s., okusiruwala.
stupidity
obusirusiru, olunderebu.
stutter
okunaanaagira.
stutterer
omunaanaagize.
style
engeri, ekifaananyi; vide empandiika, enjogera, entambulire.
subchief
omwami omuto.
subdeputy
omuwogozi.
subdistrict
omuluka.
subdue
okumenya, okujeemula, okufuga.
subjection
obuddu.
subjugate
okuwangula, okujeemula, okumenya.
submit
okujeemulukuka, okujeemuka; (endure) okugumiikiriza.
suborn
okuvugula, okuliyisa enguzi, okuweerera.
subscription
ekirabo.
subsequently
oluvannyuma.
subside
okuyegaayega, okuteeka; (water) okukka.
substance
omubiri, ekintu; (meaning) amakulu; (wealth) obugagga.
substitute
n., omusigire.
substitute
v., okuteeka mukifo kya. . . .
subterfuge
obulimba.
subtle
-kabakaba, -gezi, a magezi.
subtlety
obukabakaba, amagezi.
success
omukisa.
succour
v., okubeera, okuyamba, okudduukirira.
succulent
be, okumunkunya.
succumb
okuwangulibwa; (die) okufa.
such
adj., use v. okufaanana.
suckle
okuyonsa.
sudd
ekifuuyi, ekisamba; be covered with s., okwetinda.
sudden
a mangu; s. death, okufa okw’ekikutuko.
suddenly
bekkwa, bukalaga, kibwatukira, kisabagire, mbagirawo; rise s., okubaguka.
suds
ebiyovu.
sue
okuwawaabira.
suffer
okubonaabona, okugumiikiriza, okulumwa.
sufferer
use rel. form of v. foreg. omulwadde.
suffice
okumala, okutuuka.
suffocate
okubuutikira; be suffocated, okupiikaana.
suffocation
ekituyu.
sugar
ssukaali.
sugarcane
ekikajjo, ekirumbirumbi; one stick of sugarcane, empango.
suicide
okwetta; commit s., okwetta, okwettoga.
suit
v., okubukala, okutabagana.
suitable
be, okugasa, okugwana.
sulk
okwerumata, okwewagala, okwekanama.
sulky
a kkabyo; be s., okwewagala, okwekanama.
sullen
vide sulky,
Sultan
Ssulutaani.
sum
omuwendo; (meaning) amakulu.
summit
entikko, obusammambiro, akawaala.
summon
okuyita, okukoowoolera.
sumptuous
a kitiibwa, -lungi nnyo.
sun
enjuba; (light of) omusana; hot s., essana.
sunbird
akanuunansubi.
Sunday
Ssande, Ssabbiiti; (R.C.) Ddominika.
sunder
okwawulamu, okukutulako.
sunflower
omulenganjuba.
sunless
a kikoma.
sunny
a musana mungi.
sup
okulya.
superabundant
-yitirivu.
superb
-lungi nnyo.
superficial
a kungulu, a lutentezi.
superfluous
-yitirivu, a musuusuuba; be s., okusukkirira, okufikka.
superintend
okulabirira.
superintendent
omukoza, nnampala, omukulu.
superior
be, okusinga obulungi.
superpose
okubereka.
supine
-lebevu, a lulembe.
supineness
olulembe.
supplant
okuyingira mukifo kya. . .
supplanter
ssekkadde.
supple
be, okuweteka, okugonda.
supplicate
okusaba, okwegayirira.
supply
v., okuwa, okuweereza.
support
v., okusigika, okuwaga, okwegeka; s. oneself on, okwesigama, okwerimba, okwesimba ggiriza; (help) okuyamba, okuzibira, okukwatirira; (endure) okugumiikiriza, okusobola.
suppose
okulowooza, okugamba; I suppose, mpozzi.
suppurate
okutana.
supremacy
obukulu.
supreme
-kulu nnyo, -singa -onna.
sure
a nkalakkalira; be s., okumanyira ddala.
surely
adv., ddala; you will surely die, okufa olifa.
surely
anti,
surety
omuyima.
surf
amayengo.
surfeited
be, okusisiwala, okunyiwa.
surgeon
omusawo, omubaazi.
surliness
ekkabyo; vide okumimiira.
surmise
okulowooza, okuteebereza.
surmount
okuvvuunuka.
surpass
okusinga, okukira, okulyamu ensusso.
surplice
ekkanzu y’ekkanisa.
surplus
ensobi, ensuusuuba.
surprise
v., okusisinkanyiriza, okuzinduukiriza; okuwuniikiriza; take by s., okutana, okukanga, okutebya, okugimba; be taken by s., okwejjuukiriza.
surprise
int. of s., Esi!
surrender
v., okujeemulukuka.
surround
okuzungulula, okwetooloola, okutalaaga, okuwumba (abalabe).
survey
v., okulengera, okulambula; (land) okukuba mmayiro.
survive
okuwona, okuwulunguka.
survivors
empulunguse; vide nna munigina.
suspect
okulowooza, okulowoolereza.
suspend
okuwanika; (from office) okuyimiriza; be suspended, okulengejja.
suspicious
be, okubuusabuusa.
sustain
okubeezesaawo.
sustenance
emmere, eby’okulya.
swagger
v., okukumba, okusuuyaaya, okugaaga, okubaliga, okwedeeya, okwewaga.
swallow
v., okumira, okumira obugobo.
swamp
n., omugga, akateebe.
swank
n., ensako.
swarm
n. (of bees), akayuki; (of locusts) ekikuukuulu.
swarm
v., okubuyaana.
swarthy
-ddugavu.
sway
v.i., okuzunga, okwenjeera, okuyuuguuma; v.tr., okuwuuba, okunyeenya.
swear
okulayira; s. at, okuvumirira.
sweat
n., entuuyo; wipe off s., okwesala entuuyo.
sweat
v., okutuuyana.
sweep
v., okwera. s. up in hand, okukukumba. s. along (tr.), okufumbiikiriza. make a clean s., okufaakuuza.
sweeper
royal, Masiko, nnakyeyo.
sweet
adj., -woomerevu; be s., okunyuunyuntula, okuwoomerera, okutuŋŋununa.
swell
n. (dandy), omukomera gw’o musajja.
swell
v., okuzimba, okufudumbala, okuyimbulukuka; (of waves) okwekuluumulula, okwesunda; (of limbs) okuwuukiira, okwetukuta.
swelling
n., ekizimba; (of limbs) amakajja; (of eyes) nnampwa; (of neck) akasanga; (in ear) akawulukutu; (of fingers) olusomyo; (of cheek) endiga; (of knee) enkana; (of feet) enkenge; (of glands) ensanjabavu.
swerve
v., okukyama.
swift
adj., -angu, a mbiro, a kawewuko.
swiftly
mbiro, bunnambiro, kawunguko.
swiftness
embiro.
swill
v.tr., okwoza; v.i., vide tipple,
swim
okuwuga.
swimmer
omuwuzi.
swindle
v., okuseera, okulyazaamaanya, okucumpacumpanya, okukumpakumpanya, okulyakula.
swindler
omulyazaamaanyi, empemmenku, enkucwa.
swine
embizzi.
swing
v.tr., okuwuuba, okusuuba.
switch
n., akaswanyu.
swoon
v., okuzirika.
swop
okuwanyisa, okugulaana.
sword
ekitala, olupanka.
symbol
akabonero.
symmetrical
vide ekiduuduli.
sympathise
okusaasira, okumansa, okukubagiza.
symptom
akabonero.
synagogue
ekkuŋŋaaniro.
synod
sinoodi.
synovitis
ekkiravvi.
syphilis
kabootongo; vide kaberebenje, ebikaata, ebiwuukirizi, akabaata, kacuucuuke, ekikindu, olukonvuba, amaga, amakajja, amawenange, embaluka, embeteza, empindu, omunnyu, enkana, ensalika, ennungu. syringe, n., ekitiiriiso.
syringe
n. ekitiiriise
tabernacle
eweema, ttaaberenaakulu.
table
emmeeza; turn the tables on, okwevuunulira; t. spoon, ekijiiko ekinene.
tablet
ekipande.
taboo
a muzizo; be t., okuzira.
taciturn
be, okumumunyala, okutundubala.
tack
v. (in sewing), okubaga.
tact
amagezi, okwegendereza.
tadpole
akakulwe.
tail
omukira; (of snake) akawuuwo; (of fowl) ekyensuti; t. hair, olusinga, emboobo.
tailor
omusonyi, omutunzi.
taint
v., okuwunyisa.
take
okutoola, okutwala, okuddira, okwemakula. t. away, okuggyawo. t. off, okuggyako, okubereekulula; (clothes) okwambula; (bedding) okwalula; (boots) okunaanula. t. out, okuggyamu; (tooth) okukuula. t. city, okumenya. t. in from drying, okwanula. t. inside, okuyingiza. t. care, okwegendereza. t. care of, okukuuma. t. a walk, okutambulako. t. hold, okukwata. t. off the head, okutikkula, okw etikkula. t. oath, okulayira. t. breath, okussa omukka. t. down, okuwanula; (house) okwabya, okuzimbulula; (tent) okusimbula. t. leave of, okusiibula. t. up, okusitula; (mats) okwalula; (choose) okulonda, okweroboza.
tale
olugero, enfumo, olugambo.
talebearer
omuloopi.
talent
amagezi.
talented
-gezi, a magezi.
talisman
royal, olukisa, olukenge, embajjwe.
talk
ebigambo, embobzi, enjogera.
talk
v., okwogera, okunyumya, okulojja. t. loudly, okuyoogaana. t. nonsense, okubuyaabuya, t. fast, okujabiriza. t. to oneself, okweyogeza.
talkative
a bigambo bingi; vide chatterbox,
talker
omwogezi.
tall
-wanvu, -agguufu, -gulumivu; vide omukoloddoli, omukolongo.
tallness
obuwanvu.
tallow
amasavu.
talon
olwala.
tame
adj., -teefu, -gonvu; grow t., okugayuka.
tame
v., okufuga, okugonza, okujeemula.
tangent
go off at a, okubaama.
tangle
v., okuzingazinga, okugombeza; get tangled, okwetugga.
tankard
ekikompe.
tanner
omuwazi w’amaliba, kiyini.
tantalise
okukookoonya, okuyina, okuzannyiikiriza.
tap
v., okukoona; t. out, okuwummula ( = bore),
taper
v.i., okusongoka, okusondo wala.
tapeworm
enfaana, oluvunyu.
tarboosh
entalabuusu.
tardily
mpola.
tardiness
oluteererezo.
tardy
be, okulwa, okugayaala.
target
ssabbaawa.
tarnish
v.tr., okwonoona; be tarnished, okupeeruuka, okusiiwuuka, okufuma, okuzigama, okwonooneka.
tarpaulin
ekiguniya, ettundubaali.
tarry
okulindirira, okulwawo.
task
omulimu.
task
take to, okunenya.
taskmaster
omukozesa.
tassel
omujunga, amatanvuuwa, ekituttwa, omuvumbo.
taste
n., ekke; t. for, eddoowo.
taste
v., okulegako, okuminsa.
tasteful
-lungi, -woomerevu.
tasty
adj., a kawoowo, -nyuvu; be t., okuwooma, okuseeneekerera.
tatters
ebibukutu, obukwina.
taunt
ekikiino.
taunt
v., okukiina, okukookoonya, okuyeeyereza.
taut
be, okwereega.
tax
n., omusolo, empooza.
tax
v., okusolooza, okuwooza.
tea
caayi.
teach
okuyigiriza, okusomesa, okuyiza.
teacher
omuyiglriza, omusomesa.
teaching
okuyigiriza, enjigiriza.
teapot
ebbinika ya caayi, ttipoota.
tear
n., ezziga; (rent) ekituli.
tear
v., okuyuza, okutaagula; t. out (hair), okumaanyuula; t. off, okukooza.
tear
v.i., t. along, okupaapiira.
tears
shed, okukaaba amaziga; vide ebiyenjeeze, ebiyengeyenge.
tease
okukookoonya, okuzannyiiki riza.
teat
enywanto.
telegraph
n., essimu.
telegraph
v., okukuba essimu.
telephone
n., essimu.
telescope
gaalubindi.
tell
okubuulira, okugamba. t. tales of, okuloopa, okuneeneeka. t. a fable, okugera olugero.
telltale
omuloopi.
temper
obusungu, obulalu, ekkayu; be in a t., okwewagala.
temperament
omwoyo.
temperance
okwegendereza, okweziyiza.
temperate
be, okwegendereza.
temperature
ebbugumu.
tempest
kibuyaga, enkuba, kikuŋŋunta, omuyaga.
temporarily
maseeneeko; do t., okumala gassaawo.
tempt
okukema, okusendasenda, okukwenyakwenya.
temptation
ekikemo, okukemebwa.
tempter
omukemi.
ten
ekkumi.
tenant
omusenze, omwesengeze.
tender
v., okuwa, okuwekereza.
tender
adj., -gonvu.
tenderhearted
be, okukwatibwa ekisa.
tenderness
obugonvu.
tendon
olutegetege, ekinywa, ebikya, omuziisa, olunywa.
tenets
okuyigiriza, enjigiriza.
tenor
n. (meaning), amakulu.
tent
eweema.
tenterhooks
be on, okutuula amatiritiiri.
terminus
ekigobero.
termite
enkuyege; (drone male) enswa, entenga; (warrior) ekkenda; (queen) nnamunswa; for different varieties, vide obuggalamatu, embaala, empawu, amakulubiru, obumpowooko, ensejjere, ennaka, entunda, entakke, ekkonezi.
tern
akalerwe.
terrestrial
a munsi muno.
terrible
a ntiisa, a nsisi.
terrify
okutiisa, okutengula.
territory
ensi.
terror
entiisa, ensisi, encukwe.
test
v., okukebera, okugeza, okuloza.
testament
endagaano; (will) eddaame.
testator
omulaami.
testicle
ebinege, amanege, enjagi, amalonda.
testify
okutegeeza.
testimony
okutegeeza, obujulirwa.
testy
-sunguwavu, -yombi, a ntondo.
tether
okusiba, okusibiikirira.
than
conj. not expressed.
thank
v., okwebaza, okweyanza; t. you, weebale! pl. mwebale! thank-offering, ekirabo eky’okwebaza.
thanks
okwebaza.
thanksgiving
= foreg.
thankworthy
be, okusaanira okwe bazibwa.
that
conj. nti, nga, mbu.
thatch
n., essubi (erisereka enju); old t., enkaajumbe.
thatch
v., okusereka; vide okusulikira, okusereekerera.
thee
ggwe, ku.
theft
obubbi.
their
-abwe.
then
conj., ate, awo; vide ko.
then
adv., use lyokka, q.v.
there
adv., eri, eyo, wali, awo, -wo, -yo.
there
sb. pref., wa-.
therein
omwo.
they
them, bo, abo, ba-, ba-.
thick
nene, gazi, a mubiri munene, a kipempe; (of vegetation, etc.) ziivu; (smoke) vide okuttunka.
thicken
v.i., okukwata.
thicket
ekisaka.
thickheaded
-siru; vide simpleton,
thickly
speak, okukululiza.
thickness
obunene, omubiri.
thief
omubbi.
thieve
okubba.
thievish
be, okuba n’akagalo, okuba n’ekinkumu.
thigh
ekisambi; t. bone, bbunwe, ekinjagali, ekkugunyu.
thin
-kovvu, a lutitti; vide oluyongo yongo; (of paper) abiirivu. become t., okukogga, okukenena, okugejulukuka, okugoogomba, okukondoba, okukundugga, okusoosootoka. be t., okwabirira. to t. out (seedlings), okwabiza.
thing
ekintu.
think
okulowooza; (meditate) okufumiitiriza; (suppose) okugamba, okusuubira.
third
a kusatu.
thirdly
eky’okusatu.
thirst
n., ennyonta, enkalamata, eŋŋa nzi.
thirsty
adj., rel. form of follg., be t., okulumwa ennyonta, okulakasira, okulaakalaaka.
thirtieth
a makumi asatu.
thistle
ettovu.
thither
eyo, eri.
thong
olukoba, ekigodo.
thorax
ekifuba.
thorn
eriggwa, empingula.
thorny
a maggwa.
thorough
use rel. form of okutuukiriza.
thoroughly
ddala.
though
nnewaakubadde (nga), ssonga.
thought
ekirowoozo.
thoughtlessness
akabalali, obutalo wooza.
thousand
lukumi; ten t., mutwalo.
thrall
omuddu.
thraldom
obuddu.
thrash
okukuba, okwasanguza, okubattula, okuwa emiggo.
thread
n., ewuzi; (of screw) ejjoola.
thread
v., okutunga.
threat
n., okukanga, ekikango.
threaten
okukanga; (of rain) okubindabinda, okuyinda.
three
satu; all t., onsatule.
thresh
okuwuula.
threshold
omulyango.
thrice
emirundi esatu.
throat
omumiro, obulago, amalaka.
throb
v., okubobba, okutujja, okulasira, okutundugga.
throne
nnamulondo, entebe ya ka baka.
throng
ekibiina; vide multitude.
throng
v.i., okuyigaana; v.tr., okunyigiriza.
throttle
v., okutuga.
through
mu, use v., okuyitamu, okusowoka; go right t., okugguka; vide okusabika, okutolontoka, okutuukirira.
throughout
use v., okubuna.
throw
v., okukasuka, okukanyuga. t. away, okusuula, okuyiwa. t, down, okubemula, okutandaggira, okulekula, okuligajjula; (in wrestling) okumegga. t. up (earth), okufukula. t. over shoulder (cloth), okusuulira.
thrush
ebbuukamugogo; (disease of infants) engeru, enkuyu.
thrust
okusindika, okusindiikiriza; (with spears) okufumita.
thumb
ekinkumu.
thump
okufuntula, okututula.
thunder
n., okubwatuka.
thunder
v., okubwatuka, okududuma.
thunderbolt
enjota.
Thursday
Ssaazide, Olw’okuna.
thus
-tyo, -ti.
thwart
eggabi, olubanga, ensizi.
thwart
v., okuziyiza.
tibia
olulundulunduli.
tick
n., enkwa, ekibo.
ticket
ttikiti.
tickle
okunyonyoogera; (animal) okwagiriza; (throat) okusokotta.
tidings
ebifa, amagambo, amawulire.
tidy
v,, okulongoosa, okugonjola.
tie
v., okusiba, okulijja, okumiimuula, okutugga, okugongola, okuyimba. t. a knot, okufundikira. t. tightly, okumyumyula, okutippa. t. loosely, okujenjeeka.
tiff
have a, okusoowaana.
tight
use nnyo.
tighten
okwongera okusiba, okuleega.
tile
n., ettegula.
till
v., okulima.
till
conf, okutuusa.
tillage
obulimi.
tilth
ennimiro, enkabala.
timber
emiti, embaawo.
time
n., obudde, ekiseera, enfunda, akakyo, ekisekka; (leisure) ebbanga; (hour) essaawa; (first, second, etc.) omulundi; (times) emirembe, ebiro, ensangi; at a t., kinna . . vide lejjalejja, okusomberera, okusomola; be a long t., okubandaala.
timepiece
essaawa.
timid
-ti.
timidity
obuti.
timidly
kikingirizi; vide okumoga, okumulula.
timorous
-ti.
tin
n., eddebe, akalebe, omukebe.
tingling
ensolosozi, obubalagaze.
tinkle
v., okuvuga.
tiny
-tono nnyo; vide walugungu.
tip
n., ensonda, akasassa, akadondi, akasongezo, ettutu; (gift) ekirabo.
tipple
okwewuuga, okukaawuula, okuwawakgula, okwekaawa, okujenga.
tipsy
-tamiivu; get t., okutamiira.
tiptoe
stand on, okukangalala; walk on t., okutambuza obunkenke.
tire
v.i., okukoowa, okuggya, okuseŋŋenyuka, okufumbuka.
tire
v.tr., okukooya, okukooyesa.
tired
-koowu, rel. form of v.i. foreg.
tithe
ekitundu eky’ekkumi.
tittle
akatonnyeze.
titter
okusekaaseka, okufeenyerera.
to
e, ku.
toad
ekikere.
toast
v., okwokya, okusiriiza.
toast
n., omugaati omwokye.
tobacco
ttaaba, taba. t. pipe, emmindi. t. pouch, entago. false t., ssetaaba. fill a t. pipe, okuganga.
today
leero.
toddle
okubambaga.
toe
akagere, big t., ekigere ekisajja, little t., nnasswi.
together
awamu; vide okutaba.
toil
n., emitawaana, omulimu.
toil
v., okutawaana, okulasana, okukola ennyo.
token
n., akabonero, omusingo.
tolerate
okugumiikiriza, okusobola.
toleration
okugumiikiriza.
toll
empooza, ekituuza.
toll
v., okukuba ekide.
tomato
ennyaanya.
tomb
amalaalo, ekiggya.
tomorrow
jjo, enkya; t. morning, kumakya.
tone
eddoboozi.
tongs
nnamagalo.
tongue
olulimi.
tonight
ekiro kino,
too
adv. (also), era; (excessive) vide okuyinga, okuyitirira.
tooth
erinnyo, eggego, essongezo.
toothbrush
omuswaki.
toothless
a kibungu.
toothpowder
ensenyu.
top
entikko, ensonda; (of trees) omusa, akasanso; on the t., waggulu, kungulu; on t. of, kungulu ku ..., waggulu wa ...
toper
lujuuju.
topheavy
be, okugulukira.
topmost
komererayo waggulu.
topple
okugalanjuka, okuwalannuka.
torch
omumuli.
torment
ekibonyoobonyo.
torment
v., okubonyaabonya.
torn
-abifu, -kutufu, =yulifu, -sensuse, -atiikirivu; be t., okwabika, okukutuka, okusensuka, okuyulika.
tornado
kibuyaga.
torrent
mukoka; in a t., julujulu; vide okufukumuka, okutokomoka.
tortoise
enfudu; t. shell, ekiwaawo.
torture
okugugumbula, okugujula.
toss
v.tr., okusuula, okukasuka; t. about, okusuukunda; t. head, okunyeenya, okumaguka; (with the horns) okusena.
total
n., omuwendo omugatte.
totem
omuziro, akabbiro.
totter
okubambaga, okuyuuguuma, okuzunga, okuyenja, okukunkuna, okunnyulula, okutagalimba, okutagatta.
touch
v., okukomako, okukwatako; (reach) okutuukako.
touchy
a ntondo, a ntoozo.
tough
-kalubo, -gumu, -kapye; be t., okukaluba.
toughness
obukalubo.
tour
n., olugendo, olukyaia, okulambula.
tourist
omutambuzi, omutambuze.
tow
v., okuwalula.
towrope
endigo.
toward
eri; use gyali, etc.
towel
ettawulo, ekitambaala, ekiwero.
tower
n., ekigo, omunaala.
tower
v., okugulumira, okutumbira.
town
ekibugi.
toy
eky’okuzannyisa.
trace
v., okuziga.
trachea
omumiro.
trachoma
obulangula.
track
n., ekkubo, oluwenda, ekikuute, omugendo, omukululu, omukwekwe, ebigere.
track
v., okuziga, okulondoola, okugoba ebigere.
trade
n., obuguzi, obusuubuzi.
trade
v., okusuubula, okutunda.
trademark
olusamba.
trader
omusuubuzi, omutunzi.
tradition
obulombolombo.
traditional
a bulombolombo.
traduce
okuwaayiriza, okulyolyoma.
traducer
omuwaayirizi.
trail
n., ekisinde, omukwekwe, obuwufu, olunaanu, omukululu, omukwesese.
trail
v., okukulula.
train
n,, ggaali y’omukka, leerwe.
train
v., okuyigiriza, okwola, okugunjula; (animals) okubangula.
trainer
omuyigiriza.
traitor
ow’enkwe.
trammel
n., ekizikiza.
tramp
n. (wanderer), omudaazi, omutambuze; (sound of feet) ekirinnimuko, omusinde.
tramp
v., okutambula.
tranquil
-teefu.
tranquillity
obuteefu, emirembe.
transfer
okuwaanyisa, okujjulula.
transfigure
okuwaanyisa, okukyusa, okufuusa.
transfix
okufumita, okufumuggula.
transform
okufuusa, okukyusa.
transgress
okusobya, okwonoona.
transgression
okusobya, okwonoona, ensobi, ekyonoono.
transgressor
omwonoonyi.
transient
a kiseera, si a lubeerera.
translate
okukyusa, okuduuma.
transmit
okuweereza.
transparency
obutangaavu, obwabirivu.
transparent
be, okutangaala, okw abirira.
transpire
okusansuka.
transplant
okusigula, okubutula.
trap
n., omutego, ekigu, omugomo, olutayo, ekisuwi, ekkolero, olusoggo, omuya, akamasu, ekidikya, ekigembe.
trap
v., okutega.
trash
ebisasiro, essanja.
travail
okutawaana, okulumwi okuzaala.
travel
n., eŋŋendo.
travel
v. okutambula;, t. rapidly, okupaapiira.
traveller
omutambuze.
traverse
okuyitamu.
tray
olubaawo, endiiro; winnowing t., olugali, ekiwewa.
treacherous
a nkwe.
treachery
olukwe.
tread
emisinde, enswagiro.
treason
olukwe.
treasure
obugagga, ekkula, amakuti.
treasurer
omuwanika.
treasury
eggwanika, enkuluze.
treat
v., okukola; t. well, okusaanira; (sick case) okuganga, okujjanjaba.
treaty
endagaano.
tree
omuti.
trellis
olukabazzi.
tremble
okukankana, okutengeeta, okutintima.
tremendous
-nene nnyo; vide colossal.
trench
n., olusalosalo, olunnya, oluwangiwangi.
trepidation
okukankana.
trespass
n., ensobi, ekyonoono.
trespass
v., okusobya, okwonoona, okuyitirira; vide intrude,
trespasser
nnabugwamu; rel. form of verb for intrude,
tribal
a ggwanga; t. marks, enjola, enjokyo.
tribe
eggwanga.
tribute
omusolo.
trice
in a, amangu ago, bekkwa.
trick
n. (score in game), ekkwiri.
trick
v., okucumpanyacumpanya, okulyazaamaanya.
trickle
olusununu.
trickle
v., okukulukuta.
trifle
n., ekigambo ekitaliimu, bya ddoledole, akakerenge, akanyiikuuli, ebyatere.
trifle
v., okuzannyazannya, okw egayaazagayaaza.
trigger
emmanduso, oluwero.
trill
v., okugegenga.
trills
n., ebisoko.
trim
v., okulongoosa, okukomola (wick).
trip
n., olugendo olutono.
trip
v.i., okwesittala.
trip
v.tr., okwesittaza, okusiba enkalu, okusiba akakaayi, okusiba ekkoligo.
tripod
enkandaggo.
triumph
n., okuwangula, ekivvulu.
triumph
v., okuwangula.
troop
n., ekibiina, ekitongole.
trot
okukwejemba, okukutakkuta, okusattira, okutyagira, okusennye nta.
troth
plight one’s, okulayira.
trouble
it., ennaku, obuyinike, obulemu, obwemi
trouble
v.i., okutegana, okweralii kirira, okwefulukuta, okukulubana, okutagala, okuteerukana; be in t., okulaba ennaku.
trouble
v.tr., okuteganya.
trough
ekibanvu, olutyatya.
trousers
empale, sseruwale, endabada.
truculence
obukambwe, obukaali.
truculent
-kambwe.
true
mazima.
truly
ddala, mazima, nnyini, weewaawo, mawangwa.
trumpet
n., eŋŋombe, ekkondeere.
trumpet
v. (of elephant), okwana.
trumpeter
omukondeere.
trundle
okuyiringisa.
trust
n., obwesigwa.
trust
v., okwesiga, okweyabiza, okwessa.
trustworthy
a mazima, -esigwa.
truth
amazima.
truthful
a mazima, -talimba.
try
v., okugezaako, okugezaamu, okukema; (compare) okugeza, okugeraageranya; t. on, okugezaamu.
trypanosomiasis
vide sleeping sickness,
tsetsefly
ekivu.
tub
eppipa.
tube
oluseke; vide ekiwawangulo, omulenge.
Tuesday
Tyuzide, Olw’okubiri.
tuft
ekikufiri, omusule, akabooya.
tug
okuwalula, okusikaasikanya.
tumble
n., ekigwo.
tumble
v., okugwa, okugalanjuka.
tumour
ekizimba, enkufu, ekkuluba.
tumult
akacwano, oluyoogaano, akabaate.
tune
n., eddoboozi.
tunic
ekkanzu.
turban
ekiremba.
turbid
become, okwesiikuula.
turbulence
akacwano.
turn
n., oluwalo, bkisanja; do in t.f okukola empalo, okukola ebisanja.
turn
v.i., okukyuka. t. aside, okuwunjuka. t. sour (milk), okukwata. t. on the back, okugalika. t. over, okugalanjuka. t. back, okukomawo, okudda. t. over (as ankle), okubudama. t. up (be found), okuvumbuka. turn, v.tr., okukyusa. t. upside down, okuvuunika, okusulika, okutiiruula. t. right side up, okuvvuunula. t. out, okugoba, okufulumya. t. over in mind, okufumiitiriza. t. inside out, okufuula. t. up (lamp), okuseesa. t. down (lamp), okuddiriza. t. down (of screw), okunyoola.
turtledove
ejjiba.
tusk
erinnyo; (of elephant) essanga.
tutor
omuyigiriza, omusomesa.
twaddle
obusiru; vide obubuyabuya.
twang
with a, ekinnyindwa.
twelfth
a kkumi na biri.
twentieth
a makumi abiri.
twice
emirundi ebiri.
twig
n., akati, akatabi, omusanvu.
twilight
akalabiriza bazaana.
twill
red, ebendera.
twin
omulongo. t. bananas, nnabansasaana. father of t., ssaalongo. mother of t., nnaalongo.
twine
n., ewuzi.
twine
v., okwezingirira.
twinkle
n., okumunyeenya.
twinkle
v., okumunyeenya, okutemereza, okumasamasa.
twist
v., okuzingirira, okunyoola; be twisted, okugongobala; t. about, v.i., okwegonyaagonya.
twitch
v.tr., okusikula.
two
biri; t. edged, a bwogi bubiri.
type
n., ekyapa; (emblem) ekifaananyi;(kind) engeri.
tyrannical
rel.form of v., okujooga.
tyranny
obujoozi.
tyrant
omujoozi.
tyro
omuligo.
udder
ebbeere.
ulcer
ebbwa; vide kaboole, ekisejja, ekiwuukirizi, kyebaaga, amaddu.
umbilicus
ekkundi.
umbrella
manvuuli, ekijenga, ssemusiya.
umpire
omusazi.
unable
be, neg. form of okuyinza, okusobola.
unawares
vide surprise,
unbaked
-bisi; vide omwali.
unbar
okusumulula.
unbelief
obutakkiriza,
unbeliever
omukaafiiri.
unbidden
kyeteeso; enter u., okw eyitiriza; go u., okwegenza.
unbind
okusumulula.
unbolt
okusumulula, okuggulawo.
unbosom
okubikkula.
unburden
okutikkula.
unbutton
okusumulula amapeesa.
uncertain
a kalebule.
unchain
okusumulula munjegere.
uncircumcision
obutakomolebwa.
unclasp
okuta, okusumulula.
uncle
kojja; kita omuto; (of king) ssaabaganzi.
unclean
si -lungi, si -longoofu, -gwagwa.
uncleanness
obutali bulongoofu, obugwagwa.
unclose
okubikkula.
unclothe
okwambula.
uncoil
okuzingulula.
uncommon
a kyetere; ekitali kya bulijjo; be u., okwekerenga.
unconscious
become, okuzirika, okupooca.
unconsciousness
okuzirika; (ignorance) obutamanya.
uncooked
-bisi.
uncork
okuzibukula, okusaanukula.
uncouple
okugattulula.
uncouth
-kopi, si -a mpisa nnungi, nnakifankenyere, -ggulu.
uncover
okubikkula, okukwekula, okusaanukula; u. oneself, okweyerula; come uncovered, okubebbuka.
undaunted
-zira, -giimu.
undeceive
okulimbulula.
undecided
be, okusagaasagana.
under
wansi wa ..., mu.
underbred
-kopi.
underdone
-bisi; vide half-cooked, okukona.
undergo
okulaba, okukolwa.
underground
wansi, wansi mu ttaka.
undermine
okusima wansi, okukotoggera.
underneath
wansi mu..., wansi wa ...
underrate
okunyooma, okugaya.
understand
okutegeera, okwete gereza.
understanding
amagezi, obukabakaba; (agreement) endagaano.
undertake
okwesibira, okwetema, okutoolera.
undertaking
omulimu.
undo
okusumulula, okufunduukulula.
undress
okwambula.
undulate
okusingiisira.
unearth
okuziikula, okuvumbula, okwanjuluza.
uneasy
be, okusitunkana.
unequalled
vide okulabwa.
uneven
si -tereevu.
unevenness
amakongolijjo.
unexpectedly
kibanubanu, makutu.
unfailing
a nkalakkalira.
unfasten
okusumulula, okutuggulula.
unfeeling
si -a kisa; neg. rel. form of v. okusaasira.
unfix
okusumulula, okugattulula.
unflinching
-gumu.
unfold
okwanja, okwanjuluza, okufunyulula; be unfolded, okwanjulukuka.
unfortunate
si -a mukisa, naku.
unfounded
kalebule.
unfriendly
si -a mukwano.
unfurl
okwanjuluza; (sail) okuwanika.
ungenerous
si -a kisa, -kodo.
ungodliness
obutatya Katonda.
ungodly
-tatya Katonda.
unguent
amafuta.
unhappy
si -a ssanyu, -naku.
unhook
okusumulula, okunaanula.
unimportant
vide okusendeka, okutoowala.
unintelligibly
speak, okujobojja oba okujoboja.
unintentionally
butanwa.
uninvited
kyeteeso; come u., okwebereka; go u., okutwala omuyinooyino.
union
okussa ekimu, emirembe.
unique
a kitalo, a kyetere.
uniquely
emmommololo.
unit
omunwe.
unite
okuyunga, okugatta, okutabaganya; be united, okutaba gana, okwegatta.
unity
obumu, okussa ekimu, okutabagana.
universal
a bantubonna, a buli wantu; vide okubuna, okujanjaala.
universe
ensi zonna, ebitonde byonna.
unjustly
act, okukola mbyone.
unkind
si -kisa, -kakanyavu.
unlace
okusumulula, okutuggulula.
unlawful
a muzizo.
unlearn
okuyigulula.
unless
wabula.
unlimited
ngi nnyo, use v. okukoma in neg. form.
unload
okutikkula; (ship) okusiikulula; (gun) okusindulula.
unlock
okusumulula ekkufulu.
unloose
okusumulula, okuta, okuyimbula.
unlucky
si -a mukisa, -naku.
unmannerly
si -a mpisa nnungi; -kopi.
unmarried
a busa, omuwuulu.
unmerciful
use okusaasira in neg. rel. form.
unpack
okusumulula, okuggyamu.
unpeg
okubambula.
unpick
okutungulula, okusattulula, okuwundulula.
unprepared
vide n’ekisubi kuliiso.
unravel
okuzingulula, okutuggulula, okulangulula, okusambulula, okusaggulukuka, okusala eggoye.
unrefined
-ggulu.
unrelenting
-kakanyavu; use v. okusaasira in neg. rel. form.
unremitting
-nyiikivu.
unrighteous
-tali mutuukirivu.
unrighteousness
obutali butuukirivu.
unripe
-bisi; vide a kibogwe.
unrobe
okwambula.
unroll
v.i., okunyoloka; v.tr., okuzingulula.
unruly
be, okujanjaala.
unsaddle
okutanduukulula.
unsay
okugambulula.
unscrew
okuggyamu emisumaali.
unseal
okubembula.
unseasonable
a nkiramwaka.
unseemly
act, okwepaatiika.
unsew
okutungulula.
unship
okusiikulula, okuteekulula.
unskilful
si -a magezi.
unsociability
okuluma emba.
unsound
vundu, a kalogojjo.
unstable
lebevu; vide omuyuuganyi.
unsteady
be, bkwetengerera, okugulungujja.
unstitched
come, okutungulukuka, okusattulukuka.
unstop
okuzibula, okukagula.
unstring
okuleegula; come unstrung, okusolokkana.
unthreaded
okuwuluttuka.
untidy
be, okwevulunkanya; vide omugogolo.
untie
okusumulula, okutuggulula, okufunduukulula, okubagulula; come untied, okusumulukuka, okusumuttuka, okutuggulukuka.
until
okutuusa lwe ...
untimely
born, sowole.
untrue
si -a mazima, -limba.
untruth
obulimba, ekisalaganyi.
untruthful
-limba, si -a mazima.
untwine
okuzingulula, okulambulula.
untwist
okuzingulula, okuvootoola, okulangulula; come untwisted, okusansulukuka, okusattulukuka, okuzingulukuka.
unusual
si -a bulijjo, a kitalo.
unveil
okubikkula.
unwell
-lwadde; vide nkenyera.
unwieldy
-nene nnyo, -zito nnyo; vide omuzinzi.
unwillingly
lwa buyingirwa.
unwind
okuzingulula; (bandage) okusabuukulula; come unwound, okusansulukuka, okusattuuka, okusabuulukuka.
unwisdom
obusiru.
unwise
si -a magezi, -siru.
unwrap
okuwumbulula, okusumulula, okusabuukulula; (food from leaves) okusoosootola.
unyoke
okusumulula.
up
adv., waggulu; vide okwambuka.
up
prep., use v., okulinnya, okwambuka;
upbraid
okunenya, okubuulirira.
upon
ku ..., kunguluku ...
upper
a waggulu; vide akatunnumba.
uppish
be, okwekuluntaza, okwekuza.
upright
adj., a mazima, -tuukirivu; a busimba.
upright
adv., busimba, bulanga; set u., okusimba; stand u., okutereera, okukotaamulukuka, okukutaamulukuka.
uprightness
amazima, obutuukirivu.
uproar
akacwano, oluyoogaano, aka baate, olubiika; make an u., okuyoogaana; be. in an u., okusasamala.
uproot
okusimbula, okujjira, okukoola, okusaayirira, okusigula, okusiguukulula.
upset
okubundula, okuvuunika, okuliga, okusulinka; (liquids) okuyiwa.
upset
v.i, okwedoma, okulenduka; (liquids) okuyiika
upshot
enkomerero.
urbane
-lungi, a kisa.
urchin
akalenzi.
urethra
akanyinyi.
urge
okukubiriza, okwasira, okwamira; okubuga; (entreat) okwegayirira.
urinal
ekinnyaalo.
urine
enkali.
urticaria
ekirogologo.
use
v.tr., okukoza; u. sparingly, okukekkereza; be of u., okugasa, okuganyula.
useful
use rel. form of v. okugasa; make u., okuganyula.
useless
vide omulangaasira; become u., okufa.
usual
a bulijjo, -tera okulabika.
usually
do, okutera.
usurious
use v. okuseera in rel. form.
usurp
okunaayira, okuwaŋŋama, okwetulinkirira, okwetumiikiriza.
usury
obuseezi.
utensil
ekibya, ekikompe.
uterus
nnabaana.
utilise
okukoza.
utter
v., okwogera, okwatula.
utter
adj., use ddala.
utterance
ebigambo, okwogera.
utterly
ddala, togge.
uvula
akamiro, akasondamumiro.
vacancy
ekifo, ebbanga.
vacant
fulukwa, ereere; be v., okwangaala; look v., okulolobala.
vacate
okuleka, okuvaamu.
vacation
okuwummulu.
vaccinate
okusala emikono (okuziyiza kawaali).
vacillate
okusagaasagana, okugala ngatana, okuekkiriranya, okuttaaga n’aga.
vagabond
omutambuze, omudaazi.
vagina
emmana.
vaginitis
ekyalaalo.
vagrant
ekireebereebe, emmomboze.
vain
a malala, rel. form of v. okwenyumiriza; (foolish) -siru; be v,, okwenyumiriza.
vain
in, bwereere, busa, bekkotoggo, bireebwe, bukumbu; go in v., okugubagguba.
vale
ekiwonvu.
valediction
okusiibula.
valet
omuweereza, omulenzi.
valiant
-zira; be v., okufuŋŋama.
valid
-kakafu, -tuufu.
validity
obutuufu, obukakafu.
valise
ensawo.
valley
ekiwonvu.
valorous
-zira.
valour
obuzira.
valuable
a muwendo.
valuables
amakula.
valuation
okusala omuwendo.
value
omuwendo.
value
v., okulamula omuwendo, okusala omuwendo; (prize) okwagala.
vanilla
omulondo oba omulondo.
vanish
okubula.
vanity
okwenyumiriza.
vanquish
okuwangula, okugoba.
vapour
omukka, olufu.
variance
oluyombo, empaka.
variegated
a mabala, -tobeke, a langi; vide okutobeka, okutolobojja.
variety
enjawulo; (sort) engeri.
various
-lala na -lala.
varnish
v., okusiigako amasanda.
vassal
omuddu.
vast
-nene nnyo; vide colossal,
vastly
nnyo nnyini.
vat
emmanvu, ettogero.
vault
v., okubuuka.
vaunt
okwenyumiriza.
vegetables
enva, ebikagga, emboga, etc.
vegetation
omuddo.
vehemence
amaanyi.
vehement
a maanyi.
vehemently
n’amaanyi.
vehicle
eggaali.
vein
omusuuwa.
velocity
embiro.
vend
okutunda.
vendetta
endibu.
vendor
omutunzi.
venerate
okussaamu ekitiibwa.
vengeance
take, okuwalana eggwanga, okuwoolera eggwanga.
vengeful
a ggwanga, a ttima.
venom
obusagwa.
venomous
a busagwa, a kkalwekkalwe.
vent
n., ekituli.
venture
okugezaako, okwaŋŋanga, okwetantala.
venturesome
be, okwetunda, okweyinula.
veracious
a mazima.
veracity
amazima.
veranda
ebbalaza, olubalaza.
verbal
a kamwa.
verbose
a bigambo bingi.
verbosity
okwogera ebigambo ebingi; vide chatter,
verdict
give, okusala.
verdigris
oluwugge.
verdure
omuddo.
verge
ebbali, enjegoyego.
verify
okukakasa.
verily
ddala, ngenye.
veritable
a mazima.
verity
amazima.
versatile
a dangu.
verse
olunyiriri.
versicle
akanyiriri.
vertebra
ettembe, ensengere.
vertically
bulanga.
vertigo
kantoolooze, kammunguluze.
very
nnyo, ddala; also ideophones like ggulugulu, kaalaala, kabogo, kaakaaka, ttukutuku, ccekeceke, ccucucu, ddu, ddudduddu, kazigizigi, kkopokopo, mmya mya mya, mmyu myu myu, ppeppeppe, ssassassa, ssississi, twa twa twa.
vessel
ekikompe, endeku; (ship) ekyombo, eryato.
vest
effulaano.
vestment
ekyambalo.
vesture
ebyambalo.
vetch
ekisambandege.
vex
okunyiiza, okunyiikaaza, okunyiigombya; be vexed, okunyiiga, okunyiikaala, okunyiigomba, okujumba.
vexation
okunyiiga, ekinyiigo, emirerembe, emiroboli.
vial
eccupa.
viands
eby’okulya.
vibrate
okutiribira, okukankana, okupapa, okusaalaala.
vicious
-bi, -kambwe.
victor
omuwanguzi.
Victoria
Lake, Nnalubaale.
victorious
be, okuwangula.
victory
okuwangula.
victuals
eby’okulya.
view
v., okulaba, okulengera.
vigilance
okutunula.
vigilant
be, okutunula.
vigorous
a maanyi, a ggume.
vigour
amaanyi, eggume, empapiiro, omuteega, ezzime.
vile
-bi nnyo.
vileness
obubi.
vilify
okuwaayiriza.
village
ekyalo; vide lubandansi.
villain
omuntu omubi; vide rascal,
villainy
obubi.
vindictive
a ttima.
vindictiveness
eggwanga, endibu.
vine
omuzabbibu; rubber v., omulemu, nnansaale.
vinedresser
omulimi w’emizabbibu.
vinegar
omwenge omukaatuufu.
vineyard
olusukuolw’emizabbibu.
vintage
okukungula emizabbibu.
violate
okwonoona, okusobya; (girl) okwata.
violence
amaanyi, ettemu, empapala.
violent
a maanyi.
violently
lwa maanyi.
virago
nnambaalaala, nnakafuga.
virgin
omuwala atamanyi musajja, embeerera.
virile
a ggume.
virility
amaanyi, eggume, olusajja.
virtue
obulungi, obulongoofu.
virtuous
-lungi, -longoofu, -tuukirivu.
visage
amaaso.
viscera
ebyenda.
visible
be, okulabika, okuboneka.
vision
okwolesebwa.
visit
v., okukyala, okubunga, okulambula; okulanya. v. constantly, okubeyuka, okuseya, okusereggana. make a short v., okubandagala. be on a v., okugenyiwa, okunyegera.
visitor
omugenyi.
vitiate
okwonoona.
vituperate
okuvuma.
vizier
katikkiro.
vocalist
omuyimbi.
vocation
omulimu, okuyitibwa.
vociferate
okwogera n’eddoboozi eddene.
vociferous
a ddoboozi ddene.
voice
eddoboozi, akanyego.
void
-ereere; make v., okudibya; become v., okudiba.
volcano
olusozi olw’omuliro.
volley
fire a, okutindikira.
voluble
bigambo bingi; be v., okubabuukiriza ebigambo.
volume
ekitabo, omuzingo.
voluminous
-ngi; vide olufulube, olufuubanja.
voluntarily
lwa kisa;
voluptuary
omwegombi.
voluptuous
-egombi.
vomit
ekisesemye.
vomit
v., okusesema, okutanaka; be vomited, okutunuka.
voracious
a mululu, -lulu; eat voraciously, okujujumbula.
voracity
omulugube, omutuubo.
vow
n., obweyamo.
vow
v., okweyama obweyamo oba okweyama obweyamo, okulayira.
voyage
n., olugendo lw’okunnyanja.
voyage
v., okuyita kunnyanja.
vulgar
kopi, ggulu.
vulgarity
empisa embi, obuggulu.
vulture
ensega.
waddle
v., okubaatabaata.
wag
v., okunyeenya; (tail) okutenga.
wage
«., empeera, omusaala, omukemba; pay w. to, okupokera.
wager
v., okusinga.
waggish
be, okwekinika.
waggon
eggaali.
wagtail
nnamunye.
wail
v., okukuba ekiwoobe, okuwooba.
wailing
«., ebiwoobe, okukaaba.
waist
ekiwato; vide olukende.
waistband
olwebagyo, olukoba.
waistcoat
ekizibaawo ekitono.
wait
okulinda, okulindirira; (vainly) okwandaakalala. w. upon, okuweereza. w. a bit! lindako! ogira otuula awo! w. at table, okusumaama. w. over a day, okwosa. lie in w., okuteega. w. about, okuzimbirira.
waiter
omuweerbza, omusumaami.
waive
okuleka.
wake
v.i., okuzuukuka; v.tr., okuzuukusa.
wakeful
sit, okutuula busiga.
walk
okutambula. w. carefully, okwegendereza.
walk
backwards, okwesendasenda. w. slowly, okulemba. w. with difficulty, okubambaga, okubattira. w. throwing out legs, okujaagira. w. fast, okweyaka, okweyasa, okwabuka, okweskawuula, okwesekula, okwesika, okwesikula, okwewawaagula, okwewuuba, okwewalakata, okupappuka, okusaabuuka, okusesegguka.
walk
n., entambula; (path) ekkubo; (conduct) empisa; go for a w., okutambulako.
walker
omutambuze.
wall
ekisenge, olusebenju; (city) obugwe.
wallet
ensawo.
wallow
okwekulukuunya.
wander
okukyama, okuseyaaseya, okuseyeggera, okuwambajja, okuleregga, okulalagga; (in delirium), okulogojjana.
wanderer
ompiseeyise, empisiiyisi.
want
okwetaaga, obwavu.
want
okwetaaga, okwagala.
wanton
-kaba.
war
olutalo; great w., olutalo sse matalo; go to w., okutabaala.
ward
n. (of prison), ekkomera; vide ezzaaliro.
warden
omukuumi.
warehouse
eggwanika.
wares
eby’okutunda.
warfare
olutalo, entalo.
warily
mpola; use v. okwegendereza.
warlike
a ntalo.
warm
v.tr., okubugumya, okubuguumiriza; w. the body, okwota (omuliro, omusana).
warm
v.i., be w.f okubuguma, okutakata.
warmth
n., ebbugumu, akasuususu.
warn
okulabula.
warp
v.i., okweweta, okugonyoka, okulalambala; v.tr., okuweta, okweweesa.
warrior
omulwanyi.
wart
ensundo.
warthog
engiri.
wash
v.tr. (another person), okunaaza; (things) okwoza; w. up (on to the shore), okufumbiikiriza.
washing
n., engoye ez’okwoza.
wasp
bbumbuzzi, muyizzitasubwa.
waste
v.i., w. away (in sickness), okukonvuba, okukoozimba, okuwolongoka.
waste
ebisasiro, amasengere.
wasteful
be, okujoogoola; vide nnalyambe.
watch
n., essaawa; w. of the night, ekisisimuka.
watch
v.i., okutunula; v.tr., okukuuma, okutunuulira, okwekkaanya.
watchchain
omukuufu.
watchman
omukuumi.
water
n., amazzi; make w., okunnyaala, okufuka amazzi, okukojoba, okukunkumula omusulo.
water
v., okufukirira; (cattle) okunywesa, okwesera.
waterbuck
ensama, enjobe.
watercloset
ekiyigo, mugwanya.
waterfall
ekiyiriro.
waterhen
akafubitizi, enfulubiru.
wateringplace
ekyesero.
waterjar
ensuwa.
waterless
awatali mazzi.
waterlily
kitengejji, akabbula.
waterpipe
omufulejje.
waterpot
ensuwa.
wave
11., ejjengo, essingiisira.
wave
v.i., okwewuuba, okuyuuguuma; v.tr., okuwuuba.
waver
okubuusabuusa, okusagaa sagana, okufufuggala, okujenguka, okuttaaga n’aga.
wax
n., ebisenge by’enjuki; (in ear) envumbo.
way
ekkubo; (custom) empisa; (plan) amagezi; make w. for, okusegulira.
wayfarer
omutambuze, omuyisi.
waylay
okutega.
we
ffe, tu.
weak
-nafu; become w., okuyenjebuka, okuyongobera, okunafuwa, okujenjeba, okugangatika, okuyeba.
weaken
v.tr., okunafuya.
weakly
-nafu, -yongobevu.
weakness
obunafu.
weal
omuzizi.
wealth
obugagga, ebintu, emmaali, obutitimbe.
wealthy
gagga; become w., okugaggawala.
wean
okuggya ku mabeere; w. too soon, okwosera; be weaned, okuva ku mabeere.
weapon
eky’okulwanyisa.
wear
v.tr. (put on), okwambala; w. out, okukansula.
wear
v.i., w. out, okukaddiwa, okuseebenga, okubotoka; w. well, okwesibira.
weariness
obukoowu.
weary
-koowu; become w., okukoowa, okuggya; make w., okukooya, okukooyesa.
weasel
eggunju.
weather
obudde.
weave
okuluka, okulanga.
weaver
omulusi w’engoye.
web
n. (of spider), engoye za nnabbubi.
wed
v.tr. (of matt), okuwasa; (of woman) okufumbirwa; (mutual) okufumbiriganwa.
wedded
-fumbo.
wedding
obugole, embaga y’obugole.
wedge
olubanda, empano.
Wednesday
Wenzide, Olw’okusatu.
weed
n., omuddo; pi. ebirungu.
weed
v., okukoola, okukandula.
weedy
-zise.
week
wiiki, ssabbiiti.
weekly
a buli ssabbiiti.
weep
okukaaba amaziga, okulira, okukoboka.
weeping
okukaaba.
weevil
akawuka, enjovu, omusontwa.
weigh
okugera, okupima.
weight
obuzito.
weighty
-zito, a buzito.
welcome
adj., a ssanyu.
welcome
v.tr., okwaniriza, okusanyukira.
weld
okuyunga, okugatta.
well
it., oluzzi.
well
adj., -lamu, -lungi.
well
adv., bulungi.
well
int., kale; w. done, weebale, kulika, yogaayoga, buswagu.
well
get, okuwona, okussuuka, okulamuka, okwekakamula; make w., okuwonya.
wench
omuzaana.
west
ebugwanjuba.
westerly
a bugwanjuba.
wet
adj., -bisi, rel. form of v. follg.; get w., okutoba, okujojobala.
wet
v.tr., okutobya; w. the clothes, okwesona.
wether
endiga endaawo.
whale
lukwata.
whatever
buli with rel. pron.
wheat
eŋŋaano.
wheel
nnamuziga, ddudumo.
wheel
v,, okusindika, okuyiringisa.
wheeze
okuyiriitira.
whelp
vide puppy,
when
inter., ddi? rel., bwe, lwe.
whence
wa? rel. gye.
whenever
buli lwe ...
where
inter., wa? rel. gye.
whereas
ssonga.
wherever
buli gye ...
whet
okuwagbla, okubangula.
whether
obanga, nnandiki.
whetstone
ekibangulo, ejjinja eriwa gala.
which
inter., ki?
while
nga.
whimper
okwekaanya.
whip
n., kibooko, kibokko.
whip
v., okukuba n’olukoba.
whir
v., okuvuuma, okuvuuvuuma, okulinnimuka.
whirl
okuzunga; v.tr., okuzunza.
whirlwind
kibuyaga, embuyaga.
whisk
fly, enkinga.
whisker
ekirevu; (of cat) obuswiriri.
whisper
v., okwogera ekyama.
whistle
n., effirimbi, eddenge.
whistle
v., okufuuwa oluwa, okufuuwa ekirenge, okufuuwa effirimbi.
whistle
v.i., of wind, okuwuuma.
whit
akasirikitu.
white
-eru, eru, -eru tukutuku; be come w., okutukula, okwamuka.
whiten
okutukuza, okwerusa.
whiteness
obweru.
whitewash
v., okusiiga ennoni.
whither
wa? whithersoever, buli gye ...
whitlow
akadalidali, entunuka.
whizz
v., okuvuuma, okuvuuvuuma.
who
inter., ani?
whole
-tuufu, -lamba, -lambirira.
wholesale
adv., kizizi; vide okutokomoka.
whoopingcough
ekikololo ekiraa kiira.
whore
omwenzi.
wick
olutambi.
wicked
bi.
wickedness
obubi.
wide
-gazi; w.mouthed, a luta gajjo; w.-spreading, a ngalama.
widen
v.i., okugaziwa; v.tr., okugaziya.
widow
nnamwandu.
widower
ssemwandu; become a w., okuwuula.
widowhood
obwannamwandu.
width
obugazi, omwanjo.
wield
okukoza; (brandish) okuwera.
wife
omukazi, muka, omukyala; vide kaddulubaale, kabejje, nnassaza; omukazimuggya, omusebeyi;
wild
adj. (animals), a munsiko;
wilderness
olukoola, eddungu.
wile
olukwe.
wilful
a mputtu, -tengu.
wilfulness
emputtu.
wiliness
obukaba, amagezi.
will
n., okwagala; against one’s w., buwaka; (testament) eddaame; make a w., okulaama.
will
v., okwagala.
wily
a nkwe.
wince
okwesisiwala.
wind
v., okunyoola; w. up (cotton), okuzinga; w. self round and round, okweziringirira.
wind
n., empewo, kibuyaga; (breath) omukka.
windpipe
omumiro.
window
eddirisa, ekituli.
wine
envinnyo.
winepress
essogolero.
wing
ekiwaawaatiro, ekiwawa. cooked w. of chicken, ekivu. hit on the w., okukuba butanga. be on the w. of army, okukoobera.
wink
v., okutemya ekikowe, okusunyaako; w. at, okubaguliza.
winks
take forty, okuwujjaala, okwebaka amavumira.
winnow
okuwewa, okukuyeeya.
winnowingtray
olugali.
winter
ebiro eby’empewo.
wipe
okusiimuula, okuttaanya; w. out, okusangula; w. sweat with finger, okwesala entuuyo.
wire
n., olunyere; telegraph w., essimu, oluuma.
wire
v. (send telegram), okukuba essimu.
wisdom
amagezi.
wise
magezi, kalabakalaba.
wish
okwagala.
wish
v., okwagala.
wit
amagezi; at one’s wit’s end, vide okubunda.
witch
omulogo.
witchcraft
obulogo, obusezi, ettalo.
with
na, awamuna.
withdraw
v.L, okuvaayo, okweyungula; v.tr., okuggyawo, okujjulula; w. from ashes, okuvumbula; w. a guarantee, okuzaalukuka.
wither
v.i., okuwotoka, okuwotookerera.
withered
-wotofu.
withhold
okumma.
within
adv., munda.
within
prep., munda wa, munda mu.
without
awatali
witless
-siru.
witness
omujulirwa; bear w., okujulirwa; call to w., okujulira.
wizard
omulogo, omusezi, omuganga, omukakali.
wobble
okusagaasagana.
woe
ennaku; w. is me! zinsanze! nnyaabula! woowe!
wolf
omusege.
woman
omukazi.
womb
nnabaana.
wonder
ekitalo, ekikuuno, ekyamagero oba eky’amagero, ekyewuunyo, makunale; the act of wondering, use inf. of v. follg.
wonder
v., okwewuunya, okuwuniikirira.
wonderful
a kitalo, a kikuuno.
wonderfully
kitalo.
wont
n., empisa; be w., okutera.
wood
omuti; firewood, enku; (forest) ekibira; (plank) olubaawo.
wooded
a miti, a bibira.
wooden
a muti.
woodpecker
enkonkonamuti.
wool
ebyoya by’endiga.
woollen
vide jjowo.
word
ekigambo; (news) amagambo, ebifa; (order) ekiragiro; (promise) okulagaana.
wordy
a bigambo bingi.
work
n., omulimu.
work
v., okukola omulimu; w. very hard, okufaabiina, okufuba; w. way through, okwefubitika.
workman
omukozi, omupakasi.
workmanship
omulimu.
workshop
ekkolero.
world
ensi.
worldly
a nsi.
worm
olusiriŋŋanyi, ekisokomi, enjoka embisi; (intestinal) enfaana, kawuukuumi; cut w., omutemu.
wormeaten
be, okuwumba.
wormwood
omususa. worn out, -kadde, -botofu; get w. o., okukaddiwa, okubotoka, okugangatika.
worry
v.i., okweraliikirira, okukulungutana; v.tr., okweraliikiriza, okuteganya, okukabiriza, okukeŋŋenterera.
worse
get (illness), okwefuukuula.
worship
n., ensinza.
worship
okusinza.
worst
adj., singa obubi.
worst
v., okuwangula, okugoba.
worth
n., omuwendo, obulungi.
worth
be, okugula.
worthless
use v. okugasa in neg. rel. form.
worthy
be, okusaana, okusaanira; make w., okusaanyiza; deem w., okugwanyiza.
wound
n., ekiwundu.
wound
v., okuluma, okufumita.
wounded
-fumite, a biwundu.
wrangle
okuyombagana, okubabbatta, okutwatwalikana.
wrangle
n., oluyombo, empaka.
wrangler
omuyombi.
wrap
v., okusiba, okusabika, okuwumba.
wrath
obusungu, ekiruyi.
wrathful
a busungu, sunguwavu.
wreath
engule y’ebimuli.
wreck
v.tr., okumenya eryato; be wrecked, okumenyeka.
wrench
okusika, okusikula, okuwagula.
wrestle
okumeggana, okulwana bukende.
wrestler
omumegganyi.
wretch
omubi, lunkupe.
wriggle
okutiiratiira.
wring
okukamula; (neck) okunyoola.
wrinkle
n., omutaafu, embugubugu, olukanyanya; (in cloth) olufunyiro.
wrinkled
be, okufungalala.
wrist
ekiseke.
write
okuwandiika.
writer
omuwandiisi.
writhe
okwegoloŋoonya, okweziribanga.
writing
okuwandiika, empandiika, omukono.
wrong
n., obubi, ensobi.
wrong
adj., -bi, a nsobi.
wrong
v.tr., okwonoona, okukola obubi, okusobya, okusalirira akanywa; be w.,okusoba; vide. okuwuba.
wrongly
bubi, mawulu ttundu.
xylophone
amadinda, entaala.
yam
balugu, kaama, kandi, ekisebe; vide ekigalulira, ekikongo.
yard
oluggya; (three feet) yaadi.
yarn
ewuzi; tell yarns, okufuma, okukulungula.
yawn
ekyayuuyo.
yawn
v., okwayuuya; y. noisily, okweyayamula.
yaws
kaberebenje, kabootongo ow’akacuucuuke.
yea
weewaawo, yee.
year
omwaka.
yearly
a buli mwaka.
yearning
okuyaayaanira, amaddu.
yeast
ekizimbulukusa, ensiwo.
yell
okubaaluuka, okukaaba ennyo.
yellow
a kyenvu.
yelp
okuŋaŋala.
yes
weewaawo, yee, kale; (in reply to a call) wangi! wampa! say yes, okukkiriza.
yesterday
jjo; day before y., luli, jjuuzi.
yet
naye; (still) use kya with verb.
yield
okuta, okuleka; (submit) okujeemulukuka, okuwulira, okugonda; (produce) okubala, okuleeta, okuwa.
yoke
n., ekikoligo; (pair) omugogo.
yoke
v., okuyunga, okugatta.
yolk
enjuba y’eggi.
yonder
eri, eyo, enzivuunuko.
you
ggwe, pl. mmwe.
young
-to.
young
be with (animals), okuwaka, okuba n’eggwako.
youngest
omuggalanda; vide omwana.
youngster
omutoototo.
your
-o, pl. a mmwe.
yourself
wekka.
youth
omuvubuka, omulenzirenzi, ekijuujulu; obuvubuka, obuto.
youthful
a buvubuka, lenzirenzi.
Zanzibar
Lungujja.
zeal
obunyiikivu, obuggya.
zealot
omunyiikivu, omuzerote.
zealous
-nyiikivu; be z., okunyiikira.
zebra
entulege.
zephyr
obusango.
zest
obufubi.
zigzag
-kyamukyamu; be z., okwenyoolanyoola, okwegonyaagonya, okukyamakyama.
No words found for your search.